„Á Blikastaðalandi verður stór og mikil byggð. Við erum að gera ráð fyrir að þarna verði um 3600 íbúðir enda svæðið mjög stórt. Heildarstærð landsins er 98 hektarar. Það er gert ráð fyrir að þetta verði blanda af sérbýlum og fjölbýlum, 20 prósent sérbýli og 80 fjölbýli, og að fullbyggt verði hverfið um átta til níu þúsund íbúar,“ segir Þóra Hjaltested, sem er bæjarlögmaður og settur bæjarstjóri í Mosfellsbæ, um uppbyggingu á Blikastaðalandinu svokallaða sem er í eigu Arion banka.
Þetta er 98 hektara óbyggt landsvæði sem liggur á milli Reykjavíkur og byggðarinnar í Mosfellsbæ. Þóra segir að með byggingu þessa nýja hverfis skapist loksins tenging á milli þessara sveitarfélaga.
Um er að ræða eitt stærsta, ef ekki stærsta, óbyggða byggingarland á Íslandi í dag eins og fjármálagreinandinn Alexander Hjálmarsson hjá ráðgjafafyrirtækinu Akki orðaði það í fyrra. Mosfellsbær hefur nú samþykkt fyrsta áfanga deiliskipulags svæðisins og kannar nú hvort selja eigi landið í heild sinni eða skrá það á markað. Til stendur að byggja 3500 til 3700 íbúðir á þessu landsvæði.
Þessi mikla uppbygging á Blikastaðalandi og skipulagsmál almennt er eitt helsta umræðuefnið hjá frambjóðendum sem og kjósendum í Mosfellssveit í komandi sveitarstjórnarkosningum. Rætt er við Þóru Hjaltested og fjallað um baksögu Blikastaðalandsins í fréttaskýringaþættinum Þetta helst. Þáttinn má hlusta á hér:
Virði Blikastaðalandsins bókfært á 20 prósent af raunvirði
Blikastaðalandið var miðpunktur í umræðu og dómsmáli sem snerist um einkavæðingu ríkisfyrirtækisins Íslenskra aðalverktaka árið 2003. Tæplega 40 prósenta hlutur ríkisins í verktakafyrirtækinu var þá seldur til eignarhaldsfélags sem hét Eignarhaldsfélagið AV. Þetta fyrirtæki var í eigu nokkurra helstu stjórnenda Íslenskra aðalverktaka, meðal annars forstjórans Stefáns Friðfinnssonar.
Kaupverðið var tveir milljarðar króna. Ein helsta eign Íslenskra aðalverktaka á þessum tíma var Blikastaðalandið. Eftir kaupin gerði Eignarhaldsfélagið AV öðrum hluthöfum yfirtökutilboð og eignaðist fyrirtækið allt verktakafyrirtækið í kjölfarið. Eftir þetta greiddu Íslenskir aðalverktakar út 2,3 milljarða króna arð til hluthafans AV Eignarhaldsfélags.
Eftir einkavæðinguna var Blikastaðalandið endurmetið í bókum Íslenskra aðalverktaka. Fyrir einkavæðinguna hafði Blikastaðalandið verið bókfært á 900 milljónir króna. Í kjölfar einkavæðingarinnar var það metið á 4,5 milljarða króna. Munurinn á þessum verðmötum var því 3,6 milljarðar. Virði Blikastaðalandsins var því verulega vanmetið í bókum Íslenskra aðalverktaka. Þetta vanmat lá hins vegar ekki fyrir í opinberum gögnum á þeim tíma.
Á næstu tveimur árum greiddu eigendur ÍAV út rúman milljarð króna í arð til viðbótar.
Dómsmál og sigur en engar bætur
Tvö af þeim fyrirtækjum sem buðu í hlut ríkisins í Íslenskum aðalverktökum voru hins vegar ekki sátt við söluna til Eignarhaldsfélagsins AV. Þetta voru verktakafyrirtækin Trésmiðja Snorra Hjaltasonar og JB Byggingafélag. Fyrirtækin höfðuðu mál gegn íslenska ríkinu út af þessu árið 2006. Fyrirtækin töldu að stjórnendur Íslenskra aðalverktaka hefðu misnotað aðstöðu sína við einkavæðingu fyrirtækisins og að íslenska ríkið hefði ekki gætt jafnræðis við söluna. Gagnrýni þeirra hverfðist einna helst um Blikastaðalandið sem var verulega vanmetið í bókum verktakafyrirtækisins. Þetta hafi stjórnendur Íslenskra aðalverktaka vitað á meðan aðrir sem buðu í þetta verktakafyrirtæki í ríkiseigu vissu þetta ekki.
Hæstiréttur Íslands komst að þeirri niðurstöðu árið 2008 að íslenska ríkið hefði ekki gætt jafnræðis við einkavæðingu Íslenskra aðalverktaka og að framkvæmd útboðsins hefði verið ólögmæt. Með þessum dómi er einkavæðing Íslenskra aðalverktaka eina einkavæðingin í Íslandssögunni sem hefur verið dæmd ólögmæt í einhverjum skilningi. Hæstiréttur féllst hins vegar ekki á að ríkið ætti að greiða þessum verktakafyrirtækjum skaðabætur í málinu. Dómurinn hafði hins vegar ekki neinar frekari afleiðingar og kaupendur Íslenskra aðalverktaka stóðu eftir með þann mikla hagnað sem varð til í kjölfar þessara viðskipta. Eftir stóð hins vegar að Hæstiréttur taldi að pottur hefði verið brotinn í þessari einkavæðingu og að forsvarsmenn Eignarhaldsfélagsins AV hefðu í reynd eignast Íslenska aðalverktaka með ólögmætum hætti þar sem útboðið á þessari ríkiseign hafi verið ólögmætt.
Þetta sama ár og dómurinn fékkst, í janúar 2008, seldu Íslenskir aðalverktakar svo Blikastaðalandið í heild sinni til dótturfélags verktakafyrirtækisins Eyktar fyrir tæpa 12 milljarða króna. Þessi viðskipti voru fjármögnuð með láni frá Kaupþingi og VBS-fjárfestingarbanka. Dótturfélag Eyktar, Bleiksstaðir, fór svo á hausinn í kjölfar bankahrunsins 2008 og VBS-fjárfestingarbanki sömuleiðis.
Þannig eignaðist Arion banki, arftaki Kaupþings, þetta land og hefur átt það æ síðan.
Pólitísk afskipti og engir ársreikningar
Inn í gagnrýna umræðu um þessa einkavæðingu í fjölmiðlum spilaði líka að þegar fundargerðir einkavæðingarnefndar voru gerðar opinberar eftir bankahrunið 2008 kom í ljós að Halldór Ásgrímsson, þáverandi formaður Framsóknarflokksins og ráðherra, hafði haft afskipti af sölu fyrirtækisins. Halldór lét boð ganga inn á fund einkavæðingarnefndar í mars 2003 að hann teldi að tvö af tilboðunum væru sambærileg eins og það var orðað í fundargerðinni. Einn nefndarmaðurinn í einkavæðingarnefnd, Baldur Guðlaugsson, taldi þessi afskipti Halldórs vera óeðlileg og bókaði mótmæli við þeim.
Tengsl voru við Framsóknarflokkinn hjá þeim sem stóðu að AV Eignarhaldsfélagi. Mánuði eftir þennan fund var ákveðið að hefja viðræður við fyrirtækið um kaup þess á hlut ríkisins í Íslenskum aðalverktökum.
Eitt af því sem alltaf hefur vakið athygli við fyrirtækið Eignarhaldsfélagið AV sem eignaðist Íslenska aðalverktaka í þessari umdeildu einkavæðingu er að það skilaði aldrei ársreikningi. Fyrirtækið starfaði samt í þrettán ár, frá 2003 þegar einkavæðing Íslenskra aðalverktaka átti sér stað, og þar til árið 2016 þegar félaginu var slitið. Engar opinberar upplýsingar um fjármál eða fjárhagsstöðu fyrirtækisins liggja því fyrir um þetta félag.
Allt frá því að einkavæðing Íslenskra aðalverktaka átti sér stað árið 2003, og þær miklu eignir sem þetta verktakafyrirtæki ríkisins átti skiptu um hendur í einkavæðingu sem Hæstiréttur Íslands taldi vera ólögmæta, og þar til í dag hefur aldrei legið nákvæmlega fyrir hversu mikið af peningum voru teknir út úr þessu fyrirtæki.
