37 prósent íbúa hjúkrunarheimila landsins fengu sterk geðlyf í fyrra, samanborið við 34 prósent árið áður. Þessi lyf, geðrofslyf, eru fyrst og fremst ætluð fólki með geðklofa og geðhvörf, en eru notuð í ýmsum öðrum tilvikum.
Landlæknir mælist til þess að ekki fleiri en 31 prósent íbúa fái lyfin í öðrum tilfellum en mælt er með. 18 af 33 hjúkrunarheimilum reyndust vera yfir þeim mörkum á síðastliðnu ári og landsmeðaltalið var 29 prósent.
Eftir að Kveikur spurðist fyrir um tölfræðina tók embættið hana úr opinberri birtingu. Í svari Sigríðar Haraldsdóttur Elínardóttur, sviðsstjóra heilbrigðisupplýsinga hjá embættinu, segir að rétt hafi verið að taka hana úr birtingu þar sem hún byggi á alþjóðlegum gæðavísi sem embættinu er ekki heimilt að breyta og ekki sé ljóst hvenær hann verði uppfærður. Skilgreiningin að baki honum sé of þröng og „mögulega villandi“.
Embættið hafði áður haft tölfræðina til skoðunar og sendi heilbrigðisráðuneytinu erindi vegna hennar í febrúar. Tölfræðin var engu að síður sú eina sem birt var opinberlega um notkun lyfjanna í öðrum tilfellum en mælt er með.
„Sjálfkrafa ávísun á meðferð“
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir, sérfræðingur í öldrunarhjúkrun, hefur bæði unnið á Landspítala og hjúkrunarheimilum. Hún segir um notkun sterkra geðlyfja á hjúkrunarheimilum: „Óróleiki, æsingur, allt sem er hægt að skilgreina sem aggressíva hegðun var bara sjálfkrafa ávísun á meðferð.“
Steinunn Þórðardóttir öldrunarlæknir bendir á að fólk með heilabilun geti fengið geðrofseinkenni sem svipi til einkenna í geðklofa og geðhvörfum og að í slíkum tilvikum geti til að mynda verið rétt að reyna lyfin. „Þetta eru einu lyfin sem við höfum og ég vildi óska þess að við ættum betri lyf.“
Í Kveik í kvöld er rætt við aðstandendur fólks sem fékk sterk geðlyf á íslenskum hjúkrunarheimilum, meðal annars ástvini Kristjáns Péturs Þórðarsonar, bónda á Barðaströnd, sem var settur á tvenn geðrofslyf auk annarra geðlyfja.
„Þá hélt ég að hann hefði fengið heilablóðfall,“ segir Páll Finnbogason, sonarsonur Kristjáns. „Hann liggur bara uppi í rúmi með opin augun, ég hélt hann væri bara að fara.“
Kveikur er á dagskrá RÚV klukkan 20.15 í kvöld. Þátturinn er einnig aðgengilegur sem hlaðvarp og verður fluttur á Rás 1 klukkan eitt á morgun.
