Sviðsstjóri hjá Netvís segir miður að málsókn gegn Meta, sem á samfélagsmiðlana Instagram og Facebook, hafi ekki náð lengra fyrir dómstólum. Forsvarsmenn fyrirtækisins hafi komist hjá því að svara erfiðum spurningum þar sem sátt náðist í málinu.
Þá séu þær varnir sem Meta ætlar að innleiða á miðlum sínum, til dæmis takmarkanir á skjátíma barna og tilkynningum yfir skólatíma, aðeins plástur á sárið sem ráðist ekki að rót vandans – skaðlegri hönnun miðlanna.
29 ríki í Bandaríkjunum tóku saman höndum og höfðuðu mál gegn Meta. Ríkin sökuðu fyrirtækið um að hafa viljandi gert miðla sína ávanabindandi fyrir börn og ungmenni, um að safna reglulega gögnum um börn undir 13 ára án leyfis foreldra og að hafa neitað að hætta að nota þekkta skaðlega eiginleika, meðal annars.
Meta gerði dómsátt við ríkin og féllst á að greiða því sem nemur 2.000 milljörðum íslenskra króna til þeirra. Fyrirtækið viðurkennir hins vegar engar misgjörðir og neitar ásökunum.
„Það sem ég held að við hefðum flest viljað sjá er að forsvarsmenn Meta fengju að svara fyrir það hvernig og þá hvort þeir væru raunverulega að hanna sína miðla með það að markmiði að gera þá ávanabindandi,“ segir Skúli Bragi Geirdal, sviðsstjóri hjá Netvís – Netöryggismiðstöð Íslands.
„Með því að semja um niðurstöðuna þá komast þeir hjá því að þurfa að svara þessum erfiðu og krefjandi spurningum. Svo má líka setja smá spurningamerki við það hvort þetta sé raunverulega það sem við vildum fá út úr þessu máli. Þeir hafna allri ábyrgð í rauninni með því að semja á þennan hátt.“
Ábyrgðin sett á foreldra og notendur
Skúli Bragi segir málið raunar hafa snúist um að draga Meta til ábyrgðar.
„Hvað er það í hönnuninni sem er skaðlegt? Hvað er það í þessari vöru sem við erum að reyna að halda frá börnum? Við erum að sjá algóritma sem er að beina að okkur efni til dæmis er varðar sjálfsmynd, átröskun, skaðlegar ímyndir kynjanna. Það er kannski svona það sem að þessi málsókn var að horfa svolítið til. Þessir skaðlegu þættir í hönnuninni.“
Hann nefnir sem dæmi auglýsingar á áfengi, níkótíni og veðmálum og annað skaðlegt efni sem algóritminn beini að notendum.
„Í grunninn hugsaði ég þessa málsókn þannig að það væri verið að ráðast á einmitt þessar persónusniðnu auglýsingar og hvernig algóritminn virkar en niðurstaðan virðist síðan vera hvenær og hversu mikið eigi að nota vöruna. Ábyrgðin er frekar sett á foreldra og notendur heldur en að fyrirtækin sjálf horfi í eigin barm.“
Meta samþykkti að innleiða takmarkanir fyrir börn á miðlunum, til dæmis að takmarka skjátíma á þeim við tvær klukkustundir á degi hverjum og að loka fyrir tilkynningar á skólatíma. Skúli Bragi segir takmarkanirnar ekki duga til.
„Ef við líkjum þessu við sígarettu þá eru niðurstöðurnar svolítið að við megum kannski bara reykja tvær sígarettur á dag og ekki á sama tíma á sólarhringnum í staðinn fyrir að horfa á hvað er það í vörunni sem sannarlega er skaðlegt og hvernig mætti gera hana betri.“
Hefði viljað sjá stærri skref
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Meta gerir dómsátt í máli sem varðar áhrif samfélagsmiðla fyrirtækisins á börn.
„Ég held að þarna hafi verið að reyna að skapa samstöðu. Það verða örugglega fleiri mál, þarna voru ekki öll ríki Bandaríkjanna. Það eru önnur mál gagnvart öðrum miðlum því auðvitað er Meta ekki eitt með miðlana sem eru að vinna með sama hætti. Það er hægt að nefna YouTube, TikTok og Snapchat sem dæmi.“
Meta sé að verja sína hagsmuni með því að greiða háar bætur.
„Það er ekkert endilega það sem var verið að leitast eftir, peningagreiðsla,“ segir Skúli Bragi. Markmiðið hafi frekar verið að skapa heilbrigðara umhverfi á netinu.
„Þau ráðast ekki á rót vandans sem er það nákvæmlega hvernig algóritminn virkar til að halda, ekki bara börnum og ungmennum heldur okkur líka, við efnið. Ég hefði viljað sjá stærri skref þarna. Þetta eru að mínu viti mjög auðveld skref fyrir Meta að taka. Þau leyfa áfram þessa notkun og varpa ábyrgðinni svolítið frá sér yfir á aðra. Ég held að við þurfum áfram að kalla eftir ábyrgð frá fyrirtækinu.“
„Alltaf að elta skottið á okkur“
Skúli Bragi bendir á að skaðleg hönnun nái ekki aðeins til samfélagsmiðlanna. Sem dæmi séu mörg forrit sem byggi á gervigreind sem börn séu farin að nota sem eigi heima í umræðunni um skaðlega hönnun.
„Ég tel okkur alltaf vera að elta skottið á okkur þegar kemur að þessum málum. Við höfum verið eftir á í að setja lög og reglur. Við höfum ekki verið nægilega gagnrýnin á vöruna af því að hún hefur litið vel út og við höfum haft ánægju af því að nota hana,“ segir Skúli Bragi.
„Við gerðum nýlega rannsókn hjá Netvís þar sem við sáum að langstærsti hluti notenda sem er að nota samfélagsmiðla segir upplifun sína neikvæðari í dag en þegar þeir byrjuðu að nota þá. Þannig það er stöðugt verið að uppfæra vöruna en ekki með það í huga að gera hana betri fyrir okkur heldur að gera vöruna þannig að við getum ekki hætt að nota hana til að tryggja áfram notkunina – þannig að við færum ekki athyglina okkar eitthvað annað því í athyglinni okkar eru mikil verðmæti.“
