Stýrivaxtahækkun mun ekki auðvelda stéttarfélögum og Samtökum atvinnulífsins að komast að niðurstöðu þegar taka þarf afstöðu til forsendubrests kjarasamninganna.
Þetta er mat Vilhjálms Birgissonar, formanns Starfsgreinasambandsins (SGS).
„Það er orðið æ ljósara að vaxtatæki Seðlabankans virkar ekki sem skyldi við íslenskar aðstæður,“ segir Vilhjálmur í færslu á Facebook þar sem hann bregst við hækkuninni í morgun.
„STÝRIVEXTIR HÆKKA ENN – EN HVAR ER SLEGGJAN?“ spyr Vilhjálmur.
„Hvar er sleggjan sem átti að brjóta niður verðbólguna og háu vextina? Eða er kannski búið að pakka henni niður og senda hana til Brussel?“
Vilhjálmur sagði fyrr í sumar að það væri 100% öruggt að kjarasamningar verði endurskoðaðir í haust.
Fátt virðist geta komið í veg fyrir að verðbólga, sem nú mælist 5,3% verði yfir 4,7% viðmiði kjarasamninganna, svokallaðra stöðugleikasamninga, þann 1. september þegar heimild er til að endurskoða þá.
Óvíst er hver framvindan verður á innlendum vinnumarkaði þar sem útlit er fyrir að endurskoðunarákvæði kjarasamninga muni virkjast í lok ágúst.
„Ef annarrar umferðar áhrif af hækkun olíu- og hrávöruverðs verða meiri en hingað til gæti það leitt til þrálátari verðbólgu en ella. Hins vegar gæti vaxandi framleiðsluslaki í þjóðarbúinu leitt til enn hraðari hjöðnunar verðbólgu á seinni hluta spátímans,“ segir í Peningamálum, ársfjórðungsriti Seðlabanka Íslands.
Enn óvissa um alþjóðlegar efnahagshorfur
Hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum var að meðaltali 1,6% á fyrsta ársfjórðungi og það sem af er sumri virðast efnahagsumsvif hafa haldið velli ágætlega. Spáð er 1,5% hagvexti í ár. Verðbólga í viðskiptalöndum Íslands jókst töluvert í kjölfar hækkunar olíu- og hrávöruverðs vegna stríðsátaka í Mið-Austurlöndum en áfram er gert ráð fyrir að áhrifin verði að mestu tímabundin.
Enn ríkir mikil óvissa um alþjóðlegar efnahagshorfur. Efnahagsframvinda mun að miklu leyti ráðast af þróun mála í stríðsátökum í Mið-Austurlöndum og Úkraínu. Þá ríkir einnig óvissa um viðskiptadeilur Bandaríkjanna og annarra ríkja.
Minni hagvöxtur en spáð var
Búist er við að hagvöxtur aukist í 1,9% á næsta ári og 2,6% árið 2028. Landsframleiðsla hér á landi jókst um 2,7% á fyrsta fjórðungi ársins, sem var í samræmi við maíspá Peningamála en hagvöxtur á öðrum fjórðungi er talinn vera minni en spáð var þar sem einkaneysla virðist hafa gefið meira eftir en gert var ráð fyrir. Talið er að hagvöxtur verði 1,4% í ár sem er 0,2 prósentum minna en spáð var í maí.
Þá er útlit fyrir minni útflutning sjávarafurða í ár en meiri útflutningstekjur af starfsemi gagnavera.
Slaknað á vinnumarkaði
Flest bendir til þess að slaknað hafi á vinnumarkaði. Launafólki hefur fjölgað lítillega milli ára en hlutfall lausra starfa af fjölda atvinnulausra lækkar og atvinnuleysi þokast upp. Atvinnuhorfur eru lakar en spá gerir ráð fyrir að störfum og heildarvinnustundum fjölgi á næstu tveimur árum.
Verðbólga var að meðaltali 5,2% á öðrum ársfjórðungi en jókst lítillega í júlí þegar hún mældist 5,3%. Undirliggjandi verðbólga hefur haldist í um 4,2% frá því í vor.
„Verðbólguvæntingar markaðsaðila og fyrirtækja til skamms tíma nema 3,5-4% en heimili búast við að verðbólga verði þrálátari,“ segir í peningamálum. Búist er við því að verðbólga verði heldur meiri á þessu ári en talið var í maí. Mat á undirliggjandi verðbólguþróun hefur lítið breyst.
Enn er búist við að verðbólga minnki tiltölulega hratt þegar kemur fram á næsta ár og verði komin í markmið á fyrri hluta árs 2028.
Þorvaldi Gissurarsyni, forstjóra ÞG Verks, þykir sýnt að vaxtastýringartækið virki ekki til að halda niðri þenslu og einkaneyslu í verðtryggðu peningakerfi.
„Byggingariðnaðurinn mun finna harkalega fyrir þessu,“ segir Þorvaldur.
Þorvaldi þykir vítahringur hafa orðið til þar sem fyrirtæki velta hækkandi vaxtagreiðslum yfir í verðlagið. „Sem mun aftur valda verðbólguþrýstingi. Mér sýnist við vera komin í þá stöðu að vaxtaákvarðanirnar núna og þetta viðvarandi vaxtaástand er að verða verðbólguhvetjandi.“
Þorvaldur Gissurarson, forstjóri ÞG Verks, segir 25 punkta hækkun stýrivaxta hafa í för með sér að fyrirtæki hans greiði um 100 milljónir aukalega í vaxtagreiðslur á ári. „Þar af eru um það bil 50 milljónir sem eru þá vegna okkar íbúðaverkefna.“
Þorvaldur segir ákvörðunina að hækka stýrivexti mikil vonbrigði.
„Ég hef áhyggjur af því að það muni koma harkalega niður á byggingariðnaðinum Byggingariðnaðurinn er í eðli sínu mjög fjárfrek starfsemi og vextirnir bíta þar af leiðandi meira en ella.“
Hann segist þó skilja afstöðu Seðlabankans sem reyni að stuðla að stöðugleika.
„En ég tel bara fullreynt og algjörlega sýnt að vaxtastýringartækið virkar ekki sem skyldi til að halda niðri þenslu og einkaneyslu í peningakerfi sem er í verðtryggðu ástandi og þetta vaxtafyrirkomulag sem við búum við er einfaldlega of dýru verði keypt.“
Ásgeir Jónsson, seðlabankastjóri og formaður peningastefnunefndar, Þórarinn G. Pétursson, varaseðlabankastjóri peningastefnu, og Karen Áslaug Vignisdóttir, aðalhagfræðingur Seðlabankans og framkvæmdastjóri sviðs hagfræði og peningastefnu, gera grein fyrir ákvörðun peningastefnunefndar á fundi innan skamms.
Fundurinn verður sendur út í beinu streymi hér.
Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, segir að þótt stríðið við Persaflóa hafi áhrif á verðbólguna sé stærsti vandinn heimatilbúinn.
„Fyrstu viðbrögð eru náttúrulega að þetta sýnir það svart á hvítu að þetta verkefni sem lagt var af stað með þegar gildandi kjarasamningar voru undirritaðir er endanlega komið út í skurð,“ segir Halla.
Launafólk hafi samið um lágar launahækkanir í von um að fyrirtæki héldu aftur af verðhækkunum og hið opinbera héldi aftur af gjaldskrárhækkunum auk þess sem ráðist yrði í átak í húsnæðismálum.
„Nú sjáum við það að stýrivextir eru á leið aftur upp á við þrátt fyrir þessa kjarasamninga. Það sýnir að þessi tilraun hefur misheppnast.“
Halla Gunnarsdóttir brást við vaxtaákvörðun Seðlabankans í Morgunvaktinni á Rás 1.
Fjórir nefndarmenn peningastefnunefndar studdu ákvörðunina að hækka stýrivexti um 0,25% en einn vildi halda vöxtum óbreyttum.
Samkvæmt nýbirtri spá Seðlabankans er talið að verðbólga, sem mældist 5,3% í júlí, aukist enn frekar næstu mánuði en hjaðni tiltölulega hratt þegar komi fram á næsta ár. „Aukning mældrar verðbólgu hefur fyrst og fremst litast af hækkun opinberra gjalda og áhrifum stríðsátaka í Mið-Austurlöndum,“ segir í yfirlýsingu peningastefnunefndar.
Þar kemur fram að undirliggjandi verðbólga hafi haldist stöðug og sé tekin að hjaðna á suma mælikvarða „í takt við vaxandi slaka í þjóðarbúinu“.
Nefndin vísar til þess að enn sem komið er virðist annarrar umferðar áhrif þessara verðhækkana vera minni en upphaflega var óttast. Verðbólguálag á markaði hafi einnig lækkað á ný eftir hækkun í vor.
Verðbólguvæntingar séu þó enn of háar og undirliggjandi verðbólga of mikil.
„Þó búist sé við að verðbólga hjaðni hratt á næsta ári er óvissa áfram mikil, ekki síst hvað varðar þróun alþjóðlegra efnahagsmála og framvindu á innlendum vinnumarkaði.
Í ljósi mikillar verðbólgu og hárra verðbólguvæntinga telur peningastefnunefnd rétt að hækka vexti bankans til að tryggja nægjanlegt peningalegt aðhald. Mótun peningastefnunnar mun þó sem fyrr ráðast af þróun efnahagsumsvifa, verðbólgu og verðbólguvæntinga.“
Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands tilkynnti rétt í þessu að hún hækki stýrivexti um 0,25%, úr 7,75% í 8%.
Stýrivaxtaákvörðunin verður kynnt innan skamms, klukkan hálf níu. Þá birtir peningastefnunefnd líka röksemdafærslu fyrir ákvörðuninni.
Nefndin heldur fund klukkan hálf tíu þar sem Ásgeir Jónsson, seðlabankastjóri og formaður peningastefnunefndar, Þórarinn G. Pétursson, varaseðlabankastjóri peningastefnu, og Karen Áslaug Vignisdóttir, aðalhagfræðingur Seðlabankans og framkvæmdastjóri sviðs hagfræði og peningastefnu, gera grein fyrir ákvörðuninni.
Við birtum þessi tíðindi og viðbrögð við þeim.
Verðbólga hefur verið þrátlát og lengi yfir verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands sem er 2,5%. Verðbólga mælist 5,3%. Stýrivextir eru 7,75%. Vextir hafa verið hækkaðir tvisvar á þessu ári, um samtals hálft prósentustig.
Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, bregst við vaxtaákvörðun Seðlabankans í Morgunvaktinni á Rás 1 klukkan hálf níu.
Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir aðhald peningastefnu Seðlabankans of mikið og hagkerfið að kólna. Samtökin vilja að stýrivöxtum verði haldið óbreyttum.
Már Wolfgang Mixa, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, segir verðbólgu hærri en bæði væntingar og vonir stóðu til. Hann vill ekki sjá hærri stýrivexti en telur líklegt að þeir verði hækkaðir um 0,25% í vikunni.
Hann segir aðhald og samdrátt í efnahagsmálum til þess fallin að stemma stigu við hækkandi verðbólgu. Til þess þurfi að hægja á framgangi atvinnulífsins.
Hærri vextir gætu dregið óþarflega mikið úr hagkerfinu og komið illa niður á heimilum, fyrirtækjum og byggingariðnaði.
Arion banki telur að stýrivextir verði hækkaðir um 25 punkta. Í greiningu bankans segir að verðbólguvæntingar séu of háar og forsendur kjarasamninga að öllum líkindum brostnar.
Góðan dag og velkomin á fréttavakt um stýrivaxtaákvörðun Seðlabankans. Hún verður kynnt klukkan hálf níu í dag og klukkutíma síðar hefst kynningarfundur nefndarinnar sem að venju er í beinni útsendingu.
Ég heiti Malín Eyfjörð Ægisdóttir og fylgi ykkur fram eftir morgni.
