Páll Vilhjálmsson skrifar:

Þorgerður Katrín utanríkisráðherra tók fram fyrir hendur Kristrúnar forsætisráðherra með bréfi til formanns ráðherraráðs Evrópusambandsins þar sem tilkynnt var að ESB-umsókn Íslands væri í gildi þrátt fyrir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst er hafnaði aðildarviðræðum.

Á blaðamannafundi í Hörpu daginn eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna sagði Kristrún forsætisráðherra að alþingi myndi í haust ræða afdrif ESB-umsóknarinnar frá 2009. Vísir segir frá ummælum Kristrúnar:

Umsóknin hafi aldrei verið dregin til baka í gegnum margar ríkisstjórnir og hún [Kristrún] telji þurfa að ræða það á þingi hvort það eigi að gera það.

Degi áður en þingstörf hófust sendi Þorgerður Katrín bréf til Helen McEntee, utanríkisráðherra Írlands, er hefur formennsku í ráðherraráði ESB, þar sem hún tilkynnti að ríkisstjórnin hefði komist að þeirri niðurstöðu að ESB-umsóknin frá 2009 skuli standa. Engin ríkisstjórnarsamþykkt er fyrir bréfinu, svo vitað sé. Þorgerður Katrín ákvað einfaldlega að láta forsætisráðherra standa frammi fyrir orðnum hlut. Setningin sem varðar ESB-umsóknina er svohljóðandi:

Ríkisstjórnin virðir niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar og mun því ekki beita sér fyrir að aðildarviðræðurnar verði teknar upp að nýju en staða aðildarferlis Íslands er áfram óbreytt. (feitletr. pv)

Forsætisráðherra, en ekki utanríkisráðherra, talar fyrir ríkisstjórnina í heild. Þorgerður Katrín tekur sér formlegt vald sem hún hefur ekki er hún kemur fram eins og oddviti ríkisstjórnarinnar. Í veikri stöðu er yfirgangur stjórnkænska Þorgerðar Katrínar. Aðildarferli Íslands hófst með ESB-umsókninni árið 2009. Tveir undirrita umsóknina. Aðalundirritunin er af hálfu þáverandi forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, en stuðningsundirritun er Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra þáverandi.

Vafasamt, svo ekki sé meira sagt, er að ESB-umsóknin frá 2009 sé gild eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Óumdeilt er að þjóðin var spurð hvort ,,á ný" skyldi efnt til viðræðna við ESB. Í heild var spurningin „Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“ ,,Á ný" vísar í ESB-umsóknina frá 2009. Þjóðin sagði nei. Rökrétt er að afturkalla umsóknina. Skipist veður í lofti, og þingmeirihluti myndast um aðild, má alltaf sækja um aftur - að undangenginni nýrri þjóðaratkvæðagreiðslu. Við værum í leikhúsi fáránleikans yrði þjóðin í framtíðinni spurð hvort hún vildi ómerkja niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar höfuðdaginn árið 2026. En sú yrði raunin verði umsóknin frá 2009 ekki afturkölluð.

Þorgerður Katrín er með auga á næstu þingkosningum, sem gætu orðið fyrr en varir. Umboðslaus sendir hún bréf til ráðherraráðs ESB um að umsókn Íslands sé enn gild. Sem formaður Viðreisnar (verði hún enn formaður) í næstu kosningabaráttu  getur hún vísað í gilda umsókn í Brussel er gefi færi á skjótri inngöngu Íslands. Í næstu þingkosningum hefur Viðreisn ekkert annað að bjóða en ESB-aðild.

Viðreisn er viðurkenndur jaðarflokkur, getur fallið af þingi líkt og Vinstri grænir og Píratar. Samfylking lítur á sig sem kjölfestuflokk. Kristrún getur illa mætt í næstu kosningar með opna umsókn í Brussel. Fyrir síðustu kosningar aftók hún að styðja ESB-umsókn nema 70 prósent þjóðarinnar styddu vegferðina. Kristrún gaf eftir kröfu Þorgerðar Katrínar við stjórnarmyndun og úr varð pólitískt stórslys, þjóðaratkvæðagreiðslan á höfuðdaginn. Opin umsókn í Brussel gefur andstæðingum Samfylkingar skotfæri á flokkinn.

Þingmenn stjórnarandstöðunnar í utanríkismálanefnd segja að Þorgerður Katrín hefði átt að ráðgast við nefndina áður en bréfið var sent til formanns ráðherraráðs ESB. Á fundi með nefndinni 31. ágúst sagði utanríkisráðherra að samráð yrði við þingið áður en frekari skref yrðu tekin hvað varðar umsóknina frá 2009. Átta dögum síðar sendi Þorgerður bréfið til ESB.

Fyrir liggur að Þorgerður Katrín átti ekki lögbundið samráð við utanríkismálanefnd alþingis. Ekki er ljóst hvort Kristrún forsætisráðherra hafi veitt utanríkisráðherra heimild að senda - í nafni ríkisstjórnarinnar - formlegt bréf þess efnis að 17 ára umsókn um ESB-aðild sé góð og gild. Hafi Kristrún veitt heimildina væri það undarleg stjórnsýsla og tæplega lögmæt.

Við blasir að forsætisráðherra og utanríkisráðherra eru ekki samstíga i veigamiklu máli. Kristrún skrifaði ekki undir bréfið með Þorgerði Katrínu sem varðar ESB-umsókn er þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra skrifuðu báðir undir árið 2009. Láti Kristrún gott heita að Þorgerður Katrín leiki ítrekað einleiki í mikilsverðum málum ríkisstjórnarinnar samþykkir hún, með þögn og athafnaleysi, að utanríkisráðherra sé oddviti ríkisstjórnarinnar.

Stjórnarandstaðan boðar þingmál um að alþingi álykti að afturkalla ESB-umsóknina frá 2009. Þá kemur á daginn hvor ræður ferðinni á stjórnarheimilinu, Kristrún forsætis eða Þorgerður Katrín utanríkis. Það eitt að áhöld séu um forræði stjórnarráðsins veit ekki á gott fyrir valkyrjur á pólitískum vígvelli.