Héraðsdómur Reykjaness hefur sakfellt mann fyrir hatursáróður vegna ummæla sem hann lét falla í athugasemd á Facebook-síðu Vísis. Var maðurinn ákærður af embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum í kjölfar kæru sem lögð var fram af samtökunum Solaris, sem hafa þann yfirlýsta tilgang að veita flóttamönnum og hælisleitendum aðstoð. Formaður og stofnandi samtakanna er Sema Erla Serdaroglu, aðjúnkt við Háskóla Íslands.
Maðurinn var ákærður, fyrir hatursorðræðu með því að hafa, þann 17. júní 2023, skrifað og birt eftirfarandi ummæli á Facebook-síðu Vísis í athugasemdum við frétt undir yfirskriftinni „Við bara getum ekki tekið við fleirum“:
„Það þarf að fara endurvekja þýsku sturturnar aftur á þetta helvítis pakk. Grikkirnir kunna að fara með þessar rottur og berja þær til hlýðni svo þær hugsa ekki einu sinni um að reyna að komast yfir landamærin þar. Þeir voru aldrei spurðir hvort þeir vildu taka á móti mússunum og skilja að rett eins og þú býður ekki rottum að sofa inná gafli hjá þér þá viltu ekki heldur fá þessi mannlegu meindýr inna á golf til þín sem eru ekki að flýja neitt nema letina í sér og slæmt efnahagskerfi & hugsa bara um að leggjast á kerfið og láta sig svo hverfa þegar kistan er tóm hvort sem það er mússarnir eða pakkið frá Venesúela.“
Smánun
Samkvæmt ákærunni fólu ummælin í sér ógnun, smánun, háð og rógburð á opinberum vettvangi í garð ótiltekins hóps manna vegna þjóðernisuppruna, kynþáttar og trúarbragða og að háttsemi mannsins teldisst varða við 233. gr. a. almennra hegningarlaga.
Í því ákvæði laganna segir:
„Hver sem opinberlega hæðist að, rógber, smánar eða ógnar manni eða hópi manna með ummælum eða annars konar tjáningu, svo sem með myndum eða táknum, vegna þjóðernisuppruna eða þjóðlegs uppruna, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, fötlunar, kyneinkenna, kynhneigðar eða kynvitundar, eða breiðir slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“
Kæra vegna ummælanna var lögð fram fyrir hönd Solaris en í kærunni kom meðal annars fram að orðræðan sem birtist í ummælunum væri sett fram í þeim tilgangi að niðurlægja, smána, hæðast að og afmennska, fólk á flótta ,og þá sérstaklega flóttafólk af múslimskum uppruna og frá Venesúela. Ummælin vísuðu til þjóðernisuppruna, trúarbragða, menningar og stöðu fólks á flótta og fælu í sér hættulega orðræðu auk þess sem í þeim væri að finna hvatningu til ofbeldis í garð fólks á flótta.
Skoðun
Í skýrslutöku hjá lögreglu gekkst maðurinn við ummælunum en sagðist ekki hafa beint þeim að neinum heldur aðeins verið að lýsa skoðun sinni og því sem hann hefði lesið.
Aðspurður um hvað hann hafi átt við með því að endurvekja þyrfti „þýsku sturturnar aftur á þetta helvítis pakk“ sagðist maðurinn hafa verið að vísa til þess að Þjóðverjar framleiði gæðasturtur. Það þyrfti að setja hælisleitendur sem hingað komi í sturtu enda væru þeir líklegast með flær og annað á sér eftir langan flótta. Sagðist maðurinn ekkert hafa á móti flóttafólki sem væri virkilega að flýja raunverulega ógn, en hælisleitendur hins vegar væru flakkandi á milli landa án ástæðu þar til þeir kæmust inn á „socialinn“ og tæmdu hann. Þvertók maðurinn fyrir að hafa hótað eða ógnað fólki með ummælum sínum og að um hatursorðræðu væri að ræða.
Maðurinn endurtók þessar skýringar efnislega fyrir dómi en sagði þar einnig að ef hjóli væri stolið í heimabæ hans væru yfirgnæfandi líkur á því að það fyndist í fjölbýlishúsi þar sem flestir hælisleitendur, í bænum, byggju. Orðið „mússar“ væri stytting á orðinu múslimar en í því fælist ekkert hatur. Með orðalaginu „pakkið frá Venesúela“ væri átt við fólk sem fremdi glæpi.
Bætti hann því einnig við að hann vissi að í húsnæði Útlendingastofnunar fyrir hælisleitendur hafi þurft að senda þá í sturtu til að þvo af þeim flær en þær sturtur hafi verið frá Grohe. Með orðunum „pakki“ og „mannlegum meindýrum“ hafi hann verið vísa til þjófa, ræningja og kynferðisbrotamanna. Með ummælunum „Grikkirnir kunna að fara með þessar rottur og berja þær til hlýðni“ hafi hann eingöngu verið að lýsa fréttum sem hann hafi lesið á netinu en ekki verið að hvetja til ofbeldis.
Hatur
Í niðurstöðu Héraðsdóms Reykjaness eru skýringar mannsins hins vegar ekki teknar gildar. Ummæli hans hafi verið niðrandi, fordómafull og meiðandi í garð fólks á grundvelli uppruna og trúarskoðana og lýst fyrirlitningu í garð flóttafólks frá Miðausturlöndum og Venesúela. Hafið sé yfir allan vafa að ummælin hafi falið í sér háð, smánun og ógnun og náð slíku alvarleikastigi að flokka verði undir óbeit, fyrirlitningu eða hatur í skilningi 233. gr. a. almennra hegningarlaga.
Þá hafi falist í ummælunum „Það þarf að fara að endurvekja þýsku sturturnar aftur á þetta helvítis pakk. Grikkirnir kunna að fara með þessar rottur og berja þær til hlýðni svo þær hugsa ekki einu sinni um að reyna að komast yfir landamærin þar“ hatursfull ógnun og hvatning til ofbeldis sem falli undir verknaðarlýsingu fyrrgreinds ákvæðis eins og það hafi verið skýrt og túlkað til samræmis við alþjóðaskuldbindingar Íslands.
Maðurinn hafi engar skýringar getað gefið á ummælunum fyrir dómi aðrar en þær að hann hefði verið að lýsa staðreyndum, vandamálum vegna komu hælisleitenda hingað til lands og meintu ofbeldi sem hann teldi þá ábyrga fyrir hér á landi. Umræddar skýringar mannsins geti ekki hróflað því mati dómsins að með ummælum sínum eins og þau hafi verið fram sett undir umfjöllun um meint vandamál tengd komu flóttafólks og hælisleitenda hingað til lands hafi maðurinn gengið lengra en honum hafi verið heimilt samkvæmt tjáningarfrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu.
Sagði dómurinn skýringar mannsins á ummælum hans um þýskar sturtur með miklum ólíkindablæ.
Ummæli mannsins hafi verið gróflega móðgandi og alvarleg og til þess fallin að hafa skaðleg áhrif á þá hópa sem fyrir urðu. Verði á engan hátt séð að þau teldust réttlætanleg sem innlegg í opna þjóðfélagsumræðu. Sé samkvæmt þessu engum vafa undirorpið að takmörkun tjáningarfrelsis mannsins samrýmist stjórnarskránni.
Í ljósi málsvatvika þótti við hæfi að dæma manninn til að greiða 100.000 krónur í sekt en hann hefur fjórar vikur frá dómsuppkvaðningu til að greiða hana annars tekur við 8 daga fangelsisvist.
