Sprengjusveit Landhelgisgæslunnar var kölluð til og greindi hlutinn sem reyndist svo ekki vera sprengja.
„Strákarnir höfðu dröslað þessu með sér heim sem endaði svo uppi á eldhúsborðinu heima hjá mér. Með hnút í maganum yfir hvað þetta væri handsprengjulegt þá google linsaði ég þetta og síðan leitaði ég leiðbeininga og sendi myndir á Lhg sem höfðu þá samband og komu til að skoða þetta,“ sagði Elísa í gær í íbúahópi Skagfirðinga í gær.
Elísa segir í samtali við fréttastofu að strákarnir hafi verið að leika sér við heimili foreldra hennar við Miklavatn þegar þeir fundu hlutinn.
„Það er hægt að labba með vatninu að tanga þar sem er fjara og þeir fundu þetta þar. Hún hefur líklega skolast upp úr vatninu,“ segir hún.
Eins og sést á myndunum er kannski ekki alveg hægt að gefa sér að um sprengju sé að ræða, nema maður þekki til, og því var Elísa ekki alveg viss til að byrja með um hvað var að ræða.
„Ég hélt fyrst að þetta væri bara eitthvað ryðgað bíladót. Það skolast alls konar upp þarna og maður heldur auðvitað ekkert endilega að það sé sprengja og ég hélt að þetta gæti kannski verið dráttarvélarklossi eða eitthvað slíkt,“ segir Elísa og að hún hafi þá ákveðið að setja mynd af þessu í myndaleit á Google.
Fékk hnút í magann
„Þá fékk ég hnút í magann, þá kom upp að þetta gæti verið pólsk eða þýsk sprengja,“ segir hún og að hún hafi sett mynd á Reddit og fengið þar fljótt upp frá öðrum notendum að þeir teldu líklegt að um sprengju væri að ræða og leiðbeiningar um að hafa samband við Landhelgisgæsluna.
„Ég sendi þeim myndir af þessu og þeir heyrðu svo í mér í hádeginu. Sá sem ég talaði við spurði hvar þetta væri staðsett, hvort þetta væri nokkuð inni í húsinu, þakkaði kærlega fyrir myndirnar og keyrði svo hingað á sprengjusveitarbílnum.“
„Ég sá drenginn alveg fölna þegar ég sagði honum að sprengjusveitin væri á leiðinni,“ segir hún en að sprengjusveitarmaðurinn hafi fljótlega séð að sprengjan hafi verið búin að springa og að hún hafi því verið hættulaus.
Hann hafi tekið sprengjuna og svo rætt við drengina um sprengjuna og hvernig hún var notuð. Drengurinn hafi verið spenntur fyrir því vegna mikils áhuga á seinni heimsstyrjöldinni.
„En þetta er ekki í fyrsta sinn sem sprengjusveitin kemur til okkar. Einu sinni fundum við sveitt dýnamít í fjárhúsinu,“ segir Elísa og að bændur hafi hér áður fyrr notað það til að sprengja sjálfir upp steina.
Reyndist ekki vera sprengja
Ásgeir Guðjónsson, sprengjusérfræðingur hjá Landhelgisgæslunni, segir Elísu og strákana hafa brugðist hárrétt við í gær. Það hafi þó komið í ljós í morgun að ekki hafi verið um sprengju að ræða en ekki hafi verið hægt að fullyrða það fyrr en í dag.
„Verklagið er þannig að við getum ekki útlokað og ef hluturinn er með einhver líkindi um að hann gæti verið sprengja, þá er verklagið að fara á staðinn,“ segir hann og að á meðan ekki er vitað nákvæmlega hvað er um að ræða sé vísað til hlutarins sem „torkennilegs hlutar“ þar til búið er að greina hann betur.
„Myndir gefa bara ákveðnar upplýsingar, mál og stærð, sem skiptir máli líka svo við getum sett þetta upp í kerfinu okkar.“
Greina stundum að hlutur sé hættulaus
Ásgeir segir flókið að skoða hluti frá fyrri og seinni heimsstyrjöldinni því margt af því sé ekki í rafrænum kerfum og því þurfi að fletta því upp handvirkt og skoða það á staðnum.
„Ef það er hlutur sem þú metur torkennilegan og mögulega hættulegan, þá er verklagið að fara á staðinn og kanna málið. Stundum er það bara til að greina að hluturinn sé hættulaus en stundum er það æfingasprengja,“ segir Ásgeir en talið var í fyrstu að hluturinn sem fannst í Skagafirði væri slík sprengja.
„Við töldum það mjög líklegt í gær þegar við sóttum hann en það var útilokað í morgun,“ segir hann og að enn liggi ekki fyrir hvað það var sem strákarnir fundu.
Hann segir mikilvægast að Elísa hafi gert allt rétt í þessum aðstæðum.
„Hún gerði allt hárrétt, það á að tilkynna og við viljum helst að fólk taki mynd strax og hreyfi hlutinn ekki og tilkynni til okkar,“ segir hann og að hægt sé að hringja í Neyðarlínuna eða senda tölvupóst með myndum.
Hann segir sprengjusveitina sinna um 120 verkefnum árlega tengdum sprengjuverkefnum af ýmsum stærðum og að hvert sumar sinni sveitin um 20 til 30 verkefnum vegna hluta sem fólk finnur. Hann segir algengt á þessum árstíma að fólk finni hluti sem séu að koma í ljós.
„Það sem gerist núna er að frost í jörðu lyftir hlutum upp úr jörðinni, það eru æfingarsvæði hér og þar um landið þar sem var verið að æfa í seinna stríði eða hreinlega voru að skjóta niður þýskar flugvélar. Það kemur upp úr jörðinni og fólk finnur þetta svo í göngutúr,“ segir Ásgeir.
Ryðgðað dót á fjöllum líklegast sprengja
Hann segir til dæmis að ef fólk er á fjöllum og finnur eitthvað ryðgað stálstykki sé mjög líklega um sprengju að ræða. Það sé ekki svo algengt langt frá vegi í íslenskri náttúru að finna stálstykki.
Sjái fólk eitthvað slíkt segir Ásgeir áríðandi að taka mynd, tilkynna og helst vera með staðsetningu á hreinu. Best sé að tilkynna strax svo sveitin þurfi ekki að leita en oft sé hægt að fá upplýsingar um staðsetningu í símum, en aðeins ef kveikt er á staðsetningarbúnaði.
Ásgeir segir sprengjusveitina hafa síðustu árin eytt tugþúsundum fallbyssukúlna af öllum stærðum og gerðum síðustu árin.
„Það eru 20, 30 mál á hverju sumri þar sem einhver finnur eitthvað í fjöru eða í móa þar sem herinn hefur verið að æfa. Það voru 30 til 50 þúsund manns hérna sem þurftu að æfa og þeir voru mjög duglegir að æfa,“ segir hann og að ýmislegt hafi verið skilið eftir. Herinn hafi aðallega verið á suðvesturhorninu og í kringum Reykjavík en breski herinn hafi líka verið með æfingasvæði við Akureyri, Hrúta- og Skagafjörð.
Suðurlandsvegur lokaður fyrir skotæfingar
„Ef herinn væri að æfa í dag, þá væri það skilgreint svæði með leyfi ríkisins og allt tekið upp en í seinni heimsstyrjöldinni vorum við hernumin af Bretum og verklagið var ekki alveg þannig. Til dæmis var Suðurlandsvegur við Sandskeið lokaður tvisvar þrisvar í viku því það voru skotæfingar yfir veginn,“ segir hann og að slíkar æfingar hafi verið auglýstar í dagblöðum og að þær yrðu á milli 8 og 12.
Umfangið hafi þannig verið verulegt.
„Þessi búnaður er alls ekki hættulaus í dag, ef eitthvað er er hann bara hættulegri,“ segir hann og að frost og hitabreytingar hafi slæm áhrif auk þess sem sprengiefni leysist ekki upp í vatni.
