Full uppbygging vegarins milli Reykjavíkur og Borgarness gæti skilað 11,2 milljarða króna samfélagslegum ábata á ári og sparað ökumönnum 1,3 milljónir klukkustunda í umferðinni.
Þetta er niðurstaða nýs umferðarhermis Viðskiptaráðs, sem líkir eftir akstri hvers bíls á þremur stofnleiðum út frá höfuðborginni: til Borgarness, Selfoss og Keflavíkur.
Hermirinn byggir meðal annars á umferðartölum Vegagerðarinnar frá árinu 2025, skiptingu umferðar eftir árstíðum og mælingum á hraðadreifingu á íslenskum þjóðvegum.
Átta milljarðar af einum vegarkafla
Stærsta einstaka niðurstaðan snýr að 39 kílómetra kafla milli Hvalfjarðar og Borgarness, sem nú er með eina akrein í hvora átt.
Samkvæmt herminum myndi uppbygging kaflans sem 2+2 vegar skila um 8,3 milljarða króna samfélagslegum ábata á ári. Í þeirri sviðsmynd er hámarkshraðinn ekki hækkaður. Ábatinn verður til vegna greiðara umferðarflæðis, styttri ferðatíma og áætlaðrar fækkunar slysa.
Viðskiptaráð segir vandann á tveggja akreina vegum einkum felast í því að einn hægur bíll geti myndað langa bílalest. Þegar umferð á móti er þung gefist fá tækifæri til framúraksturs og hraði allrar lestarinnar ráðist því af hægasta bílnum.
Full uppbygging leiðarinnar milli Reykjavíkur og Borgarness felur í sviðsmynd ráðsins í sér 2+2 veg, önnur Hvalfjarðargöng, mislæg gatnamót og 110 kílómetra hámarkshraða þar sem aðstæður leyfa.
Viðskiptaráð áætlar að með þessum breytingum myndi miðgildi ferðatíma á föstudagssíðdegi að sumri styttast úr 98 mínútum í 45.
Ekki farið yfir útreikningana
Guðmundur Valur Guðmundsson, framkvæmdastjóri þróunarsviðs Vegagerðarinnar, hafði ekki farið ítarlega yfir herminn þegar Vísir ræddi við hann og tók því ekki afstöðu til fjárhæðanna í greiningunni.
Hann segir meginniðurstöðuna um ávinning greiðari og öruggari samgangna þó ekki koma á óvart.
„Það er ávinningur í að stytta ferðatíma og ekki síst er mikill ávinningur í fækkun umferðarslysa.“
Fjárhæðir Viðskiptaráðs eru ekki tekjur sem myndu renna til ríkisins. Um er að ræða verðmat á tíma sem sparast og slysum sem hermirinn áætlar að komist verði hjá.
Viðskiptaráð metur hverja sparaða bílklukkustund fólksbíls á um 5.510 krónur og klukkustund flutningabíls á um 11.980 krónur. Við það bætist áætlaður ábati vegna færri slysa.
Framkvæmdakostnaður er hins vegar ekki reiknaður. Greiningin sýnir því áætlaðan ábata breytinganna en ekki hvort hann sé meiri en kostnaðurinn við að ráðast í þær.
Í opinberum gögnum hermisins kemur jafnframt fram að umferðardreifingin á föstudögum og sunnudögum byggist á forsendum en ekki mældri klukkustundadreifingu. Höfundar segja föstudagssviðsmyndina vera í svartsýnni kantinum.
Þegar í samgönguáætlun
Viðskiptaráð vill að vegurinn milli Hvalfjarðar og Borgarness verði tvöfaldaður og hannaður frá upphafi fyrir 110 kílómetra hámarkshraða.
Spurður um stöðu þeirrar framkvæmdar segir Guðmundur hana þegar vera í samgönguáætlun.
„Það er inni í samgönguáætlun núna og við höfum verið að vinna að frumhönnun þess vegar um tíma.“
Guðmundur segir jafnframt að áframhaldandi uppbygging Suðurlandsvegar frá höfuðborgarsvæðinu austur að Selfossi sé á áætlun. Þar eigi enn eftir að ljúka nokkrum köflum svo akstursstefnur verði aðskildar alla leiðina.
Markmið framkvæmdanna sé fyrst og fremst að auka umferðaröryggi. Styttri og fyrirsjáanlegri ferðatími komi til viðbótar og sé einnig hægt að meta til fjár.
Þyrfti að verja umhverfi vegarins betur
Umferðarlög heimila allt að 110 kílómetra hámarkshraða þar sem akstursstefnur eru aðgreindar, aðstæður leyfa og veigamikil umferðaröryggissjónarmið mæla ekki gegn því.
Guðmundur segir því ekkert því til fyrirstöðu tæknilega að vegur sé byggður fyrir slíkan hraða. Ákvörðunin um hvernig vegakerfið sé byggt upp sé hins vegar pólitísk.
„Svo er það bara pólitísk ákvörðun hvort að menn ákveði að hafa 90 eða 110 kílómetra.“
Hærri hraði kallar jafnframt á meiri varnir við veginn. Guðmundur nefnir Reykjanesbraut sem dæmi. Veglínan sjálf kunni að þola 110 kílómetra hraða en meðal annars gæti þurft að bæta vegrið, verja miðdeilinn sem er svæðið sem skilur að akstursstefnur á vegi og fara yfir öryggi gatnamóta og hliðarsvæða.
„Ef menn ákveða að byggja upp vegakerfið með 110 kílómetra hraða, þá eru ákveðnar kröfur sem eru gerðar varðandi öryggi. Það eru tengingar og gatnamót og hliðarsvæðin þannig að umferðaröryggi sé tryggt á hverjum tíma. Og þá er það náttúrulega aðalmálið í þessu.“
Viðskiptaráð áætlar að hækkun hámarkshraða á Reykjanesbraut úr 90 í 110 kílómetra gæti ein og sér skilað um 2,2 milljörðum króna í árlegan tímasparnað. Guðmundur tók ekki afstöðu til þess útreiknings.
