Katla Ársælsdóttir skrifar:
Nýju lífi hefur verið blásið í Söguloft Landnámssetursins í Borgarnesi undanfarna mánuði þar sem einleikurinn Salka – ástin og dauðinn er sýndur í tilefni af tuttugu ára afmæli setursins. Verkið var frumsýnt í febrúar en vinsældir sýningarinnar fara ekki dvínandi og uppselt er á margar sýningar fram á sumar. Unnur Ösp Stefánsdóttir leikur og skrifar leikgerðina. Hún er vel að sér í einleikjum og lék meðal annars í einleiknum Saknaðarilmi þar sem hún vann leikgerðina upp úr verkum Elísabetar Jökulsdóttur. Sá einleikur hlaut einnig mikilla vinsælda og var sýningu þrjú leikár í röð í Þjóðleikhúsinu. Björn Thors leikstýrir báðum einleikjunum.
Í verkinu Salka – ástin og dauðinn leiðir Unnur Ösp áhorfendur í gegnum fyrri hluta skáldsögunnar Sölku Völku, einnar af þekktustu og áhrifamestu skáldsögunum í íslenskri bókmenntasögu.
Við fylgjum Sölku í gegnum uppvaxtarárin frá því að hana og Sigurlínu móður hennar rekur óvænt að landi á Óseyri við Axlarfjörð allt að dánardegi Sigurlínu. Þar á milli gerist ýmislegt. Þær mæðgur eru sárafátækar og lenda í ýmsum hremmingum á borð við heimilisofbeldi og fósturlát. Þær, og ekki síst Salka, kynnast ólíkum birtingarmyndum ástarinnar og dauðans.
Í byrjun sýningar heyrist Halldór Laxness lesa grein um tónlist og minnist meðal annars á Bach sem hann hlustaði mikið á við skrif, sér í lagi á skáldsögunni Sölku Völku. Í gegnum verkið óma ýmis tónverk í útsetningu Davíðs Þórs Jónssonar sem dýpka merkingu sögunnar, tengja áhorfendur við skáldið og færa þá nær persónunum.
„Ég er alls enginn kvenmaður og skal aldrei verða” segir Salka. Hún fer óhefðbundnar leiðir og klæðist til að mynda buxum en móðir hennar, sem er mun íhaldssamari, er túlkuð sem kjóll á herðatré.
Filippía I. Elísdóttir sá um búninga en múndering Unnar Aspar var mjög í anda Sölku, dökkar flauelsbuxur og dökk í skyrta í stíl. Filippía hannaði einnig leikmynd sem var ekki stór og tók lítið pláss á litlu Sögulofti Landnámssetursins en átti þó vel við.
Salka Valka er saga sem hefur staðist tímans tönn, en hvers vegna? Er það aðalpersónan sjálf sem fólk getur enn, næstum hundrað árum seinna, speglað sig í? Verkið spyr slíkra spurninga. Er Salka til í mér? Eða okkur öllum? Þessari spurningu er varpað fram til áhorfenda. Samfélagið hefur breyst en hefur maðurinn gert það líka? „Stríð er stríð, stúlka er stúlka,” segir Unnur Ösp í lok verksins sem má túlka sem svo að eigi við um tímaleysi sögunnar.
Verkið tekst á við ýmis þemu á borð við ofbeldi, fátækt, fíkn og sjálfstæðisbaráttu, eins og mörg bókmenntaverk Halldórs Laxness. Aðstandendur sýningarinnar gera það með frumlegum hætti og blása nýju lífi í sögu sem er ein sú merkasta í bókmenntaarfi þjóðarinnar.
Þetta er vel útfærð og áhrifamikil sýning. Unnur Ösp grípur áhorfandann með glæsilegri framkomu á sviðinu. Hún skiptir léttilega milli hlutverka og án dramatískra tilbrigða. Það þurfti einungis litlar hreyfingar og líkamsbeitingu eins og bogið bak og eilitla breytingu á raddblæ til að skipta um hlutverk. Með því var framkoman fumlaus og einlæg. Útsetning Davíðs Þórs Jónssonar á ýmsum þekktum tónverkum var ómissandi þáttur í verkinu sem og lýsing Björns Bergsteins Guðmundssonar sem var skörp og ýtti undir dramatíska framvindu verksins.
Að finna sig utanveltu, lenda í ástarsorg og öðrum hremmingum og vera í stöðugri leit að sjálfum sér og stað til að tilheyra er allt hluti af því að vera til. Því hlýtur þessi frakka og ákveðna unga kona að búa að einhverju leyti innra með okkur öllum, næstum hundrað árum eftir að hún birtist íslenskum lesendum fyrst.
Katla Ársælsdóttir flutti pistil sinn í Víðsjá á Rás 1 sem finna má í spilaranum hér fyrir ofan. Katla lærði leikhúsfræði í Trinity College í Dublin og bókmenntafræði í Háskóla Íslands.
