Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur stofnaði til þríhliða samtals ríkis, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins í vor, þegar stefndi í að forsendur kjarasamninga myndu bresta. Nú er ljóst að heimilt er að slíta stöðugleikasamningunum svokölluðu, þar sem verðbólga mældist yfir forsenduákvæði þeirra. Aðilar vinnumarkaðar hafa fram að 8. október til þess að koma í veg fyrir að samningar slitni.
Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, hefur sagt undanfarnar vikur að samtalið þríhliða sé í skötulíki og Finnbjörn Hermannsson, forseti ASÍ, sagði í viðtali við Ríkisútvarpið í vikunni að sáralítið hefði gerst og engar formlegar viðræður um kjarasamninga væru hafnar.
Meðlimur í stýrihópnum ósammála
Anna Hrefna Ingimundardóttir, aðstoðarframkvæmdastjóri SA og meðlimur í stýrihópi þríhliða samtalsins, er þeim ekki sammála.
„Við teljum það ganga ágætlega. Það kom mikilvæg greiningarvinna út úr vinnunni sem var í gangi í sumar. Þar mætti kannski helst nefna að farið var í greiningu á því hvernig mismunandi samfélagshópum hefur reitt af í þessari kjarasamningalotu. Þar kom í ljós að allir samfélagshópar hefðu upplifað kaupmáttarvöxt, sem kemur í rauninni á óvart í ljósi þess að það hefur verið nokkur hægagangur í hagkerfinu. Þannig að það er allavega eitt jákvætt sem það hefur komið í ljós í þessari vinnu.“
Þá hafi verið ráðist í vinnu við að kortleggja umfang verðtryggingar og hvernig mætti draga úr vægi hennar í hagkerfinu.
„Það var líka komist að þeirri niðurstöðu að við þyrftum að safna betri gögnum um launaþróun á Íslandi til að átta okkur betur á þessari dínamík í launamyndun á vinnumarkaði. Eins og við vitum þá hafa laun á Íslandi gjarnan þróast úr takti við framleiðnivöxt og það setur þrýsting til aukinnar verðbólgu og við þurfum einhvern veginn að reyna að girða fyrir þessa þróun. Þannig ég myndi segja að það hafi mjög mikilvæg og góð greiningarvinna komið út úr þessu þríhliða samtali í sumar.“
Bjartsýn á að lending finnist en launahækkanir væru olía á eldinn
Hvað viðræðurnar sjálfar varðar segist Anna Hrefna leyfa sér að vera bjartsýn á það að aðilar vinnumarkað geti náð einhvers konar lendingu.
„Það er okkar að finna út úr því en það er afskaplega mikilvægt að það viðbragð, hvers sem það verður, að það verði til þess fallið að styðja við þessi höfuðmarkmið sem við settum okkur þegar við gerðum þessa samninga. Þannig að hver svo sem lendingin verður þá verður hún á grundvelli þess að verðbólga geti minnkað og vextir lækkað.“
VR og fagfélögin ályktuðu á dögunum að til þess að kjarasamningar geti haldið þurfi að leiðrétta kjarasamningsbundin laun gagnvart verðbólgu, fjölga frídögum til að koma til móts við þjónustuskerðingar við leik- og grunnskólabörn og tryggja raunverulegt þak á verð- og gjaldskrárhækkanir.
Áðurnefndur Vilhjálmur sagði í samtali við Vísi í lok ágúst, þegar forsendur kjarasamninga brustu, að hann teldi ólíklegt að verkalýðshreyfingin gæti sætt sig við annað en launahækkanir ef ekki ætti að slíta samningum. Anna Hrefna slær launahækkanir svo gott sem út af borðinu.
„Ég held að það sé algjörlega óhætt að segja það að frekari launahækkanir væru eins og olía á eldinn og Seðlabankinn hefur gefið það út með berum orðum. Staðan er sú að einn mikilvægasti forsendubresturinn sem í rauninni hefur orðið í þessum samningum er sá að framleiðnin, sem er það sem þarf til að standa undir launahækkunum, hún hefur ekkert vaxið á samningstímanum. Hún hefur dregist saman. Á sama tíma hafa laun hækkað allverulega og talsvert umfram það sem samið var um upphaflega í samningunum. Þannig að það sem af er kjarasamningstímanum þá hefur framleiðniþróunin ekki verið að styðja við launahækkanirnar. Það hefur ekki verið nein innistæða í reynd fyrir þeim launahækkunum sem þegar hafa átt sér stað.“
Fjárlög liðki ekki fyrir
Að lokum nefnir Anna Hrefna að fjármálafrumvarp fyrir árið 2027, sem var kynnt á dögunum, sé ekki til þess fallið að gera atvinnurekendum kleift að greiða hærri laun.
„Það var tilkynnt um tugmilljarða skattahækkanir á atvinnulífið og við teljum að þetta muni ekki styðja við framhald kjarasamninganna. Það er ekki jákvætt að ofan í hægagang í hagkerfinu, uppnám kjarasamninga á vinnumarkaði, að þá sé verið að tilkynna um slíkar skattahækkanir á atvinnulífið. Það er nú þegar ekki mikið svigrúm til að ráðast í þær launahækkanir sem þegar hefur verið samið um og þessar skattahækkanir nema um 40 prósentum af óumsömdum launahækkunum á almennum vinnumarkaði á næsta ári. Þannig að þetta eru verulegar fjárhæðir í því samhengi.“
