Sigurður Sigurðsson skrifar:

Saga íslenskra stjórnmála geymir mörg met í flokki loforðalistar og lýðskrums, en það stefnir í að nýtt og óskorað Íslandsmet hafi verið slegið STRAX í aðdraganda síðustu borgarstjórnarkosninga í Reykjavík. Þar mætti Sjálfstæðisflokkurinn til leiks eftir áratuga eyðimerkurgöngu, vopnaður nýjum og glansandi pólitískum leikfrasa sem átti að leysa alla hnúta og opna allar gáttir. Hugtakið var eins einfalt og það var djarft: Allt átti að lagast, og það átti að gerast STRAX

Með þennan galdrastaf að vopni tókst nýjum forystumönnum flokksins að selja kjósendum þá blekkingarsögu að flókin úrlausnarefni stórborgar mætti afgreiða með einu handsmelli, líkt og töfrakonan gerði í sögunni um Öskubusku. En nýi borgarstjórinn er bara ekki í þeirri sögu.

En í framkvæmdafræðinni og raunveruleikanum er hugtakið „strax“ hreinlega ekki til í orðabókinni. Þegar pólitísk markaðssetning keyrir á slíkum ofurhraða gegn lögmálum stjórnsýslunnar, gerist það sem alltaf gerist þegar mönnum er talin trú um að þeir klæðist fötum úr tómum loftbylgjum: Blekkingin hrynur við fyrstu köldu haustbylgjuna. Nýi borgarstjórinn, sem hélt að hún væri að slá í gegn sem nýja stjarna hægrimanna, situr nú í brúnni á flaki sem hún stýrði sjálf á vegginn með marklausum loforðum, á meðan borgarbúar horfa fram á sögulegt kaos.

Formenn borgarstjórnarflokkanna.

Misgreining aldarinnar - Vaxtarverkjum ruglað saman við rústir

Mesta hættan við klækjastjórnmál Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík hvílir á dýpri strúktúrmisskilningi á borgarsamfélaginu. Árum saman dældi flokkurinn út þeirri orðræðu að höfuðborgin væri „vinstri rúst“ og að allt væri þar í kalda koli. En raunveruleikinn og staðreyndirnar sögðu allt aðra sögu. Fyrri meirihluti hafði byggt upp borg þar sem lífsgæði, menning, skapandi iðnaður og félagsleg þjónusta voru í svo miklum blóma að fólksflutningarnir til Reykjavíkur urðu nánast stjórnlausir. Reykjavík varð fórnarlamb eigin vinsælda.

Þessi gríðarlega aðsókn og hraði vöxtur skapaði eðlilega sársaukafulla vaxtarverki. Það þurfti að byggja hraðar, mæta álagi á skólakerfið, takast á við uppsafnaðan myglufaraldur í eldri byggingum og bregðast við gríðarlegri fjölgun bíla á götunum. Þetta var hlutskipti lifandi og vaxandi stórborgar, ekki merki um kerfishrun. 

En Sjálfstæðisflokkurinn mætti eins og riddari á hvítum hesti, las algjörlega rangt í spilin og taldi kjósendum trú um að þessi flóknu, samfélagslegu úrlausnarefni mætti leysa með því einu að mæta með niðurskurðarhnífinn, reka millistjórnendur og koma einkavæðingu innviða í forgang. Þau lofuðu í reynd að hafa endaskipti á öllu saman — og það STRAX.

Borgarlínugildran og samgöngulegt tómarúm

Skýrasta dæmið um þessa ákeyrslu á raunveruleikann er afstaðan til Borgarlínunnar. Þetta risavaxna samgönguverkefni hafði verið í undirbúningi, hönnun og fjármögnun í samstarfi við ríkið og öll nágrannasveitarfélögin á annan áratug. Það var hryggjarstykkið í framtíðarskipulagi höfuðborgarsvæðisins. Í kosningabaráttunni hafnaði nýi borgarstjórinn þessari heildarsýn og bauð í staðinn upp á nýja „skúffulausn“ sem hún ein - fjögurra barna móðir -  átti að búa yfir og ætlaði að framkvæma á augabragði, eins og í eldhúsinu heima.

Með því að stoppa undirbúninginn á því sem þó var í pípunum til þess að rýma til fyrir slagorðinu „STRAX“, bjuggu nýju valdhafarnir til stórhættulegt tómarúm. Það tekur mörg ár að hanna, umhverfismeta og bjóða út minni háttar mannvirki, hvað þá nýtt samgöngukerfi. Með því að kasta Borgarlínunni út um gluggann án þess að hafa neitt raunhæft í höndunum, tryggði nýji meirihlutinn að allar samgöngubætur eru dæmdar í algjöra lömun næstu árin. Þessi „langavitleysa“ sem hún hannaði sjálf mun kosta borgarbúa ómældar tafir og milljarða tap.

Sumardeyfingin og haustsprengjan sem bíður

Nú um miðjan júní, þegar nýji meirihlutinn hefur tekið við völdum, ríkir hins vegar alger þögn í Ráðhúsinu. Hvers vegna? Vegna þess að hinn duldasti og áhrifaríkasti klækurinn í íslensku kerfi er mættur til leiks: Sumarfríið. Borgin lokar í fimm vikur, skrifstofur tæmast og nefndir hætta að funda. Þessi sumardeyfing gefur nýja meirihlutanum stundarkorn til að anda uppi í sumarbústað, en hún er jafnframt gildra. Á meðan þeir sitja í þeirri blekkingartilfinningu að það sé ró yfir hlutunum, safnast vandamálin upp eins og snjóflóð.

Þegar haustið mætir af fullum þunga, skólarnir opna og bílum á götunum fjölgar um mörg þúsund, fellur gríman. Engar nýjar skýrslur eða áætlanir verða tilbúnar fyrr en í fyrsta lagi með jólapakkanum í desember. Á meðan blæðir grunnþjónustunni. Eldhúsið á Vitatorgi, sem lokað var í vor vegna sýkingar, verður áfram óstarfhæft á meðan mál fara í gegnum tæknilegt greiningarferli, og eldri borgarar munu áfram borða dýran, aðkeyptan mat frá „Krydd og Kavíar“. Skólar munu áfram glíma við myglu og leka á meðan verið er að reka millistjórnendur í nafni „hagræðingar“. Stjórnunarlegt kaos og innbyrðis stríð um ný skipurit mun lama daglega þjónustu á þeim tíma þegar viðkvæmustu hóparnir þola ekki eins dags rugl.

Fv: Einar Þorsteinsson(XB), Hildur Björnsdóttir(XS) og Björg Magnúsdóttir(XC).

Niðurstaðan: Þegar blekkingin mætir harða veggnum

Það er auðvelt að standa á sviði í vorblíðunni, brosa framan í myndavélar og lofa töfralausnum „strax“ til þess að ná í völd. En þegar kólnar í veðri og raunveruleikinn bankar dyra, duga engir hægri-frasar eða markaðsbrellur. Nýi borgarstjórinn keyrði á svo marga veggi í aðdraganda þess að taka við embætti að það er varla hægt að sjá framan í hana fyrir beygluðu blikki og reyk. Allt í klessu.

Hún mun fljótlega átta sig á því að hún er orðin gísl þeirra afla sem vilja einkavæða innviðina á kostnað grunnþjónustunnar. Þegar loforðadrullan frýs í vetrarkuldanum, mun hún standa frammi fyrir því að geta ekki mætt á fund í sínu eigin flokksfélagi, því hún á engin svör fyrir grasrótina sem vildi raunverulegar framfarir.

Við borgarbúar getum aðeins beðið og vonað að henni farnist vel í nýja starfinu, því ef þetta met í að klessa á vegg með einkavæðinguna í skottinu raungerist, þá eru það skólabörnin, eldri borgararnir og vinnandi fólk í umferðarteppu sem borga brúsann. 

Blikurnar á lofti eru hrikalegar, og þær munu mæta henni í haust — nákvæmlega STRAX eins og hún óskaði sér.