Heildargreiðslur ríkissjóðs í örorkubætur hafa farið stighækkandi að nafnvirði á síðustu árum. Á síðasta ári eyddi ríkissjóður 77,9 milljörðum króna í örorkubætur en um fimm prósent af þeirri upphæð fór til erlendra ríkisborgara en þetta hlutfall hefur farið vaxandi og greiðslurnar hafa hækkað töluvert, hlutfallslega.
Þetta kemur fram í svari Ragnar Þór Ingólfssonar félags- og húsnæðismálaráðherra við fyrirspurn Diljá Mistar Einarsdóttur þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Diljá spurði fyrst hversu hárri fjárhæð örorkubætur námu árin 2020-2025.
Fram kemur í svarinu að inn í tölunum séu heimilisuppbót, orlofs- og desemberuppbót á tekjutryggingu örorkulífeyris, orlofs- og desemberuppbót á heimilisuppbót örorkulífeyris, sérstök uppbót til framfærslu örorkulífeyrisþega og uppbót vegna breytts örorkukerfis 2025.
Árið 2025 greiddi ríkið 77.854 milljónir króna í örorkubætur eða 77,85 milljarða króna. Árið 2020 var þessi upphæð 53.089 milljónir og hefur því hækkað um 46,65 prósent að nafnvirði. Upphæðin hefur raunar hækkað umfram hækkun verðlags, sé miðað við desember 2020 og desember 2025 en á þessu tímabili hefur verðlag, samkvæmt tölum Hagstofunnar, hækkað um 35,8 prósent. Hefði upphæðin hækkað í fullkomnu samræmi við hækkun verðlags hefði hún því verið um 72,1 milljarður á síðasta ári.
Útlendingar
Diljá Mist spurði einnig um skiptingu greiðslna eftir kyni og aldri. Fram kemur í svarinu að á síðasta ári hafi 30.28 milljarðar farið til karla en 47,57 milljarðar til kvenna.
Hjá báðum kynjum fór mest til elsta aldurshópsins, sem á rétt á örorkulífeyri frá ríkinu, 60-67 ára. Meðal karla á þessum aldri var heildarupphæðin 7,7 milljarðar en 14,06 milljarðar hjá konum. Í öllum aldurshópum fór hærri upphæð til kvenna en karla fyrir utan yngsta aldurshópinn, 18-29 ára. Hjá þessum aldurshóp fóru 3,76 milljarðar í örorkulífeyri til karla en 2,77 milljarðar til kvenna á þessum sama aldri.
Diljá Mist spurði því næst hversu há upphæð af heildarupphæðinni hefði farið í örorkubætur til erlendra ríkisborgara. Á síðasta ári var sú upphæð 3.610 milljónir króna, 3,6 milljarðar. Það er 4,64 prósent af heildarupphæðinni sem ríkið greiddi í örorkubætur á síðasta ári.
Heildargreiðsla örorkubóta til erlendra ríkisborgara hefur hins vegar hækkað um 119,05 prósent að nafnvirði frá árinu 2020 en þá var þessi upphæð 1.658 milljónir króna, 1,66 milljarðar. Hækkunin er því töluvert umfram hækkun verðlags á sama tímabili. Árið 2020 fóru 3,12 prósent af heildargreiðslum ríkisins í örorkubætur til erlendra ríkisborgara. Hlutur þessa hóps fer því hækkandi.
Vernd
Diljá Mist spurði einnig sérstaklega um hlut umsækjenda um alþjóðlega vernd og þeirra sem hefðu fengið slíka umsókn samþykkta.
Fram kemur í svarinu að umsækjendur um alþjóðlega vernd eigi ekki rétt á örorkubótum en einstaklingar sem fengið hafi alþjóðlega vernd hafi á síðasta ári fengið samtals 720 milljónir króna greiddar í örorkubætur. Heildarupphæð örorkubóta til þeirra sem fengið hafa alþjóðlega vernd hefur hækkað um 208 prósent að nafnvirði síðan 2020.
Þegar kemur að skiptingu þessa hóps eftir ríkisfangi þá kemur fram í svari félags- og húsnæðismálaráðherra að af þessum 720 milljónum hafi 312,3 milljónir farið til einstaklinga sem fengið hafi íslenskan ríkisborgararétt.
Það er ekki skýrt tekið fram hvort þessi upphæð sé ekki talin með upphæðinni sem fór til erlendra ríkisborgara en gera verður ráð fyrir að svo sé ekki. Sé upphæðin tekin með heildarupphæðinni sem fór til erlendra ríkisborgara hækkar hlutfall hennar af heildarupphæð örorkubóta á síðasta ári í 5,04 prósent.
