Teisturnar í fjörunni litu varla við ferðalanginum sem steig á land í eyjunni Vigur í Ísafjarðardjúpi einn fallegan og sólríkan morgun í júní. Siglingin frá Ísafirði tók aðeins hálftíma og það fyrsta sem blasti við, fyrir utan fuglalífið, voru gömul og falleg gulmáluð timburhús. Þar búa hjónin Felicity Aston og Gísli Jónsson sem kynntust á þeim óvenjulega stað Suðurskautslandinu. Já, ástarævintýrin gerast víða! Felicity og Gísli eru bæði mikið ævintýrafólk og eins og ævintýrafólki sæmir datt þeim í hug að kaupa heila eyju á Vestfjörðum, létu verða af því og búa nú þar með ungum syni sínum, Þráni Frey. Þar una þau sér vel innan um lunda, teistur, kríur og æðarfugl, en þau framfleyta sér á æðardúni og ferðamennsku.
Gísli er vant við látinn við að lóðsa ferðamenn um eyjuna en við Felicity setjumst inn í eldhús og drekkum kaffi úr krúsum með lundamyndum á. Felicity á að baki svo skemmtilega og merkilega sögu að unun var að hlusta á hana segja frá sérstöku lífi á Suðurskautinu og lífinu á Íslandi með víkingnum sem hún hitti við afar krefjandi aðstæður í mínus fimmtíu gráðum.
Þrjú ár á Suðurpólnum
Felicity, sem er frá Englandi, er með gráðu í stjarneðlisfræði og segist hafa dreymt um að eyða dögum sínum í að horfa á stjörnur og plánetur í gegnum stóran stjörnukíki. Hún færði sig síðan yfir í veðurfræði og einblíndi á loftslagsbreytingar og lofthjúpsfræði.
„Það sem heillaði mig við fagið var að fá að takast á við áskoranir á borð við útreikninga og módelgerð en á sama tíma krafðist það útiveru. Ég fór að skoða loftslagsbreytingar á Suðurskautinu en þarna á tíunda áratugnum vorum við farin að sjá ummerki um áhrif þeirra. Ég vann svo undir manninum sem uppgötvaði þynningu ósónlagsins á áttunda áratugnum,“ segir Felicity.
„Þar sem ég var aðallega að skoða loftslagsbreytingar af mannavöldum sótti ég um stöðu veðurfræðings á Rothera-rannsóknarstöðinni á Suðurskautinu. Ég var 23 ára, nýbúin með háskólann og á leiðinni í mitt fyrsta alvörustarf! Ég mætti þangað í desember árið 2000 eftir að hafa flogið með herflugvél til Fálklandseyja og siglt þaðan í sex vikur. Að koma í land var hrikalega ógnvekjandi. Það sem var kannski mest ógnvekjandi var að ég hafði skrifað undir 39 mánaða samning og vissi að ég yrði þar sumar, vetur, sumar, vetur, sumar, vetur og sumar áður en ég færi aftur heim!“ segir hún en í starfi sínu stundaði hún veður- og loftlagsrannsóknir.
„Á veturna fóru nánast allir heim og við vorum aðeins um tuttugu eftir á rannsóknarstöðinni og vorum algjörlega einangruð frá öllum í heiminum.“
Ég vona sannarlega að þér hafi líkað vel við þessa tuttugu samstarfsmenn!
„Ekki við alla, nei,“ segir hún og skellihlær.
Að „passa“ tvo Íslendinga
Árið 2009 fékk hún símtal þar sem henni var tjáð að tveir Íslendingar hygðust keyra á jeppum á Suðurskautinu og þyrftu leiðsögn.
„Ég var beðin að fara með þeim svo þeir myndu ekki drepa sig á leiðinni,“ segir hún og hlær.
„Þeir voru síður en svo hrifnir þegar ég birtist og fannst ég vera eins konar barnapía sem átti að gæta þeirra. Ég var heldur ekki mjög hrifin af þeim því þeir mættu of seint í flugið og þegar við lentum í Capetown stungu þeir mig af. En leiðangurinn var gríðarlega krefjandi; þarna vorum við þrjár mannverur á tveimur jeppum að fara glænýja leið í gegnum fjöllin á austanverðu Suðurskautslandinu. Þarna eru sprungur úti um allt!“ segir Felicity sem þurfti að halda einbeitingu allan tímann við að horfa á skjá til að fyrirbyggja að þau myndu lenda ofan í sprungum.
„Oft hafði maður aðeins nokkrar sekúndur til að kalla stopp. Þarna vorum við þrjú ein og enga björg að fá ef eitthvað kæmi upp á. Þetta var eiginlega galinn leiðangur en þetta svæði er það erfiðasta á Suðurskautinu; þarna er langkaldast og við vorum í mikilli hæð, oftast í fjögur þúsund metrum. Vegalengdirnar eru gríðarlegar og það er ekkert þarna. Við gistum í tjöldum í helkulda en það var svo kalt að vodkaflaska sem við vorum með fraus í gegn,“ segir hún og skellir upp úr.
„Þarna var vel yfir fimmtíu gráða frost. Í slíku umhverfi er ekki hægt að vera með neinn fíflagang og við fórum fljótlega að bera virðingu hvert fyrir öðru. Og nú er annar þessara manna eiginmaður minn og hinn er guðfaðir barnsins okkar! Í þessum leiðangri sá ég alveg inn í innsta kjarna þeirra og hvers virði þeir voru. Þeir eru stórkostlegar manneskjur og í svona aðstæðum kynnist maður fólki betur en sinni eigin fjölskyldu,“ segir hún, en leiðangurinn varði í þrjá mánuði.
Hvenær í ferðinni varðstu ástfangin af Gísla?
„Við byrjuðum ekki saman í þessari ferð en eftir heimkomuna fór ég að venja komur mínar til Íslands til að þjálfa fólk og vinna á jöklunum. Ég hætti svo í sambandi í Englandi og gat því eytt meiri tíma hér. En ég man eftir augnablikinu þegar ég vissi að ég hefði fallið fyrir Gísla. Ég var ein heima á 35 ára afmælinu mínu, nú einhleyp. Ég hafði bókað gistingu í tilefni afmælisins í litlum kastala á eyjunni Lundey, eyju lundanna, suðvestur af Englandi. Ég ætlaði að vera þarna heila helgi en langaði ekki að vera þar ein. Ég fór að íhuga hverjum ég vildi helst bjóða með og það eina sem kom í hugann var Gísli. Ég safnaði kjarki og spurði hann og hann sagði já.“
Æðardúnninn bjargar okkur
Felicity var alveg tilbúin að flytja til Íslands með Gísla, enda vön að fara út fyrir þægindarammann og láta draumana rætast. Hér á landi fóru þau saman í endalausar ferðir yfir hálendið og um náttúruna, keyrandi og gangandi.
„Árið 2019 heyrðum við að Vigur væri til sölu og við göntuðumst með að kaupa eyjuna, en hingað höfðum við komið með ferðamenn á skipum. Við heyrðum svo að eyjan hefði verið seld, í tvígang, en þær sölur dottið upp fyrir. Ég man að við sátum einn morgun við eldhúsborðið og Gísli var að lesa fréttirnar og segir að Vigur sé enn til sölu. Við upplifðum bæði sérkennilegt augnablik og hugsuðum: gætum við keypt eyjuna? Við settumst niður og reiknuðum út hvað við ættum og fórum svo á mjög ógnvekjandi bankafundi að slá lán. Við mættum í stígvélum og úlpum og fannst við alveg úti að aka,“ segir hún, en lánið fengu þau og þá var þeim ekkert að vanbúnaði.
„Í janúar 2020 fengum við Vigur afhenta og gistum þar fyrstu nóttina ásamt fyrri eigendum. Daginn eftir fóru þau og við Gísli stóðum ein eftir á ströndinni með Þráin litla eins og hálfs árs og horfðum á þau sigla í burtu. Við horfðum hvort á annað og sögðum: „Hvað höfum við gert?“ Stuttu síðar kom covid og heimurinn lokaðist,“ segir Felicity en planið hafði verið að lifa af ferðamennsku, meðal annars.
„Ferðamennirnir komu aftur og við erum enn hér. Við lifum af æðardúninum, eins og fólk hefur gert hér í aldir. Það er okkar aðaltekjulind og það sem bjargaði okkur í covid. Ferðamennskan er í öðru sæti. Við værum ekki enn hér ef ekki væri fyrir æðardúninn,“ segir hún.
Viljum vernda fuglalífið
Talið berst að lífinu í Vigur.
„Hér líður okkur vel en það er áskorun að búa hér. Að búa hér er svolítið eins og að vera í leiðangri, en munurinn er að hér tekur leiðangurinn ekki enda. Í leiðangri er hægt að hringja á flugvél ef allt klikkar en hér er allt undir og þetta er mikil skuldbinding,“ segir Gísli og nefnir að ekki séu allir ánægðir með það að þau Felicity hafi keypt eyjuna.
„Hér í Vigur viljum við búa til framtíðar en auðvitað vitum við ekki hvað framtíðin ber í skauti sér. Ég greindist með krabbamein í fyrra en komst í gegnum það og er nú á lyfjum og svo hafa komið upp ýmis fjölskyldumál þannig að enginn veit sína framtíð. Við viljum koma Vigur í það horf að ef við erum ekki hér, þá geti eyjan lifað af. Við viljum ekki einungis vernda villta dýralífið hér heldur einnig söguna og arfleifðina. Okkur er umhugað um framtíð eyjarinnar og viljum að hér verði friðaður þjóðgarður.“
Ítarlegt viðtal er við Felicity og Gísla í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins um helgina.
