Ríkisstjórn Íslands er í miklum vandræðum og veit greinilega ekkert hvað á að gera í efnahagsmálum.
Ef einkafyrirtæki lenti í fjárhags erfiðleikum og eina lausnin sem stjórnendur þess fyndu væri að hækka verðið á vörunni sinni væri staðan ekki góð fyrir téða stjórnendur.
Viðskiptavinir myndu einfaldlega leita annað og stjórn fyrirtækisins væri allt annað en sátt.
En þegar ríkið lendir í vandræðum virðist lausnin alltaf vera sú sama: Hækka skatta.
Ríkið starfar í raun eins og fyrirtæki með eina tekjulínu og eina lausn.
Ólíkt einkafyrirtækjum sem þróa nýjar vörur og finna nýja markaði treystir ríkið fyrst og fremst á eitt: Að taka meira frá almenningi og frá fyrirtækjum sem auðvitað endar aftur á almenningi.
Þegar illa gengur þá hækka skattar, gjöld hækka og álögur aukast og þegar skattar og álögur hækka þá hækka stýrivextir
Það sem stýrivextir eiga að gera er að kæla hagkerfið en þegar að stýrivextir eru hækkaðir skilar það ekki árangri fyrr en í fyrsta lagi 6 mánuðum síðar. Þetta virðist Seðlabanki Íslands ekki skilja því rökin sem er oft er boðið uppá eru skammtímarök sem ættu ekki að eiga við þegar um stýrivaxtahækkun er að ræða.
Það sem gerist þegar að vextir hækka er að verðtryggð húsnæðislán hækka, afborganir hækka og rekstrarkostnaður fyrirtækja hækkar. Sem endar auðvitað aftur í hærra verði á vörum og þá erum við komin í vítahring.
Hver er lausn ríkisstjórnarinnar? Jú bara meira af því sama.
Kannski er vandamálið ekki skortur á tekjum heldur skortur á hugmyndum
Ef ríkið væri fyrirtæki, myndu eigendur spyrja:
· Af hverju eruð þið ekki að þróa nýjar tekjuleiðir?
· Af hverju er eina lausnin alltaf að hækka verðið?
· Hvar er nýsköpunin?
Ríkið þarf ekki að svara þessu á sama hátt, það hefur ekki samkeppni. Það missir ekki viðskiptavini nema þá sem flytja erlendis.
En það er hægt að auka tekjur án þess að hækka byrðar á almenning.
Eitt skýrt dæmi er nýting á hampi og kannabis tengdum iðnaði sem alþingi hefur verið bent á í mörg ár.
Samkvæmt efnahagsgreiningu fyrir Ísland sem gerð var af Beau Whitney í skýrslunni
“The Economic Impact and Opportunities of Cannabis in Iceland” þá gætum við aukið verulega tekjur ríkisjóðs með kannabis tengdum iðnaði.
· Heildarvelta í hagkerfinu: 9 – 18 milljarðar kr.
· Ný störf: 1.200 – 2.500
· Lægri heilbrigðiskostnaður: 10–12% sparnaður
· Nýjar tekjur frá ferðamönnum: 800 milljónir – 1,3 milljarðar kr. á ári
Þetta þýðir í raun milljarða í nýjar tekjur, þúsundir nýrra starfa og minni kostnaður fyrir ríkið, allt þetta án þess að taka eina krónu úr vasa almennings.
Þetta er bara ein leið af mörgum þar sem við gætum verið að byggja upp nýjar tekjulindir.
Munurinn á þessum tveimur leiðum
Leiðin sem ríkisstjórnin er á:
· Hækka skatta
· Hækka vexti
· Auka kostnað
· Vona að verðbólga lækki
Leiðin sem skapar verðmæti:
· Byggja nýjar atvinnugreinar
· Auka framleiðslu og útflutning
· Breikka skattstofna
· Minnka þrýsting á heimili og fyrirtæki
· Lækka skatta
Í dag hagar ríkið sér of mikið eins og innheimtuaðili en það ætti að byrja að haga sér eins og verðmætaskapandi fyrirtæki.
Spurningin ætti ekki að vera: „Hvernig náum við meiri tekjum úr fólkinu?“ Heldur: „Hvernig búum við til meiri verðmætum fyrir allt hagkerfið og lækkum álögur á almenning?
Það er auðvelt að hækka skatta en til lengri tíma litið er það eins og að pissa í skóinn, það hlýjar í smástund en svo verða tærnar bara kaldari. Það þarf kjark til að skapa nýjar tekjur en það er eina skynsama leiðin til framtíðar og það er nákvæmlega það sem öll vel rekin fyrirtæki eiga og þurfa að gera.
Ef einkafyrirtæki væri með eina vöru og eina hugmyndin væri að hækka verðið þá væri skipt um stjórnendur og það frekar hratt.
Ég held að stjórnendur þessa lands ættu að hugsa aðeins um það hvort ekki sé hægt að gera betur.
Höfundur er framkvæmdastjóri.
