Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

Það er róttæk breyting í samfélagi þegar ríkið fer frá því að skrá hver einhver er, yfir í að skrá hvað einhver upplifir hvað hann sé eða hann vill vera.

Kjarnaverkefni þjóðskrár er að halda utan um staðfestanlegar staðreyndir: fæðingu, dauða, kyn, hvar þú býrð, móðir, faðir og ríkisborgararétt. Nú mun hún einnig halda utan um upplifun.

Kyn er skýrasta dæmið: Stórþingið í Noregi, eins og Alþingi Íslands, hefur ákveðið að innri, óskjalfest upplifun eigi að ganga framar kynbundnum líkama.

Ekki vegna þess að kyn hafi breyst, líkaminn er nákvæmlega eins og áður, heldur vegna þess að lögin hafa breyst. Því Stórþingið og Alþingi Íslands hefur ákveðið að nú eigi þetta að vera svona.

Við höfum stigið út úr hlutlægum veruleika og inn í huglæga hugmynd um hver og hvað maður er. Frá efni til anda.

Sex ára barnið og stjórnsýslan

Fáránlegasta dæmið um það sem hefur gerst má finna í aldurstakmörkum tengdum löglegu kyni. Sex ára barn getur nú breytt löglegu kyni sínu. Samþykki frá einu foreldri gæti verið nóg.

Ég velti fyrir mér hvort Stórþingið hafi skilið afleiðingarnar sem þetta hefur í för með sér.

Sex ára. Þú byrjar í grunnskóla þegar þú ert sex ára, til að læra að lesa, skrifa og reikna. Á fyrsta skóladegi standa börnin væntingarfull á skólalóðinni, mætir með fyrstu skólatöskuna á bakinu. Á sama tíma hefur Stórþingið samþykkt lög um að þessi smábörn sem byrja að læra stafrófið séu nógu þroskuð til að breyta eigin löglegu kyni.

En hvað ef foreldrarnir eru ósammála? Löggjafinn hefur líka hugleitt það; þá ákveður sýslumaður. Sama stjórnsýslustofnun og sér um forsjá, áfrýjanir og skilnaðarúrskurði mun nú ákveða hvaða kyn barnið þitt ,,er“, eða öllu heldur, hvaða lagalega kyn það er í þágu barnsins að hafa.

Ímyndaðu þér atburðarásina. Sex ára drengur segir að hann sé stelpa. Móðir samþykkir það. Faðir gerir það ekki. Faðirinn hefur ekkert rangt gert, hann hefur aðeins lýst raunveruleikanum eins og hann er, þar sem hann er einnig skráður í fæðingarskrá barnsins. Nú er hann aðili að stjórnsýslumáli gegn eigin barni.

Það er ástæða til að kafa ofan í það sem löggjafinn hefur gert hér. Það hefur ekki aðeins fært skilgreiningarmáttinn frá líffræði yfir í huglæga hugmynd, hugsun eða reynslu. Það hefur fært vald skilgreiningar frá foreldrum til barns og gefið sex ára barninu verkfæri gegn foreldri sem segir nei. Barnið er ekki varið af lögum. Barnið er gert að verkfæri laganna, í átökum sem það sjálft hefur kveikt á og verður að lifa með það sem eftir er ævinnar.

Ábyrgðin hvílir á þeim í fjölskyldunni. Löggjafarþingið kallar það mannréttindi í nafni fjölbreytileika kynja og kynhneigðar.

Frá innra lífi til opinbers flokks

Á örfáum árum höfum við byggt upp mikilvægt kerfi til að stjórna einhverju sem enginn getur skilgreint. Norska barna-, ungmenna- og fjölskyldumálastofnunin (Bufdir) lýsir kynvitund sem eigin reynslu einstaklings af því hvaða kyn hann er, á meðan enginn getur sagt hvað ,,kynvitund“ felur í sér eða er. Reyndu að útskýra hvað ,,kynvitund“ er án þess að nota orðið kyn í útskýringunni. Það er ekki mögulegt. Skilgreiningin fer í hringi og var gerð lagalega bindandi.

Ríkið hóf stjórnun á því sem áður tilheyrði innsta einkalífi fólks:
Hver ert þú? Hvernig upplifir þú sjálfan þig? Hvaða kyn telur þú þig hafa?

Svarið er síðan þýtt yfir í lagalega stöðu, skjöl, tölfræði, opinbera þjónustu, heilbrigðisþjónustu, skóla, vinnulíf, tungumál og stofnanir. Sjálfsmynd er ekki lengur eitthvað einkamál. Það hefur orðið stjórnun.

En stjórnendur hafa kröfur. Ríkið hlýtur að vita eitthvað. Það verður að telja og flokka. Það þarf að setja reglur og dreifa réttindum og skyldum. Þeir verða að vita hver er barn og fullorðinn, hver er norskur og hver ekki, hver er karl og kona, hver er foreldri, hver er vinnuveitandi eða starfsmaður, hver er sjúklingur eða meðferðaraðili.

Þannig að nú framleiðir ríkið tölfræði um líkamlegar aðstæður eins og sjúkdómsferil, ofbeldisverk, ofbeldi, dánartíðni og launamun, þar sem ein breyta mælir ekki líkamann heldur sjálfsmyndina. Tölurnar virðast jafn nákvæmar og áður. Þeir hafa bara misst tengslin við það sem þeir eiga að lýsa. Flokkur sem hægt er að breyta eftir þörfum getur ekki verið notaður til að mæla neitt.

Hver fær að spyrja spurninga?

Það sem gerist þegar óljós flokkur verður lagalega bindandi er ekki að flokkurinn verði skýrari. Það er að hann er settur ofar umræðu og gagnrýnar eða vangaveltur spurningar verða óviðeigandi.

Stofnanirnar hafa þegar sett ramma. Orðum verið skipt út, leiðbeiningar hafa verið skrifaðar, námskeið haldin. Og sá sem segir ,,Ég trúi þessu ekki“ mætir ekki mótrökum. Þeir standa frammi fyrir persónulegum málum, slaufun og stofnunum sem, með góðri aðstoð stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka, geta eyðilagt orðspor þeirra sem spyrja, efast eða neita að samþykkja að ,,kynvitund“ sé það sama og raunveruleikinn.

Viðeigandi spurningar og umræður um hvað raunveruleikinn samanstendur af (tilfelli) eru breyttar þannig að fólk sem spyr spurninga er talið hættulegt.

Svona brotnar sú togstreita sem lýðræðið raunverulega er til og byggir á. Þar sem ósamkomulag er ekki galli í kerfinu, er ósamkomulag nauðsynlegur þáttur til að viðhalda umræðunni og lýðræðinu. En þegar kemur að ,,kynvitund“ er ágreiningurinn endurskilgreindur sem brot og hatur, í lagalegt vandamál. Síðan er umræðunni lokið áður en hún hefst því, með hjálp Stórþingsins, því þátttaka var gerð hættuleg.

Og á meðan heldur málsmeðferðin áfram. Eyðublöðin eru fyllt út, ákvarðanir teknar, tölfræði er geymd. Enginn hefur ákveðið að líkaminn sé ekki til. En Stórþingið hefur hætt að skrá það.

Snúum okkur að sex ára barninu. Ekki sem dæmi í rökræðu, heldur sem barn. Barn sem hefur fengið verkfæri sem það skilur ekki, í átökum sem það getur ekki séð fyrir og ákvörðun sem getur fylgt því inn í fullorðinsár ef það er sett á tran-lestina og óafturkræfan skaða sem það getur valdið.

Spurningar til forsætisráðherra og Stórþingsins

Jonas Gahr Støre stýrir. Það er ríkisstjórn hans sem hefur samþykkt aðgerðaáætlanirnar, ráðuneyti hans sem úthluta fénu, og það er þingflokkur Verkamannaflokksins sem, ásamt meirihluta þingsins, hefur samþykkt sex ára aldurstakmörk og látið ákvörðunina í hendur sýslumanns þegar foreldrar eru ósammála.

Spurningin er því hvort Jonas Gahr Støre, ásamt barnamálaráðherra Lene Vågslid, muni spyrna við fæti og viðurkenna að lögin hafi veitt sex ára börnum vald sem enginn sex ára getur borið, að ríkið geti ekki og eigi ekki að fjármagna sakfellingu og á sama tíma skrá hana sem staðreynd, og að íbúar verði að vera trúr staðreyndum?

Því það er Stórþingið, eins og Alþingi Íslands, sem hefur ákveðið að drengir og karlar geti skilgreint sig sem stúlkur og konur. Ákvörðunin hefur áhrif á stúlkna og kvennaflokka í íþróttum, svæði þar sem stúlkur og konur eru naktar, kvennaathvörf fyrir konur sem verða fyrir ofbeldi, fangelsi kvenna, lesbíur, tvíkynhneigða og samkynhneigða og fjölmiðla sem lýsa körlum sem fremja alvarleg ofbeldis- og kynferðisbrot sem hún/henni og kona. Það hefur áhrif á tjáningarfrelsi, möguleika starfsmanna til að taka þátt í umræðu um kyn, fræðasamfélagið, listina og okkur öll. Þannig að nei, þetta er ekki jaðaratriði.

Spurningin er hvort Støre sé tilbúinn að viðurkenna að ,,kynvitund“ eigi ekki heima sem lagalegur flokkur og taki ábyrgð á að hreinsa löggjöfina og þær villur sem það hefur skapað. Alþingi Íslendinga ætti að gera slít hið sama.

Það eru þegar til skýrar tillögur um hvernig þetta megi gera. Anne Robberstad, prófessor emerita, hefur lagt til að ,,kynvitund“ verði fjarlægð úr löggjöfinni og lögin um breytingu á löglegu kyni endurskoðuð.

Anne Kalvig leggur til að vernda kynvitund sem trú, ekki staðreynd, og WDI Noregur hefur lagt til að nota líffræðilegt kyn sem grundvöll í öllum aðstæðum þar sem kyn skiptir máli: lagalega, stjórnsýslulega og hagnýtt. Þannig að það er enginn skortur á lausnum. Það sem vantar í æðstu geiranum er viljinn til að taka raunveruleikann aftur inn í löggjöfina.

Tonje Gjevjon, listamaður, skrifaði greinina og hana má lesa á frummálinu hér: Når staten administrerer identitet | steigan.no