Tilkynningum um ofbeldi meðal ungmenna hefur fjölgað mikið síðustu ár, Davíð Bergmann, starfsmaður Fjölsmiðjunnar og fyrrverandi starfsmaður á Stuðlum, segir þetta ekki koma á óvart og einungis tímaspursmál þangað til það gerist aftur að ungmenni láti lífið.
Fjallað var ítarlega um ofbeldismál meðal ungmenna í Kastljósi í gærkvöldi, þar kom fram að í fyrra voru 188 ólögráða einstaklingar grunaðir í ofbeldismálum hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og fjöldi sakborninga í fyrra sé tvöfalt meiri en meðaltal og hafi fjölgað um 40 frá árinu 2024 og um 70 síðan 2023.
Þá er mikill fjöldi myndbanda af líkamsárásum ungmenna aðgengileg á samfélagsmiðlum, yfirleitt hópur sem ræðst á einn. Soffía Ámundadóttir, kennari sem kennir námskeið um hegðunarvanda ungmenna, sagði að takast þurfi á við undirliggjandi vandamál eins og símanotkun en dæmi eru um að ungmenni séu allt að tíu klukkustundir á dag í símanum.
Hefðum átt að vera búin að grípa inn í þróunina
Davíð hefur starfað á þessum vettvangi í þrjá áratugi og hann segir í grein á Vísi að þessar upplýsingar komi honum ekki á óvart.
„Þetta endurspeglar, ég leyfi mér að segja, þann algjöra sofandahátt sem ríkt hefur í íslensku samfélagi. Við hefðum fyrir lifandis löngu átt að vera búin að grípa inn í þessa þróun sem alið hefur af sér hreina ofbeldisdýrkun,“ segir hann.
„Það á aldrei að líðast að sá hryllilegi atburður sem átti sér stað á Menningarnótt um árið, þegar ung stúlka var stungin til bana, endurtaki sig. Við megum ekki lenda í því sem gerist alltaf þegar jafn hræðilegir atburðir eiga sér stað: að við förum á innsogið í einhverja daga… og svo hvað? Svo gerist ekki neitt.“
Vísar Davíð í hræðilegt mál Bryndísar Klöru Birgisdóttur sem lést aðeins 17 ára eftir hnífstungu á Menningarnótt 2024, gerandinn var 17 ára og hlaut átta ára fangelsisdóm.
“Því miður er það ekki spurning um hvort, heldur hvenær annar eins harmleikur á borð við Menningarnótt endurtaki sig. Það er stutt í það, hvort sem það verður framið með vopni eða með hrottalegum kýlingum og spörkum.”
Margar aðgerðirnar frá 2024 frosið í kerfinu
Davíð segir að það hafi verið varað við þessu og hann sé bæði dauðleiður og langþreyttur á því að garga út í tómið.
„Við þurfum að vakna og það núna. Það er engin einföld skýring á þessu og ekki heldur neitt einfalt svar; þetta eru ekki bara samfélagsmiðlarnir. Þetta er kerfislægt og samfélagslegt vandamál sem er viðvarandi. Það verður ekki leyst með einhverju skammvinnu sýndarmennskuátaki, heldur er þetta langtímaverkefni og viðfangsefni hvers tíma.“
Soffía sagði í Kastljósi að í kjölfar máls Bryndísar Klöru þá hafi verið settur á fót aðgerðarhópur sem kynnti 25 aðgerðir til að bregðast við þróuninni. Núna, einu og hálfu ári síðar, hafi margar af þeim aðgerðum „frosið í kerfinu“.
Dóra Kristný Gunnarsdóttir sem starfar í samfélagslögreglunni sagði mikilvægt að foreldrar viti hvar börnin eru, hvað þau eru að gera í símanum, þekki vini þeirra og foreldra vina þeirra, þá sé samvera með foreldrum mikil forvörn.
„Þetta verður að breytast strax, áður en næsta fórnarlamb liggur á götunni“
Davíð rifjar upp gamalt mál. „Þegar ég byrjaði í útideildinni á sínum tíma man ég eftir máli þar sem tvær stúlkur börðu eina svo hrottalega að fórnarlambið lamaðist. Núna, meira en 30 árum síðar, var stúlka barin svo svakalega og skilin eftir meðvitundarlaus. Þetta er því miður ekki einsdæmi. Þessi mál skipta tugum, ef ekki hundruðum, á síðustu þremur áratugum en þau rata bara ekki alltaf í fjölmiðla og raunar sjaldnast,“ segir hann.
„En hvað ætlum við að vera blind fyrir þessu lengi? Hvað ætlum við að stofna mörg ráð og nefndir og fá marga kaffistofusérfræðinga sem eru í engri snertingu við þennan veruleika til að teikna upp einhverjar glærusýningar? Hvað með að tala við fólk sem hefur verið báðum megin við borðið og staðið í þessum eldi í áratugi?“
Davíð segir það hrópandi dæmi um sofandahátt og vanhæfni kerfisins að aldrei sé leitað til manns sem hafi meðhöndlað meira en 821 erfiðustu ungmenni þjóðarinnar. „Þetta verður að breytast strax, áður en næsta fórnarlamb liggur á götunni.“
