Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ætlar að leggja til að undanþága Íslands frá ETS kerfi Evrópusambandsins fyrir losunarheimildir í flugi verði framlengd um þrjú ár. Núverandi undanþága sem veitt var fyrir rúmum þremur árum átti að renna út um næstu áramót, en íslensk stjórnvöld hafa í langan tíma barist fyrir því að hún yrði framlengd eða að varanleg lausn yrði fundin.
Ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar er hluti af viðamikilli endurskoðun á ETS kerfinu sem beðið hefur verið eftir í langan tíma og kynnt er í Brussel í dag. Í þessari endurskoðun er í meginatriðum lagt til að iðnaðargreinar og önnur starfsemi sem fellur undir ETS fái rýmri tíma og meira svigrúm til að minnka útblástur.
„Ég tel að þetta sé mikilvægt og jákvætt skref,“ sagði Wopke Hoekstra yfirmaður umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í viðtali við RÚV. „Við höldum áfram með núverandi undanþágu, ekki aðeins í eitt ár, heldur í þrjú ár, og það sendir að mínu mati sterk skilaboð um hversu mikilvægt þetta samstarf er fyrir okkur.“
Engar undanþágur fyrir flutninga á sjó
Hagsmunaaðilar í flutningageiranum á Íslandi, sem og íslensk stjórnvöld hafa um langt skeið unnið að því að ná þessari niðurstöðu fram, ekki aðeins fyrir flugsamgöngur, heldur einnig fyrir sjóflutninga til Íslands. Bent hefur verið á að veðuraðstæður á siglingaleiðum til Íslands séu oft á tíðum erfiðar og kalli á aukna orkunotkun.
Röksemdir og kröfur um undanþágur fyrir skipaflutninga til Íslands náðu hins vegar ekki fram að ganga í þessari lotu, en viðmælendur fréttastofu segja hins vegar að langt sé frá því að orustan sé töpuð; endurskoðunin á ETS kerfinu nái til allra geira þess, þar með siglinga, og þær tillögur verði greindar með tillliti til þess að ná niðurstöðu til frambúðar.
Hafa bent á alvarlegar afleiðingar fyrir flugsamgöngur
Hvað flugsamgöngur varðar hafa íslensk stjórnvöld og hagsmunaaðilar ítrekað bent á að niðurfelling undanþáganna hefði í för með sér að samkeppnishæfni flugs til og frá Íslandi, sem og gildi Keflavíkurflugvallar sem tengipunkt flugs yfir Atlantshafið myndi skerðast verulega.
Um þetta var fjallað í ítarlegri umsögn íslenskra stjórnvalda sem send var framkvæmdastjórn ESB í fyrrasumar. Frekari upplýsingar og rökstuðningur, þar á meðal um fækkun tengifarþega um Keflavíkurflugvöll undanfarin misseri, hafa verið kynntar framkvæmdastjórn ESB á undanförnum mánuðum.
Ekki varanleg lausn
Gera má ráð fyrir að hagsmunaðilum í flugsamgöngum á Íslandi verði létt við þessa ákvörðun um framlengingu. Fréttastofa hefur hins vegar upplýsingar um að íslensk stjórnvöld hafi ekki aðeins þrýst á um framlengingu, heldur einnig farið fram á varanlega lausn, sem rúmaðist innan ETS kerfisins og byggðist á landfræðilegri sérstöðu Íslands.
„Auðvitað er það alfarið undir íslenska ríkisstjórninni og íslenska þjóðinni komið að ákveða hvernig hún vill tengjast ETS kerfinu í framtíðinni,“ sagði Hoekstra þegar hann var spurður hvort hann sæi þannig lausn fyrir sér.
„En það er ljóst að við erum opin fyrir rökum sem byggja á landfræðilegum aðstæðum og ég tel það vera fullkomlega gilt sjónarmið.“
„Við gerum þetta innan Evrópusambandsins því við erum sjálf mjög ólík; við höfum landlukt lönd, eyjar og allt þar á milli. Það er því rökrétt frá mínu sjónarhorni að styrkja samstarfið við Ísland og vera eins opin eins og við getum gagnvart þessum skýru og mikilvægu kröfum frá ríkisstjórn Íslands.“
Tillaga sem verður tekin til rækilegrar skoðunar
Vert er að taka fram að endurskoðun Evrópusambandsins á ETS kerfinu er ekki endanleg ákvörðun um breytingar á því, heldur tillaga, sem nú verður tekin til skoðunar hjá öllum hagsmunahópum og aðildarríkjum ESB sem hafa mjög mismunandi skoðanir.
Sumir vilja draga úr kröfum og fresta markmiðum um samdrátt á losunarheimildum og benda á nauðsyn þess að bæta rekstrarskilyrði og samkeppnishæfni á meðan aðrir segja að ETS kerfið í núverandi mynd sé besta leiðin til að ná markmiðum Evrópusambandsins í loftslagsmálum og að mörg fyrirtæki hafi nú þegar fjárfest í þessu kerfi.
Tillaga framkvæmdastjórnarinnar fer nú í hefðbundið ferli viðræðna milli stofnana ESB, þar á meðal Evrópuþingsins, áður en niðurstaða fæst í þetta stóra mál, væntanlega á þarnæsta ári.
Hoekstra var að lokum spurður hvort komandi þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna hefði haft áhrif á þessa niðurstöðu.
„Þetta er fjárfesting í samstarfi okkar, í sameiginlegri framtíð okkar. Hvernig það lítur út, er undir Íslandi komið,“ sagði Hoekstra í samtali við RÚV.
