Steinunn Erla Thorlacius, framkvæmdastjóri Intuens, segir embætti landlæknis hafa hótað að svipta hana starfsleyfi vegna starfsemi fyrirtækisins. Þetta kemur fram í aðsendri grein sem hún skrifar á Vísi í kjölfar dóms sem féll í Héraðsdómi Reykjavíkur í vikunni.
Með dómnum var felld úr gildi sú ákvörðun embættis landlæknis að synja Intuens Segulómun ehf. um heimild til að bjóða upp á segulómunarrannsóknir án tilvísunar læknis.
Landlæknir hafði áður veitt félaginu staðfestingu til að reka læknisfræðilega myndgreiningarþjónustu, en aðeins á grundvelli tilvísana lækna.
Ný hugsun rekst á gamalt kerfi
Í grein sinni segir Steinunn að erfitt sé að byggja upp nýsköpunarfyrirtæki á Íslandi og ástæðan sé ekki sú að hugmyndir skorti eða fólki skorti hæfileika. „Heldur vegna þess að þegar ný hugsun rekst á gamalt kerfi, þá virðist kerfið fyrst og fremst verja sjálft sig,“ segir hún.
„Síðustu þrjú ár hefur Intuens upplifað það sem æ fleiri íslensk nýsköpunarfyrirtæki þekkja, endalausa veggi stjórnsýslunnar, geðþóttatúlkanir embætta, tafir, ófyrirsjáanleika og stofnanir sem telja sig hafnar yfir lögin sjálf.“
Steinunn segir í grein sinni að það sem vekur mesta athygli sé ekki niðurstaða dómsmálsins heldur hvernig embættið hegðaði sér í ferlinu.
„Ráðuneytið hafði áður fellt fyrri synjun embættisins úr gildi og gert skýrt að lagastoð skorti fyrir ákvörðuninni. Þrátt fyrir það kaus embættið að endurtaka efnislega sömu synjunina aftur, með breyttu orðalagi en sömu niðurstöðu. Það er alvarlegt þegar stjórnvald ákveður að virða niðurstöðu æðra stjórnvalds að vettugi.“
Fer að verja eigið vistkerfi
Steinunn segir meðal annars að í málinu hafi komið fram að embætti landlæknis hafi stuðst við umsagnir frá aðilum sem höfðu beina eða óbeina hagsmuni af því að nýr aðili kæmi ekki inn á markaðinn.
„Nýir aðilar fá ekki hlutlausa málsmeðferð heldur mæta kerfi sem hefur þegar ákveðið niðurstöðuna. Þegar slíkt gerist hættir stjórnsýslan að þjóna almenningi. Hún fer að verja sitt eigið vistkerfi.“
Steinunn segir að íslensk stjórnvöld tali mikið um mikilvægi nýsköpunar og veltir fyrir sér hvað gerist þegar nýsköpun reynir raunverulega að breyta kerfum.
„Þá mætir hún andstöðu. Í stað þess að spyrja hvernig hægt sé að tryggja öryggi og þróa þetta áfram virðist viðbragðið oftar en ekki vera: Hvernig getum við stöðvað þetta?“
Segist hafa fengið hótunarbréf
Steinunn segir að það sem reynir mest á í svona málum sé sjaldnast lögfræðin sjálf eða dómsmálin.
„Þyngsti hlutinn kemur þegar kerfið ákveður að gera málið persónulegt og leggst af fullum þunga á einstaklingana á bak við nýsköpunina. Framkvæmdastjóri Intuens hefur ítrekað fengið bréf frá embætti landlæknis þar sem því var hótað að ef hún léti ekki af starfsemi félagsins gæti hún misst starfsleyfi sitt sem geislafræðingur. Ekki einu sinni, heldur tvisvar.“
Steinunn segir að þegar stjórnvöld beina slíkum skilaboðum að einstaklingum sem standa að nýsköpunarfyrirtækjum vakni alvarlegar spurningar um meðalhóf, valdbeitingu og mörk stjórnsýslunnar.
„Hvaða skilaboð eru send til frumkvöðla þegar fólk þarf að óttast að missa starfsréttindi sín fyrir að reyna að byggja upp löglega starfsemi? Hvaða áhrif hefur það á annað fólk sem vill nýta þekkingu sína, reynslu og hugrekki til að skapa eitthvað nýtt? Það er erfitt að upplifa þetta öðruvísi en sem tilraun til að skapa ótta. Að þreyta fólk til hlýðni. Að senda skýr skilaboð um hvað gerist þegar einhver reynir að fara gegn ríkjandi kerfum og hreyfa við valdastrúktúrum sem hafa lengi staðið ósnertir.“
Steinunn segir síðustu þrjú ár hafa sýnt hversu erfitt það geti verið fyrir lítið nýsköpunarfyrirtæki að verja sig gagnvart opinberu valdi. Hún segir málið snúast um meira en Intuens eitt og sér.
„Það snýst um framtíð nýsköpunar á Íslandi. Um mörk valds stjórnsýslunnar. Um rétt einstaklinga. Og um það hvort kerfið eigi fyrst og fremst að þjóna sjálfu sér, eða fólkinu í landinu.“
