„Ég fagna ályktun allsherjarþingsins um að gera ráðgefandi úrskurð Alþjóðadómstólsins í Haag um loftslagsbreytingar að sínum," sagði António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna í yfirlýsingu sem hann sendi frá sér í gær, eftir að 141 aðildarríki samtakanna samþykkti tillögu Kyrrahafseyríkisins Vanúatú þar að lútandi. Hann sagði þetta kröftuga áréttingu á gildi alþjóðalaga, loftslagsréttlætis og -vísinda, og skyldu ríkja heims til að verja fólk fyrir afleiðingum æ alvarlegri loftslagsvá. „Þau sem minnsta ábyrgð bera á loftslagsbreytingunum gjalda þær dýrustu verði," sagði Guterres, „og því óréttlæti verður að linna.“
Hlusta má á umfjöllun Spegilsins um þetta hér að neðan eða lesa hana áfram þar fyrir neðan.
Skylda ríkja að verja fólk og umhverfi
Í tímamótaúrskurði sem kveðinn var upp í júlí í fyrra - og Guterres lýsti sem sigri fyrir plánetuna Jörð - lagði Alþjóðadómstóllinn þá skyldu á herðar allra heimsins ríkja, að verja fólk og umhverfi gegn afleiðingum óhóflegrar losunar gróðurhúsalofttegunda með því að draga úr henni eins og kostur er. Kveðið er um að ríki sem ekki gegni þessari skyldu sinni beri lagalega ábyrgð á þeirri vanrækslu og að skikka megi þau til að láta af ólögmætu framferði sínu, tryggja að það muni ekki gerast aftur og greiða fullar bætur þar sem það á við.
Ekki bindandi en vega þungt
Ráðgefandi úrskurðir Alþjóðadómstólsins eru ekki bindandi fyrir ríki heims og það eru ályktanir allsherjarþingsins ekki heldur. Slíkir úrskurðir hafa engu að síður töluverða vigt, jafnt lagalega sem siðferðislega, og línurnar sem þar eru lagðar um lagalegar skyldur og ábyrgð ríkja eru gjarnan hafðar til hliðsjónar við hvorutveggja túlkun og þróun alþjóðalaga, eins og segir á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna.
Ályktun allsherjarþingsins um að gera þennan ráðgefandi úrskurð dómstólsins að sínum gefur honum svo enn meira vægi. Með henni sendir þingið alþjóðasamfélaginu skýr skilaboð um að aðgerðir til að hamla gegn loftslagsbreytingum og takast á við afleiðingar þeirra séu lagaleg skylda samkvæmt alþjóðalögum, en ekki valkvæð, pólitísk ákvörðun.
„Æðsti dómstóll heimsins hefur talað,“ sagði Guterres, „Og í dag hefur allsherjarþingið svarað."
Ríki heims brýnd til að vinna saman gegn loftslagsvánni
Í ályktuninni er lagt að öllum aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna að forðast að spilla loftslagi og umhverfi Jarðar með öllum tiltækum ráðum, þar á meðal með því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og standa við þær skuldbindingar sem þau hafa þegar undirgengist samkvæmt Parísarsamningnum.
Ríkisstjórnir eru hvattar til að vinna saman að þessum markmiðum af einurð og heilindum og samræma aðgerðir sínar gegn loftslagsbreytingum af mannavöldum og hlýnun Jarðar, og tryggja jafnframt að stefna þeirra í loftslagsmálum miði að því að tryggja rétt allra til lífs, heilbrigðis og viðunandi lífsskilyrða.
Óréttlæti verður að linna
Sem fyrr segir lagði Guterres áherslu á það óréttlæti sem fælist í því að yfirstandandi loftslagsbreytingar bitnuðu harðast á þeim ríkjum sem bæru minnsta ábyrgð á þeim. Og eina leiðin til að ná fram réttlæti í loftslagsmálunum, bætti hann við, felst í „skjótum, réttlátum og sanngjörnum orkuskiptum, úr jarðefnaeldsneyti yfir í endurnýjanlega orku“, enda hafi það sýnt sig að slíkir orkugjafar séu hvorutveggja þeir ódýrustu og öruggustu sem völ er á.
Svarnir óvinir sameinast í andstöðu við ályktunina
141 aðildarríki samþykkti þessa mikilvægu ályktun, þar á meðal Ísland. 28 sátu hjá en aðeins átta greiddu atkvæði á móti; Belarús, Líbería, Jemen, Sádi Arabía, Íran, Ísrael, Rússland og Bandaríkin.
