Rekinn úr hernum eftir 43 ára þjónustu

Frederik Hansen, sem er um sextugt, gekk ungur til liðs við danska herinn og hefur starfað þar að segja má allan sinn aldur. Hann hefur margsinnis verið sendur til átakasvæða, meðal annars Kosovo og Afganistan. Hann hefur fengið margar viðurkenningar fyrir „tro tjeneste i Hæren“ eins og það heitir og í september í fyrra fékk hann sérstaka viðurkenningu (egeblad af guld) fyrir 40 ára dygga þjónustu, þremur vikum áður en hann fékk bréfið áðurnefnda.

Öryggisvottun

Frederik HansenHjónabandið kostaði hann ferilinn.

Frederik Hansen hefur allt frá árinu 1982 fengið svonefnda öryggisvottun (sikkerhedsgodkendelse) frá þeirri deild Leyniþjónustu danska hersins sem fer með þau mál. Allir fastráðnir hermenn og margir aðrir starfsmenn hersins þurfa að fá slíka vottun. Til eru nokkrir flokkar öryggisvottunar eftir því hvaða stöðu viðkomandi gegnir innan hersins. Ekki eru fastlagðar reglur um tímalengd öryggisvottunar.

Verði breyting á stöðu einstaklings sem gegnir þjónustu ber honum að tilkynna slíkt til „vottunardeildarinnar“ sem þá ákveður hvort gera þurfi nýja áreiðanleikaskýrslu og útbúa nýja öryggisvottun.

Eiginkonan fædd í Rússlandi

Árið 2011 gekk Frederik Hansen í hjónaband. Þau hjónin búa á Jótlandi. Eins og reglurnar gera ráð fyrir tilkynnti Frederik Hansen „vottunardeildinni“ um ráðahaginn á sínum tíma og fékk engar athugasemdir. Hann fékk öryggisvottun árið 2014 og aftur árin 2018 og 2022, en 3. október í fyrra breyttist allt.

Í bréfinu sem Frederik Hansen fékk þann dag stóð skýrum stöfum að hann gæti ekki fengið öryggisvottun. Til stóð að Frederik Hansen myndi skipta um starf innan hersins og þá þarf nýja öryggisvottun. Synjunin kom Frederik Hansen á óvart og hann kvartaði til Leyniþjónustu hersins og varnarmálaráðuneytisins, en það breytti engu. Í febrúar síðastliðinn fékk hann uppsagnarbréf, í því segir að myndast hafi alvarleg hætta á njósnum og samstarfi, sú hætta stafi frá erlendum leyniþjónustum. Þótt það sé ekki sagt berum orðum er þarna vísað til þeirrar staðreyndar að eiginkona Frederiks Hansen fæddist í Rússlandi og þar býr öldruð móðir hennar. Í bréfinu segir jafnframt að ekki sé ástæða til að efast um að Frederik Hansen hafi sinnt starfi sínu af kostgæfni og að eiginkonan sé sömuleiðis ekki grunuð um neitt misjafnt. Frederik Hansen gefur ekki mikið fyrir afgreiðslu Leyniþjónustunnar. „Ég hef ekki verið boðaður í viðtal vegna uppsagnarinnar og þetta fólk sem skrifaði bréfið hef ég aldrei hitt og það veit ekkert hver ég er.“

Anna Zasorina, eiginkona Frederiks Hansen er 56 ára læknir. Hún hefur búið í Danmörku í rúm 30 ár, er danskur ríkisborgari og starfar sem heimilislæknir í Hornsyld á Jótlandi. Í viðtali við sjónvarpsstöðina TV2  sagðist Anna Zasorina vera í mjög litlu sambandi við aldraða móður sína í Rússlandi og ættingjar hennar ekki á neinn hátt tengdir yfirvöldum og stjórnkerfinu. „Ég skil ekki hvernig Rússar ættu að geta þvingað eiginmann minn til einhvers,“ sagði Anna Zasorina.

Ekki einsdæmi

Uppsögn Frederik Hansen hjá hernum er ekki einsdæmi. Í september 2024 birti sjónvarpsstöðin TV2 langa umfjöllun og viðtal við Harald Svendsen. Hann gerðist atvinnuhermaður árið 2022, þá var hann tuttugu og eins árs og hafði frá unga aldri dreymt um að verða flugmaður í hernum.

Harald SvendsenÁ ættir að rekja til Rússlands.

Harald Svendsen ólst upp í smábænum Rangstrup á Suður-Jótlandi, skammt frá Skrydstrup þar sem flugsveitir danska hersins hafa aðsetur. Oft á dag hafði Harald Svendsen heyrt í þotum hersins og látið sig dreyma. Eftir að hafa sinnt lögbundinni herskyldu réði hann sig til hersins og fékk starf sem „mission planner“, við skipulagningu á flestu því sem viðkemur daglegum rekstri F-16 þotanna. Þetta starf flokkast undir trúnaðarstarf og öryggisvottað sem slíkt, hemmeligt eins og það heitir hjá hernum.

Sumarið 2024 sótti Harald Svendsen um stöðuhækkun, að verða „mission planner“ við hinar nýju F-35 þotur hersins og verða í fyllingu tímans flugmaður. Störf við F-35 þoturnar krefjast vottunar á efsta stigi, kallast yderst hemmeligt. En þá hljóp snurða á þráðinn, vottunardeild Leyniþjónustunnar kvaddi Harald Svensen á sinn fund. Þar var hann spurður í þaula um allt mögulegt, áhugamál, frístundir og fjölskyldumál.

Allt sem viðkemur Rússlandi orðið strangara

„Ég hafði engu að leyna, mamma fæddist í Rússlandi en flutti til Danmerkur árið 1993, hún er danskur ríkisborgari og hefur árum saman unnið hjá danska hernum,“ sagði Harald Svendsen í viðtali við TV2. Þar nefndi hann líka móðurbróður sinn sem hefði sinnt herskyldu um tveggja ára skeið 1988 til 1990. „Ég tala ekki rússnesku og hef lítið samband haft við þennan frænda minn, bara sent jólakveðju á ensku.“ Þegar hann mætti svo til vinnu í Skrydstrup var hann settur í tiltekt á skrifstofum á flugvellinum en tveimur dögum síðar var hann sendur heim á launum. „Ég vonaði að þetta væri misskilningur og ég gæti brátt farið aftur í vinnuna,“ en það gekk ekki eftir og uppsagnarbréfið barst skömmu síðar. Kvartanir til Leyniþjónustu hersins og síðar til varnarmálaráðuneytisins breyttu engu, framtíðarvonirnar voru brostnar.

Eins og áður sagði flutti móðir Harald Svendsen, Tatyana, til Danmerkur árið 1993. Giftist dönskum manni og eignaðist þrjú börn. Hún er svæfingarhjúkrunarfræðingur og hefur síðan 2010 starfað hjá hernum. Hún hefur átta sinnum verið send til átakasvæða og bjóst við að sinna starfi sínu hjá hernum fram að eftirlaunaaldri.

Í janúar á síðasta ári fékk Tatanya Svendsen bréf frá vottunardeild Leyniþjónustunnar þar sem fram kom að endurmeta þyrfti öryggisvottun hennar, uppsagnarbréfið kom nokkru síðar.

Uppsögnum fjölgað mikið á síðustu árum

Í uppsagnarbréfunum frá Leyniþjónustu hersins til þeirra þriggja sem hér hefur verið fjallað um er ætíð tekið fram að uppsagnirnar hafi ekkert með hæfni þeirra að gera. Það er sem sagt hinn rússneski uppruni sem þarna ræður og óttinn við að Rússar reyni að notfæra sér hann til að afla upplýsinga.

Danska varnarmálaráðuneytið upplýsti í svari við fyrirspurn TV2 að á síðustu árum hafi þeim sem ekki standist öryggisvottun og verið reknir úr hernum fjölgað til muna, en upplýsti ekki um fjöldann. Auk Rússlands eru mörg arabaríki, Íran og Kína undir smásjánni í þessum efnum. Mikkel Storm Jensen, sérfærðingur hjá Herskólanum (Forsvarsakademiet), sagðist, í viðtali, skilja að ákvarðanir Leyniþjónustunnar varðandi öryggisvottanirnar þættu óréttlátar. Þær væru hins vegar nauðsynlegar, „hvað Rússana varðar höfum við orðið vitni að sífellt ósvífnara framferði“.

Spurning um brot á mannréttindum

Lögmaðurinn Mads Pramming hefur krafist bóta frá varnarmálaráðuneytinu fyrir hönd þriggja hermanna, einn þeirra er áðurnefndur Frederik Hansen, sem reknir hafa verið úr starfi. Lögmaðurinn hótar málaferlum ef ekki verði fallist á kröfurnar. Hann sagði í viðtali við danska útvarpið, DR, að málið varði brot ríkisins á rétti einstaklinga. „Enginn þessara þriggja skjólstæðinga minna hefur aðhafst nokkuð grunsamlegt eða ólöglegt. Þeir eru gerðir grunsamlegir vegna fjölskyldutengsla og hugsanlegrar (hypotetisk) áhættu.“

Peter Ernstved Rasmussen, fyrrverandi hermaður og stofnandi fjölmiðilsins OLFI, sem fjallar um varnar- og öryggismál, segir að framkoma Leyniþjónustunnar við Frederik Hansen sýni lítilsvirðingu gagnvart starfsmanni sem hafi helgað líf sitt þjónustu við land og þjóð. „Frederik Hansen og aðrir í sömu stöðu eiga betra skilið en að vera vísað á dyr,“ sagði Peter Ernstved Rasmussen.