Úrskurðarnefnd kosningamála staðfesti í gær ákvörðun Þjóðskrár um að synja íslenskum ríkisborgara búsettum í Danmörku um að vera tekinn á kjörskrá fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst.
Kærandi sótti um skráningu á kjörskrá 28. júlí. Degi síðar mat Þjóðskrá umsóknina fullnægjandi. Hann var því skráður á kjörskrá frá 1. desember 2026 til 1. desember 2030.
Kærandi krafðist þess þá að vera tekinn á kjörskrá fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við ESB 29. ágúst. Þeirri beiðni synjaði Þjóðskrá með vísan í kosningalög.
Umsækjendur skráðir á kjörskrá 1. desember
Kosningalög kveða á um að Íslendingar búsettir erlendis missi kosningarétt eftir 16 ára dvöl erlendis. Til að komast aftur á kjörskrá þarf að sækja um það. Umsóknin gildir í fjögur ár frá 1. desember næst eftir að umsókn er lögð fram og hún gildir í fjögur ár. Þjóðskrá taldi því að ekki væri heimilt að setja kæranda á kjörskrá fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu.
Umsækjandinn kærði ákvörðunina til úrskurðarnefndar kosningamála sama dag og hún barst, 29. júlí. Hann byggði á því að ákvörðunin leiddi til ólögmætrar og óhóflegrar skerðingar á kosningarétti hans.
Taldi þetta stangast á við meðalhófsreglu
Hann sagði að umsóknin hefði verið lögð fram um leið og ljóst hefði verið að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram. Það væri því ekki sanngjarnt eða í samræmi við meðalhófsreglu að svipta hann kosningarétti af þeirri ástæðu einni að umsóknin öðlist samkvæmt lögum ekki gildi fyrr en 1. desember.
Kærandi óskaði eftir því að ákvörðun Þjóðskrár yrði endurskoðuð. Meta þyrfti hvort hún samræmdist stjórnarskránni, meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og mannréttindaskuldbindingum sem Ísland hefði undirgengist, þar á meðal rétti borgara til frjálsra kosninga.
Ekki talið að ákvörðunin gangi gegn stjórnarskrárvörðum kosningarétti
Í úrskurði nefndarinnar er lögð áhersla á að ákvæði kosningalaga um tímamörkin 1. desember feli ekki í sér takmarkanir sem raski kjarna kosningaréttarins.
„Ákvæðið felur í sér tilteknar formkröfur sem ríkisborgarar, sem búsettir hafa verið lengi erlendis, þurfa að fylgja til að viðhalda kosningarétti sínum hér á landi eða öðlast slíkan rétt á ný. Íslendingar sem eru búsettir erlendis geta þannig viðhaldið kosningarrétti sínum eins lengi og þeir vilja. Því verður ekki talið að ákvörðun Þjóðskrár Íslands sé ólögmæt eða gangi gegn stjórnarskrárvörðum kosningarétti kæranda.“
Nefndin bendir þar að auki á að ef kærandi flytur og færir lögheimili sitt til Íslands getur hann krafist leiðréttingar á kjörskrá fram á kjördag.
