Ný opinber rannsókn á einu viðbjóðslegasta máli í Bretlandi á síðari árum hefur komist að nöturlegri niðurstöðu. Samkvæmt rannsakendum hefði algerlega verið hægt að koma í veg fyrir morðin á stúlkunum þremur sem Axel Rudakubana myrti á skelfilegan hátt í Southport árið 2024.
Í skýrslu nefndarinnar er talað um að hörmuleg og glæpsamlega mistök hjá bæði opinberum stofnunum og foreldrum árásarmannsins hafi leitt til þess að hann gat framkvæmt árásina þrátt fyrir að allar viðvörunarbjöllur hefðu verið til staðar árum saman.
Löngu ljóst í hvað stefndi
Samkvæmt skýrslunni var árásarmaðurinn, Axel Rudakubana, fyrst kominn inn í opinbera kerfið árið 2019, aðeins 13 ára gamall. Þá hafði hann haft samband við hjálparsíma barna og viðurkennt að hugsa stöðugt um að myrða skólasystkini sín. Hann sagðist einnig hafa tekið hníf með sér í skólann oftar en einu sinni.
Síðar sama ár réðst hann á annan nemanda með kylfu og braut á honum úlnlið. Lögregla fann þá hníf í bakpoka hans. Þrátt fyrir þetta var ekki brugðist við og upplýsingar bárust ekki milli stofnana með þeim hætti sem á að gerast í slíkum tilfellum.
„Þegar hún reyndi að gera öðrum viðvart um hættuna sem fylgdi honum, var hún sökuð um að byggja mat sitt á kynþáttafordómum og málið fór ekki lengra“
Rannsóknin segir að þessi fyrstu merki hafi ekki verið tekin nægilega alvarlega og að þar hafi glatast mikilvæg tækifæri til að grípa inn í.
Alvarlegt atvik 2022
Í mars 2022 varð atvik sem síðar var metið sem eitt stærsta tækifærið til að koma í veg fyrir harmleikinn. Þá fann lögregla Rudakubana á strætisvagni með hníf eftir að foreldrar hans höfðu tilkynnt til lögreglu að hann væri týndur. Hann sagði lögreglu að hann langaði til að stinga einhvern og hafði einnig rætt um eiturefni.
Þrátt fyrir þetta var hann ekki handtekinn. Í staðinn var hann keyrður heim og foreldrum ráðlagt að fela alla hnífa á heimilinu.
Samkvæmt skýrslunni hefði handtaka á þessum tímapunkti líklega leitt til húsleitar þar eiturefni hefðu fundist ásamt áróðursefni frá ISIS og önnur sönnunargögn sem sýndu hversu hættulegur hann var þegar orðinn.
Endurteknar tilvísanir – engin ábyrgð
Á árunum fyrir árásina var Rudakubana vísað ítrekað milli mismunandi kerfa, þar á meðal öryggisáætlunar stjórnvalda gegn ofbeldi. Í öllum tilfellum var máli hans vísað frá, þar sem hann taldist ekki fylgja ákveðinni hugmyndafræði tengdri hryðjuverkum.
Rannsóknin gagnrýnir þetta harðlega og bendir á að áhersla hafi verið lögð á hugmyndafræði frekar en raunverulega hættu. „Löngunin til að fremja fjöldamorð er það sem þarf að stöðva, sama hvaða hugmyndafræði liggur að baki,“ segir meðal annars í niðurstöðum.
Í heild sinni lýsir skýrslan kerfi sem brást algerlega, þar sem mál hans var sent á milli stofnana í einskonar stanslausum hring, án þess að nokkur tæki málið upp á sína arma.
Viðvaranir þaggaðar niður
Eitt alvarlegasta atriðið sem kom fram í rannsókninni var hvernig fagfólk veigraði sér við að láta áhyggjur sínar í ljós.
Skólastjóri sem tók við Rudakubana 13 ára gömlum taldi hann strax vera mjög hættulegan og að hann skorti alla samkennd með öðrum. Þegar hún reyndi að gera öðrum viðvart um hættuna sem fylgdi honum, var hún sökuð um að byggja mat sitt á kynþáttafordómum og málið fór ekki lengra.
Samkvæmt frásögn hennar hafði þetta þaggað niður í henni. Í kjölfarið var orðalagi í opinberum gögnum breytt og dregið mikið úr lýsingum um hversu mikil hætta stafaði af honum og hún sökuð um að „varpa fram hugmyndum um staðalmyndir um svartan dreng með hníf“.
The Southport killer was not stopped because authorities were accused of ‘racism’.
Biological men were allowed into women’s spaces because that was ‘inclusivity.’
Women and girls are being harmed because we have created this religion of diversity that no one is allowed to… pic.twitter.com/sGHI93sgCE
— Claire Coutinho (@ClaireCoutinho) April 15, 2026
Rannsóknin gagnrýnir þetta sérstaklega og segir að slíkar áhyggjur hafi verið réttmætar en ekki fengið viðeigandi vægi vegna ótta opinberra starfsmanna um að vera stimplaðir með kynþáttafordómum.
The Southport killer was not stopped because authorities were accused of ‘racism’.
Biological men were allowed into women’s spaces because that was ‘inclusivity.’
Women and girls are being harmed because we have created this religion of diversity that no one is allowed to… pic.twitter.com/sGHI93sgCE
— Claire Coutinho (@ClaireCoutinho) April 15, 2026
Foreldrarnir vissu meira en þeir sögðu
Skýrslan beinir einnig harðri gagnrýni að foreldrum árásarmannsins. Þeir höfðu komist að því skömmu fyrir árásina að sonur þeirra væri að safna vopnum, þar á meðal hnífum, sprengiefni og efnum til að búa til eitur.
Þeir tilkynntu þetta þó ekki til lögreglu, meðal annars af ótta við að sonur þeirra yrði handtekinn eða tekinn af þeim. Í rannsókninni er því haldið fram að ef foreldrar hefðu upplýst yfirvöld um raunverulegt umfang málsins, jafnvel sama dag og árásin átti sér stað, sé nánast öruggt að hægt hefði verið að koma í veg fyrir harmleikinn.
Árásin 2024 – þrjár stúlkur myrtar
Þann 29. júlí 2024 gekk Rudakubana inn á dansnámskeið og réðist á börn með hnífi. Þrjár stúlkur létust í árásinni og tíu til viðbótar særðust. Morðin eru einhver þau hrottalegustu í sögu landsins og var ein stúlkan stungin yfir 100 sinnum og var svo illa farin að foreldrar henni gátu ekki borið kennsli á hana í fyrstu.
Hann var síðar dæmdur í lífstíðarfangelsi.
Árásin vakti gríðarleg viðbrögð og olli óeirðum víða um England.
„Kerfið brást algjörlega“
Í niðurstöðum rannsóknarinnar segir að kerfið hafi brugðist að öllu leyti. Engin stofnun hafi tekið ábyrgð á að taka mál hans að sér og fjölmörg tækifæri til inngrips hafi farið forgörðum. Formaður rannsóknarinnar gagnrýnir sérstaklega menningu þar sem ábyrgð er varpað á milli stofnana og jafnvel starfsmanna innan stofnana og kallar eftir róttækum breytingum.
Einnig er bent á að hegðun árásarmannsins hafi ítrekað verið afsökuð með vísan í einhverfu hans, sem rannsóknin segir óásættanlegt og hafi dregið úr alvarleika málsins.
Forsætisráðherrann laug eftir árásina
Yfirhylmingin hætti ekki eftir árásirnar heldur hélt áfram og forsætisráðherrann, Keir Starmer, laug að almenningi um eðli árásarinnar og var gerð atlaga að honum á blaðamannafundi vegna þessa.
Starmer segir að hann hafi haldið ákveðnum upplýsingum frá almenningi af ótta við að uppþot myndu eiga sér stað.
🚨This is one of the most damaging collections of lies ever told by a British Prime Minister.
Keir Starmer KNEW FROM THE START that the horrific Southport attack was terror-related, but he covered it up and called anyone who suggested it, „far-right“.
This deliberate… pic.twitter.com/oa4wF6asTc
— Lee Harris (@LeeHarris) April 14, 2026
Fjölskyldur krefjast ábyrgðar
Aðstandendur fórnarlambanna hafa kallað eftir tafarlausum aðgerðum og vilja að þeir sem brugðust í málinu verði látnir sæta ábyrgð og afleiðingum. Lögmaður þeirra hefur jafnvel hótað að nafngreina starfsmenn og stofnanir ef ekki verði gripið til viðeigandi agaviðurlaga.
„Þetta var fyrirsjáanlegt og hægt að koma í veg fyrir,“ segir í yfirlýsingum þeirra.
