Skýrsla um gjaldmiðlamál Íslands hefur orðið tilefni pólitískra deilna og persónulegra andmæla þar sem minning eins áhrifamesta seðlabankastjóra landsins kemur við sögu. Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra fól erlendum hagfræðingum að vinna skýrslu um kosti og galla þess að Ísland tæki upp evru í stað krónu.
Kynning fjármála- og efnahagsráðuneytisins á skýrslunni hefur sætt gagnrýni eftir að einn höfunda hennar sagði að ráðuneytið hefði dregið ályktanir sem ekki væri að finna í skýrslunni sjálfri. Skýrslan er hugsuð sem framlag til umræðunnar fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst um hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið.
Höfundur hafnar túlkun ráðuneytisins
Í kynningu ráðuneytisins á skýrslunni segir meðal annars að „kostnaðurinn við íslensku krónuna sé verulegur og líklega að jafnaði meiri en sá ábati sem fylgir sjálfstæðum gjaldmiðli.“
Orðalagið hefur verið túlkað þannig að skýrsluhöfundar telji kostina við upptöku evru vega þyngra en kosti þess að halda íslensku krónunni.
Samkvæmt Hilde C. Bjørnland, prófessor í hagfræði við norska viðskiptaháskólann BI og einum höfunda skýrslunnar, er sú túlkun hins vegar ekki studd af niðurstöðum hennar.
Í samtali við Morgunblaðið segir Bjørnland að kostnaður við krónuna og hugsanleg upptaka evru hafi ekki verið veginn saman í skýrslunni. Því sé ekki hægt að fullyrða út frá henni hvort annar gjaldmiðillinn sé Íslandi hagstæðari en hinn.
Bjørnland hefur jafnframt sagt að umrædd fullyrðing í kynningu ráðuneytisins sé „hugarfóstur ráðuneytisins en ekki skýrsluhöfunda.“
Salvör andmælir Þorsteini vegna Jóhannesar Nordal
Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra og stuðningsmaður Evrópusambandsaðildar, fjallar um evru-skýrsluna í grein á Eyjunni þar sem hann vísar til afstöðu Jóhannesar Nordal, fyrrverandi seðlabankastjóra.
Jóhannes, sem lést árið 2023, gegndi embætti seðlabankastjóra í meira en þrjá áratugi og hafði mikil áhrif á íslenska efnahagsstefnu. Þorsteinn vísar til ummæla hans frá árinu 1991 og telur að þau gefi vísbendingu um hvernig hann hefði horft á Evrópusamrunann og gjaldmiðlamál í dag.
Salvör Nordal, dóttir Jóhannesar, telur þá túlkun hæpna og hefur brugðist við henni opinberlega.
Í færslu á Facebook segir hún að faðir hennar hafi margoft lýst þeirri skoðun að ekki væri rétt fyrir Ísland að taka upp evru.
Salvör segir það „sérstakt“ að vísa til ummæla frá árinu 1991 til stuðnings upptöku evru hér á landi, enda hafi evran sjálf ekki orðið til sem gjaldmiðill fyrr en árið 1999.
Að mati Salvörar er því varhugavert að draga af ummælum frá árinu 1991 ályktanir um afstöðu Jóhannesar til evrunnar, sem þá var ekki enn komin fram á sjónarsviðið.
Hún bendir jafnframt á að Evrópusambandið hafi verið allt annars konar og mun minna árið 1991 en það er í dag.
„Evrópusambandið var þá allt öðruvísi og miklu minna en það er í dag,“ skrifar Salvör.
