Ríki heimsins ætla að freista þess að koma sér saman um bindandi reglur um sjálfvirk vopnakerfi, sem sumir vilja einfaldlega kalla drápsvélmenni (e. killer robots).
Áhyggjur af aukinni notkun slíkra véla hafa aukist en þróun þeirra hefur fleygt fram undanfarið í tengslum við stríðsrekstur víða um heim. Herir reyna í auknum mæli að nýta sér gervigreind á vígvellinum en hún gerir þeim kleift að auðkenna skotmörk og ráðast á þau með mun skjótari hætti en áður var hægt.
Rússar nota nú þegar fullkomlega sjálfvirka árásardróna og varnarmálaiðnaður Úkraínu rær að því öllum árum að koma sér upp sjálfvirkum „drónaskara“.
Þá olli heimildarmyndin NAZA nokkru fjaðrafoki þegar hún afhjúpaði hvernig Ísraelsher beitir gervigreind til að drepa tugþúsundir óbreyttra borgara á Gaza.
Velja skotmörk án mennskrar aðkomu
Samhliða þróuninni eykst ákall um að böndum sé komið á það vald yfir lífi og dauða sem fært er í hendur gervigreindar og sjálfvirkra véla.
Alþjóðanefnd Rauða krossins fer til að mynda fram á að blátt bann verði lagt við tvenns konar sjálfstýrðum vopnum.
Annars vegar verði svonefnd „óútreiknanleg sjálfstýrð vopn“ bönnuð, en það eru vopnakerfi sem geta leitað uppi, greint og ráðist á skotmörk án beinnar íhlutunar frá manneskju. Hins vegar vilja þau að vopn sem eru sérstaklega hönnuð til að beinast að fólki verði bönnuð.
Umræða um málið verður á dagskrá Sameinuðu þjóðanna (SÞ) frá og með deginum í dag en þá hefst ráðstefna um alþjóðasamninga um hefðbundin vopn. Þar koma 128 lönd saman til að ákveða hvort hefja eigi viðræður um lagalega bindandi regluverk í kringum sjálfvirk vopnakerfi.
Lykillönd vilja ekki regluverk
Flest ríki heimsins eru sammála um að þörf sé á reglum, rétt eins og á við um kjarnorkuvopn og aðrar háþróaðar hernaðarlausnir. Nokkur lönd skera sig þó úr og það eru þau sem þegar hafa eignast tæknina og eru jafnvel þegar farin að nota hana.
Á allsherjarþingi SÞ í síðasta mánuði samþykktu 163 ríki ályktun þar sem kallað var eftir viðræðum um reglur um sjálfvirk vopn en fimm lönd kusu gegn ályktuninni. Það voru Bandaríkin, Rússland, Hvíta-Rússland, Ísrael og Norður-Kórea. Níu lönd sátu hjá, þar á meðal Íran, Sádi-Arabía og Kína.
Í ljósi andstöðu nokkurra af helstu stórveldum heims má teljast ólíklegt að samkomulag náist í þessari viku um að hefja viðræður um bindandi reglur fyrir drápsvélmennin.
Þótti fjarstæðukennt árið 2017
Þróunin hefur verið gífurlega hröð en aðeins níu ár eru síðan RÚV fjallaði um þá ógn sem stafað gæti af hönnun sjálfstýrðra vopna. Þá var vísað í kvikmyndirnar um Tortímandann (Terminator) og talað um að mörgum gæti þótt hugmyndir um sjálfstýrð vopn fjarstæðukenndar.
Birta Björnsdóttir ræddi þar við Kristin R. Þórisson, prófessor í tölvunarfræði við Háskólann í Reykjavík og stjórnanda Vitvélastofnunar Íslands. Hann var einn 116 sérfræðinga á sviði gervigreindar sem höfðu þá sent hvatningu til Sameinuðu þjóðanna um að beita sér gegn hönnun sjálfstýrðra vopna.
„Okkur þykir nauðsynlegt núna að vekja fólk til umhugsunar um þetta mál og í rauninni ekki seinna vænna að íhuga alvarlega að setja á bann við svona gervigreindum vopnum,“ sagði Kristinn árið 2017.
„Við erum að tala um framtíð okkar á þessari plánetu. Ef við viljum sjá minnkun á vígvæðingu og vígbúnaði eða allavega ekki aukningu þá er þetta helsti vaxtarbroddurinn og alveg ófyrirséðar afleiðingar sem gætu hlotist af því,“