Þetta er meðal þess sem kom fram á blaðamannafundi Kristrúnar Frostadóttur, forsætisráðherra og formanns Samfylkingarinnar, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formanns Viðreisnar, og Ingu Sæland, mennta- og barnamálaráðherra og formanns Flokks fólksins, í Hörpu í dag.
Kristrún byrjaði á að bjóða fólk velkomið og sagðist ánægð með metþátttöku í kosningum og það sýni að þjóðin sé vel fær til að taka afstöðu í svona máli. Hún sagði ríkisstjórnina hafa lofað þjóðinni að segja sitt í þessu máli og þær hafi efnt það í gær.
„Ég vil líka segja í ljósi þess hve mjótt er á mununum að við virðum afstöðu allra í þessu máli,“ sagði Kristrún og þó svo að 53 prósent hafi ekki áhuga á frekara Evrópusamstarfi hafi 47 prósent áhuga á því.
Hún sagði ánægjulegt hversu innihaldsríkt samtal þjóðin hafi átt síðustu vikur um alþjóðamál og hversu margir hafi lýst ánægju með EES-samninginn. Þessi niðurstaða styrki samninginn og að hann sé staðið við.
Skýrt að málið sé af dagskrá
Hún sagðist stolt af því að búið væri að útkljá þetta mál í bili og að það væri alveg skýrt að þessi ríkisstjórn tæki þetta nú af dagskrá.
Þorgerður Katrín sagðist auðvitað hafa viljað sjá aðra niðurstöðu en það hafi alltaf verið skýrt að ríkisstjórnin myndi virða niðurstöðuna. Ríkisstjórnin hafi verið gagnrýnd fyrir að setja kosninguna á dagskrá og tímasetninguna en þjóðin hafi sýnt að hún sé tilbúin og fær um að ræða þessi mál og taka ákvörðun.
Hún sagði að sem utanríkisráðherra hefði verið mjög gaman að sjá svo mikla umræðu um alþjóðamál og þá sérstaklega meðal ungs fólks. Þorgerður Katrín greindi frá því á fundinum að hún hefði þegar kallað eftir því að utanríkismálanefnd verði kölluð saman á morgun.
Hún sagði Evrópusambandið sjálft ekki markmiðið heldur hefði ríkisstjórnin séð það sem eina lausn á þeim vandamálum sem steðja að í dag, innlendis og alþjóðlega.Heimurinn sé breyttur og þetta hafi verið ein leið til að tryggja hagsmuni Íslands enn betur í breyttum.
„Lykilatriði sé að við uppfyllum okkar skuldbindingar, sagði Þorgerður og að það væri mikilvægt að styrkja tvíhliða samninga.“
Verkefnin séu áfram risastór og það verði auðvitað haldið áfram með þau. Hún sagðist spennt að koma á þing í næstu viku og halda áfram með verkefni ríkisstjórnarinnar.
Inga Sæland sagði Flokk fólksins alltaf hafa kallað eftir auknu beinu lýðræði og það hafi verið lýðræðisveisla í gær. Ríkisstjórnin hafi ákveðið að gefa þjóðinni færi á að segja sína skoðun í þessu máli og þjóðin hafi sagt nei. Hún sagði ríkisstjórnina ganga í takt og að hún vilji vinna landi og þjóð til heilla. Hún vinni að almannahagsmunum frekar en sérhagsmunum.
„Ég ætla að blása strax á allt sem er hugsanlega viðkvæmt fyrir ríkisstjórnina. Það er aldrei viðkvæmt fyrir ríkisstjórn að gefa þjóðinni sinni valdið,“ sagði Inga og að þær héldu áfram á sömu vegferð og þær hófu í desember 2024.
Ræða við erlenda kollega
Formennirnir voru spurðir að því hvort að þær hefðu átt samtöl við einhvern í Brussel í dag. Kristrún sagðist ekki hafa átt símtal við neinn frá ESB en hún hafi átt í skilaboðasendingum Antonio Costa, forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins, og þar sé vilji fyrir áframhaldandi samstarfi Íslands og Evrópusambandsins. Hún segist taka því sem jákvæðu merki að fólk sé ánægt með stöðuna og þátttöku Íslands í EES.
Þorgerður greindi frá því að hún ætli síðar í dag að ræða við forsætisráðherra Noregs um stöðuna. Hún hafi verið í sambandi við kollega í Noregi og það sé skýrt að það þurfi að standa vörð um EES-samninginn og hún tekur undir að það hafi verið gott að sjá stuðning allra flokka við EES-samninginn. Umræðan hafi dregið fram staðfestu allra flokka við að standa vörð um EES-samninginn.
Spurðar um „eðlilegan farveg“ málsins og hver hann geti verið sagði Kristrún eðlilegan farveg að ekki verði farið áfram með þetta mál á meðan þessi ríkisstjórn er við völd. Þorgerður sagði mikilvægt að eiga samráð við þingið og utanríkismálanefnd um niðurstöðuna. Það skipti ekki síst máli að uppfylla allar skuldbindingar á alþjóðavettvangi, sama hvort um ræður Schengen, NATO eða EES. Það þurfi að auka viðnámsþol og tvíhliða samskipti við aðrar þjóðir.
„Þetta er samtal sem ég vil gjarnan eiga við utanríkismálanefnd,“ sagði Þorgerður og það sé alveg skýrt að það megi ekki sniðganga þingið eins og var gert þegar viðræðum var slitið síðast.
Niðurstaðan verði alltaf virt
Spurð hvort þær gætu verið skýrari um næstu skref sagðist Inga ekki vita hversu skýrar þær gætu verið, þær virði þjóðarviljann og ætli ekkert að koma aftan að þjóðinni.
„Þetta er alveg skýrt, og ég vona að ég sé alveg skýr.“
Kristrún sagði mikilvægt að hafa í huga að það séu fimmtán ár síðan síðast var farið í þetta ferli. Umsóknin hafi aldrei verið dregin til baka í gegnum margar ríkisstjórnir og hún telji þurfa að ræða það á þingi hvort það eigi að gera það. Ríkisstjórnin fari ekki í frekari aðildarviðræður og fólk geti treyst því að ríkisstjórnin ætli að gera það.
„Fólk þarf ekki að hafa áhyggjur af því að þessi niðurstaða verði ekki virt,“ sagði Kristrún.
Þorgerður tók undir þaðþ.
„Þessi ríkisstjórn er ekki að halda áfram með málið,“ sagði hún og að þær ætluðu að halda áfram að virða sínar alþjóðlegu skuldbindingar í samstarfi við NATO, Evrópusambandið og aðrar norrænar þjóðir. Það séu ógnir sem að okkur steðji og það sé mikilvægt að vera í virku og góðu samstarfi og samtali við aðrar þjóðir.
Eftir það skiptu þær yfir á ensku en töluverður fjöldi erlendra blaðamanna var á fundinum. Kristrún fór yfir söguna, samhengið og svo niðurstöðuna. Hún endurtók það sem hún sagði í íslenska ávarpi sínu um samtal þjóðarinnar um alþjóðamál og að þetta hafi því verið gott fyrir þjóðina. Mikilvægast sé að koma sameinuð út úr þessu og að fólk virði niðurstöðuna. Hún sagði þjóðina ánægða með EES-samninginn og það hafi bersýnilega komið í ljós í samtali síðustu vikna. Ríkisstjórnin ætli að styrkja enn frekar það samband og það sé það mikilvægasta þegar þær halda áfram.
Spurt var um framtíð ríkisstjórnarinnar og sagði hún þetta sigur fyrir ríkisstjórnina. Hún væri að uppfylla loforð sem hefði verið rætt í mörg ár og ítrekaði að þessi ríkisstjórn myndi ekki halda viðræðum við Evrópusambandið áfram.
Spurð hvort Viðreisn og Samfylking myndu halda áfram með viðræður væru þau saman í næstu ríkisstjórn sagði Kristrún óábyrgt að tala um það núna. Það sem hún geti ábyrgst er að ríkisstjórnin haldi ekki áfram með þetta núna. Hún efast um að þetta verði stórt mál í næstu þingkosningum. Það þurfi eitthvað stórt að gerast svo að þetta verði stórt kosningamál í næstu kosningum en það sé ekkert hægt að útiloka.
Þorgerður bætti engu við þetta, hún sagði heiminn hafa breyst mikið síðustu mánuði og að þessu hafi verið flýtt á dagskrá vegna áhuga. Hver ríkisstjórn verði að einbeita sér að því hvernig sé hægt að verja hagsmuni Íslands og að þessi ríkisstjórn setji þetta ekki frekar fram en að hún geti ekki vitað hvað gerist eftir tvö eða þrjú ár.
Spurð um háa vexti og verðbólgu sem voru til umræðu í aðdraganda kosninganna sagði Kristrún það rétt að ríkisstjórnin ætti að einbeita sér að því. Þess vegna væru þau að leggja fram hallalaus fjárlög í næstu viku. Kristrún ítrekaði einnig að þó svo að niðurstaðan hefði verið önnur þá hefði ríkisstjórnin þurft að taka ábyrgð á sínum málum.
Fólk verði að geta þolað niðurstöðu þjóðaratkvæðis
Spurð hvort þetta sé áfall fyrir ríkisstjórnina sagði Kristrún að það verði að hafa í huga að ef þjóðin vilji halda þjóðaratkvæðagreiðslu verði að þola niðurstöðuna. 53 prósent sögðu nei en yfir 100 þúsund sögðu já líka. Það hafi aldrei verið hægt að afgreiða þetta mál nema með þjóðarvilja. Það sé styrkur fyrir ríkisstjórnina að lofa að halda svona kosningu og virða niðurstöðuna. Það hafi verið í þeirra ríkisstjórnarsáttmála. Hversu mjótt sé á mununum sýni að fólk kunni að meta það að vera spurt.
Hvað varðar tengsl við landsbyggðina segist Kristrún lengi hafa vitað að þetta sé staðan og þess vegna hafi hún lagt áherslu á að eiga í virku samtali við landsbyggðina. Þær taki það til sín að eiga í samtali við fólk hvar sem er á landinu.
Inga sagði það aldrei geta verið áfall fyrir ríkisstjórnina að eiga í samtali við þjóðina, það sé sigur fyrir þær að sjá þessa sögulegu kjörsókn og að þetta hafi styrkt ríkisstjórnina frekar en nokkuð.
„Þetta hefur sýnt okkur að það að gefa þjóðinni valdið skiptir máli,“ sagði hún og að þær hefðu getað gert þetta án þjóðarinnar en það hafi aldrei komið til greina að gera það.
Augu og eyru ríkisstjórnarinnar opin
„Það er þjóðin okkar sem átti síðasta orðið í gær,“ sagði Inga.
Hvað varðar landsbyggðina sagði Inga ástæðurnar fyrir ólíkum niðurstöðum í Reykjavík og landsbyggð geta verið margar og hún velti fyrir sér hvort þetta geti verið skilaboð um að í höfuðborginni eigi fólk meira undir högg að sækja. Hér glími það við miklu meiri fátækt og húsnæðisóöryggi en á landsbyggðinni. Landsbyggðin standi sterk og sé sátt í sínu skinni.
Hún sagði samtalið við þjóðina hafa verið fallegt og að augu og eyru ríkisstjórnarinnar væru opin.
Þær segjast stoltar af því að hafa lagt þetta mál fram, að þjóðin hafi fengið sitt að segja og að sama hver niðurstaðan sé virði ríkisstjórnin hana og haldi nú áfram í þágu íslenskra hagsmuna í öðrum verkefnum. Ríkisstjórnin haldi sameinuð áfram þannig.
