Yfirlögfræðingur Lögreglunnar á Suðurnesjum segir stöðuna í fangelsismálum á Íslandi hafa áhrif á störf lögreglu. Hún veigri sér jafnvel við því að fara fram á gæsluvarðhald yfir síbrotaaðilum vegna slæms aðbúnaðar fangaklefa.
Í kvöldfréttum sjónvarps var fjallað um slæmt ástand fangelsismála hérlendis. Fangelsin eru yfirfull og á áttunda hundrað bíða þess að komast í afplánun í fangelsi. Harpa Lilja Vernharðsdóttir, fangavörður á Litla-Hrauni og ritari Fangavarðafélags Íslands, segir stöðuna auka hættu og að nauðsynlegt sé að byggja nýtt fangelsi.
„Ekki hægt að tryggja rannsóknarhagsmuni“
Alda Hrönn Jóhannsdóttir er yfirlögfræðingur Lögreglunnar á Suðurnesjum. Hún segir stöðuna ekki horfa vel við lögreglunni.
„Hún hefur áhrif, klárlega, helst á tvo vegu,“ sagði Alda Hrönn í sjónvarpsfréttum.
Í fyrsta lagi hafi staðan þau áhrif að fangar sem þurfi að fara í síbrotagæslu, til að koma í veg fyrir frekari afbrot, komist ekki að. Þá hafi staðan mikil áhrif á fangaverði og þá fanga sem vistaðir eru í gæsluvarðhaldsúrræðum.
„Það er jafnvel ekki hægt að tryggja rannsóknarhagsmuni og svo framvegis. Og kannski í þriðja lagi er það þannig að lögregla þarf í auknum mæli að vista lengur en í sólarhring aðila sem úrskurðaðir hafa verið í gæsluvarðhald í fangaklefum með tilheyrandi... svona umstangi,“ segir Alda Hrönn. Aðbúnaður sé í raun ekki boðlegur fyrir fangana.
Er það raunin að sleppa þurfi gæsluvarðhaldsföngum? Veigrar lögregla sér kannski við því að fara fram á gæsluvarðhald vegna þessarar stöðu?
„Já, til dæmis varðandi síbrotaaðila, eða þá sem eru í síbrotum, að þá veigrum við okkur við því að gera það,“ segir Alda Hrönn. Þegar það varði rannsóknarhagsmuni séu þeir þó alltaf látnir ganga fyrir.
„En þetta hefur vissulega áhrif.“
„Þetta spilar allt saman“
Gæsluvarðhaldsföngum hefur fjölgað mikið á síðustu árum. Alda Hrönn segist þó ekki telja að gæsluvarðhald sé ofnotað.
„Enda eru allar ákvarðanir, eða allar kröfur sem að lögregla fer með, þær eru úrskurðaðar hjá héraðsdómara og svo í mörgum tilvikum einnig hjá Landsrétti.“
Þetta sé þó ítrasta þvingunarúrræði.
„En þetta helgast líka kannski af því að rannsóknirnar eru flóknar oft og það er talsvert mikið. Sem betur fer hefur okkur vaxið ásmegin í að vera betri í að rannsaka líka og bera kennsl á þetta, þessi brot. Þetta spilar allt saman.“
Dæmi eru um að fangar, sem jafnvel hafa hlotið þunga dóma fyrir ofbeldisbrot, hafi verið færðir í opið fangelsi nokkrum mánuðum eftir að dómur fellur. Alda Hrönn telur það líklega afleiðingu stöðunnar – að einhverju leyti.
„En þetta helgast væntanlega líka af svona opinberri stefnu sem er tekin varðandi betrun í fangelsum og svo framvegis. Það eru tvær hliðar á því jafnvel, eða ef til vill fleiri.“
