Potturinn er brotinn í innheimtu bílastæðamála, sagði Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra í viðtali við RÚV í ágúst 2025. Afleiðingin væri frumskógur fyrir neytendur sem ættu erfitt með að átta sig á hvar og hvernig hægt væri að greiða. Skerpa þyrfti á upplýsingagjöf og setja ramma um innheimtu.
„Neytandinn þarf að vita hvert verðið er fyrir fram, hver þjónustugjöld eru og hver möguleg vanskilagjöld eru, hvenær þau falla og hvernig á að greiða þetta. Og það er pottur brotinn, mögulega bara vegna þess að það vantar ákveðna samræmingu. Gjaldtakan ein og sér er ekkert endilega deilt. Það kostar að byggja og reka bílastæði og þetta er of mikilvægur þáttur í þeirri þjónustu sem verið er að veita. En það er síðan innheimtan, og þar þarf einfaldlega að standa betur að málum, skerpa þetta, einfalda og auka upplýsingagjöf. Ég er í samtali og samstarfi við innviðaráðherra og við munum bara grípa til þeirra aðgerða sem þarf þegar við höfum skoðað þetta og fengið heildaryfirsýn“ sagði ráðherra í viðtali í haust sem leið.
Hvað hefur gerst síðan þessi orð féllu?
Samkvæmt samantekt Félags íslenskra bifreiðaeigenda frá í maí rukkaði Parka fyrir notkun á átján bílastæðum einkaaðila í Reykjavík í fyrra, en nú tuttugu og fjórum. GreenParking rukkaði fyrir fimmtán stæði, tveimur árum áður voru þau sjö. Í nóvember var rukkað fyrir bílastæði á 43 ferðamannastöðum víða um land, í maí voru þau orðin 54, það er 25 prósenta aukning.
En stjórnvöld telja margt hafa batnað. Meðal annars hafi Neytendastofa gefið út skýr tilmæli um kröfur til merkinga og upplýsingagjafar á bílastæðum. Í svari frá atvinnuvegaráðuneytinu við fyrirspurn Spegilsins segir að vaxandi þungi muni verða í aðgerðum Neytendastofu eftir að frumvarp atvinnuvegaráðherra um markaðssetningarlög var samþykkt í byrjun maí. Þau lög feli í sér ríkari og skilvirkari sektarheimildir Neytendastofu.
En þegar lögin eru lesin verður fljótt ljóst að þau setja engar sérreglur um gjaldskyldu á bílastæðum eða þak á vangreiðslugjöld, kveða ekki á um leyfisskyldu eða skráningarskyldu á gjaldskyldum stæðum og gera engar kröfur um öryggi stæða. Hver sem er getur áfram sett upp gjaldskyldu á næsta malarplani. Runólfur Ólafsson er framkvæmdastjóri Félags íslenskra bifreiðaeigenda, sem hafa gagnrýnt þennan frumskóg. Hann segir lítið í lögunum sem taki á raunverulegum vanda og nefnir helst kostnaðinn.
Lögin banna heldur ekki það sem hefur verið mjög umdeilt: að ferðamannasvæðum, sem byggð voru upp með styrkjum frá ríkinu með þeim formerkjum að ekki yrði rukkað fyrir aðgang, verði breytt í gjaldskyld bílastæði. Runólfur segir stjórnvöld þarna bregðast skyldu sinni gagnvart almenningi.
„Það er búið að veita hundruð milljóna í styrki til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Skilyrðið fyrir styrkveitingunni er að ekki sé rukkað aðgangsgjald. Bílastæði virðast vera einhver önnur ella. Og nú er þetta bara orðið mikið markaðsmál. Stór fyrirtæki falast eftir jörðum sem eru nærri stöðum þar sem einhver frægur útlendingur hefur stoppað einhvern tímann. Og virðið á eignunum miðast við að hægt sé að rukka inn bílastæðagjöld. Á sama tíma er búið að leggja hundruð milljóna, jafnvel af skattfé, til uppbyggingar á þessum svæðum svo að hægt sé að heimsækja þau. Skilyrðin sem voru sett virðast ekki standa lengur. Þannig að ef menn reyna að hafa einhvern kjarnamúr á milli bílastæða og aðgöngu að þessum stöðum þá er það alrangt.
Atvinnuvegaráðuneytið segir í svari sínu til Spegilsins að málið sé nú hjá Neytendastofu og svo öðru ráðuneyti, innviðaráðuneytinu, því breyta þurfi lögum sem séu á verksviði þess ráðuneytis.
Spegillinn óskaði upplýsinga frá innviðaráðuneytinu um hvernig gengi að vinna í þeim hluta þessa verkefnis. Svörin: Ráðuneytið hefur hafist handa við að skoða mögulegar breytingar og hefur líka til skoðunar að setja reglugerð um innheimtu bílastæðagjalda að norskri og danskri fyrirmynd – sem næði þá jafnt til einkaaðila og opinberra aðila.
Innviðaráðherra hyggst leggja fram frumvarp um breytingar á umferðarlögum á haustþingi.
Dönsku og norsku reglurnar eru meðal þess sem bæði FÍB og Neytendasamtökin hafa bent á. Runólfur segir að í lögum þar sé meðal annars að finna ákvæði um kvörtunarnefndir þangað sem neytendur geti leitað og þar með leyst úr vandamálum skjótt. Einnig sé mjög skýrt hvernig upplýsa verði neytendur um innheimtu á tilteknu svæði.
„Hér virðist nægja að hafa einhverja myndavél og mynd af númeri. Þú hefur lítið að segja. Þar er skilyrt að auðvelt sé að ná í þessi fyrirtæki sem eru að innheimta með þessum hætti. Hér eru sum fyrirtækin sem svara ekki einu sinni í síma. Þannig að það er margt sem mætti betrumbæta.“
