Héraðsdómur Reykjavíkur hefur hafnað því að fella úr gildi úrskurð skattrannsóknarstjóra og staðfestingu yfirskattanefndar á þeim úrskurði sem snýst um endurákvörðun opinberra gjalda og virðisaukaskatts fyrirtækis. Voru forsvarsmenn fyrirtækisins sagðir hafa fengið þrjá fíkniefnaneytendur til að gefa út tilhæfulausa reikninga í þeirra nafni á fyrirtækið sem hafi lagt fé inn á bankareikninga, í nafni umræddra einstaklinga, en féð verið tekið út jafnóðum og greitt sem laun sem ekki hafi verið gefin upp til skatts. Með þessum reikningum gat fyrirtækið einnig lækkað skattstofn sinn til bæði tekju- og virðisaukaskatts. Fram kemur í dómnum að þetta sé þekkt aðferð í verktakastarfsemi við að koma fé undan skatti.
Málið snýr raunar að skattskilum fyrirtækis sem tekið hefur verið til gjaldþrotaskipta en annað fyrirtæki fékk heimild til að reka málið fyrir hönd búsins.
Úrskurður skattrannsóknarstjóra, sem staðfestur var af yfirskattanefnd, snýr að endurálagningu opinberra gjalda vegna áranna 2018-2021 og virðisaukaskatts fyrir árin 2017-2019. Héraðssaksóknari hafnaði því hins vegar að höfða sakamál á hendur forsvarsmönnum fyrirtækisins þar sem embættið taldi verulegan vafa leika á því hvort umræddir reikningar væru tilhæfulausir. Skattrannsóknarstjóri felldi í kjölfarið niður réttarstöðu forsvarsmannanna sem grunaðir menn og eftir það snerist málið um endurákvörðun skattstofns fyrirtækisins.
Niðurstaða skattrannsóknarstjóra var að útgefnir sölureikningar í nafni þriggja einstaklinga á hendur fyrirtækinu ættu ekki við rök að styðjast og væru ekki hæfir sem grundvöllur innskatts og rekstrargjalda. Innskattur væri oftalinn um 31.803.625 króna og rekstrargjöld væru oftalin um 132.515.114 króna.
Látinn og óvinnufær
Við rannsókn málsins kom fram að einn þessara þriggja einstaklinga, hefði verið öryrki um árabil og verið í mikilli fíkniefnaneyslu á þeim tíma sem reikningar voru gefnir út í hans nafni. Hann hefði veitt öðrum einstaklingi sem nú er látinn, umboð gegn 100.000 króna greiðslu auk lyfja til þess að opna bankareikning. Sá einstaklingur hefði jafnframt stofnað virðisaukaskattsnúmer í hans nafni og gefið út sölureikninga án hans heimildar. Alls voru gefnir út sölureikningar í nafni þessa manns sem var öryrki og fíkniefnaneytandi að fjárhæð 36.441.947 króna.
Fóstursonur annars forsvarsmanna fyrirtækisins útbjó reikningana og andvirði þeirra var lagt inn á bankareikninga og tekið út jafnóðum í reiðufé af þeim manni sem nú er látinn.
Gefnir voru út 70 reikningar í nafni annars einstaklings af þessum þremur að fjárhæð 95.610.180 króna. Fyrirtækið lagði 97.001.351 krónur inn á reikninga þessa einstaklings sem tók féð út jafnóðum í reiðufé. Sagðist einstaklingurinn hafa verið í mikilli fíkniefnaneyslu á þessum tíma en samt getað unnið. Fóstursonurinn hafi útbúið rafræna reikninga fyrir hann en hann séð sjálfur um handskrifaða reikninga.
Loks voru gefnir út reikningar í nafni þess þriðja, af áðurnefndum þremur einstaklingum, að fjárhæð 32.266.614 krónur. Fjárhæðin var lögð inn á reikninga viðkomandi sem tók þá út jafnóðum í reiðufé. Sagðist viðkomandi hafa hluta ársins 2019, þegar reikningarnir voru gefnir út, hafa verið í óreglu en myndi ekki nákvæmlega hvenær það var.
Unnu víst
Forsvarsmenn fyrirtækisins vildu hins vegar meina að þremenningarnir hefðu svo sannarlega allir skilað sinni vinnu fyrir fyrtækið, í samræmi við hina útgefnu reikninga, og skattrannsóknarstjóri hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni við að skera úr um það. Sögðust þeir ekki geta borið ábyrgð á því ef þremenningarnir hafi ekki skilað virðisaukaskatti, af þeirri þjónustu sem þeir seldu fyrirtækinu, til ríkisins. Það væri röng og ólögmæt ályktun að reikningarnir hafi verið tilhæfulausir.
Opinber gjöld og virðisaukaskattur fyrirtækisins voru á endanum endurákvörðuð á þeim grundvelli að ekki væri hægt að fallast á innskatt frá umræddum þremur undirverktökum og ekki heldur fallist á að um væri að ræða frádráttarbæran rekstrarkostnað í skattskilum tekjuskatts. Þessi úrskurður skattrannsóknarstjóra var kærður til yfirskattanefndar sem staðfesti hann.
Fyrir dómi rökstuddi lögmaður íslenska ríksins meðal annars úrskurð skattrannsóknarstjóra með því að einn af þremenningunum hefði sagst ekkert hafa unnið á þeim tíma sem reikningarnir, sem gefnir voru út í hans nafni, náðu yfir og hefði ekkert kannast við reikningana. Hinir tveir sögðust hafa skilað vinnu fyrir fyrirtækið, í samræmi við reikningana, en skattrannsóknarstjóri færði ítarleg rök fyrir því að gögn gæfu annað til kynna. Virðisaukaskatti hafi ekki verið skilað, bókhald ekki haldið og ekkert benti til að tvímenningarnir hafi haft einhvern kostnað af sinni meintu verktakastarfsemi, sem þeir sögðust hafa staðið í. Litlar upplýsingar hafi komið fram í gögnum um þá vinnu sem tvímenningarnir segðust hafa unnið í verktöku fyrir fyrirtækið.
Ekki fordómar
Í niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur er ekki tekið undir með forsvarsmönnum fyrirtækisins um að skattrannsóknarstjóri hafi sýnt af sér hlutdrægni og fordóma með því að láta þau orð falla að ljóst sé að einstaklingur sem sé í mikilli fíkniefnaneyslu sé hreinlega ekki í standi til að standa fyrir umfangsmiklum atvinnurekstri og að tíðast sé fólk sem þannig sé ástatt um eignalaust og láti sér afleiðingar í léttu rúmi liggja.
Dómurinn segir þetta ekki fordóma heldur lýsingu á þeim erfiðleikum sem fólk í fíkniefnaneyslu eigi við að etja og valdi ummælin ekki vanhæfi skattrannsóknarstjóra í málinu eins og lögmaður fyrirtækisins hafði krafist. Dómurinn segir ekkert benda til að skattrannsóknarstjóri hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni eða ekki virt andmælarétt. Í úrskurði skattrannsóknarstjóra sé tekið fram að þó að tilteknir reikningar séu tilhæfulausir feli það ekki í sér að engin verðmæti hafi verið afhent, heldur einfaldlega að útgefandi reikninganna hafi ekki látið þau í té. Þar af leiðandi sé rökstuðningi í úrskurðinum ekki ábótavant eins og forsvarsmenn fyrirtækisins héldu fram.
Þekkt
Í niðurstöðu skattrannsóknarstjóra komi fram að þau verk sem þremenningarnir rukkuðu fyrir hafi sannarlega verið unnin en það útiloki ekki að reikningarnir, sem gefnir hafi verið út í þeirra nafni séu tilhæfulausir. Þótt að þremenningarnir, sem hafi verið í virkri fíkniefnaneyslu á þeim tíma sem verkin voru unnin, hafi að einhverju leyti komið að vinnu fyrir fyrirtækið útiloki það heldur ekki að reikningarnir teljist tilhæfulausir.
Héraðsdómur segir ljóst að þeir sem stýrðu fyrirtækinu hefðu verið meðvitaðir um að þremenningarnir hafi allir átt við alvarlegan fíknivanda að etja. Það sé ótrúverðugt að þeir hafi ráðið við að halda úti verktakastarfsemi í því umfangi sem hinir umræddu reikningar beri með sér.
Dómurinn vísar enn fremur til þess að úrskurður yfirskattanefndar sem staðfesti úrskurð skattrannsóknarstjóra byggi á því að það sé þekkt aðferð í verktakastarfsemi að láta einstaklinga í viðkvæmri stöðu vera leppa í viðskiptum sem fengju sem slíkir greiðslur inn á bankareikninga samkvæmt útgefnum sölureikningum án þess þó að viðkomandi einstaklingar hafi með höndum eiginlega verktakastarfsemi, en fjármunirnir væru síðan teknir út í reiðufé og nýttir til að greiða laun sem ekki væru gefin upp til skatts.
Kerfisbundið
Það sem einkenndi slík viðskipti væri ef viðkomandi einstaklingar sinntu ekki þeim skyldum sem lög leggi á rekstraraðila, bæru engan kostnað af þeirri starfsemi sem látið sé í veðri vaka að þeir hefðu með höndum og væru í þannig ástandi að verulegur vafi væri á því að þeir gætu valdið því að sinna umræddri starfsemi. Það að margir aðilar sem svona væri ástatt fyrir kæmu fram sem undirverktakar í þjónustu ákveðins aðila fæli í sér ákveðið munstur sem benti til kerfisbundinna undanskota.
Ljóst sé að þremenningarnir hafi allir verið fíkniefnaneytendur, einn þeirra óvinnufær og sá og annar hinna tveggja hafi aldrei séð reikningana fyrr en þeir voru bornir undir þá. Þremenningarnir hafi ekki haft neinn kostnað af hinni meintu verktakatarfsemi, ekki haldið bókhald, ekki skilað vinnu- og tímaskýrslum og engin verktilboð af þeirra hálfu fundist. Reikningarnir hafi verið greiddir inn á bankareikninga þessara þriggja einstaklinga og fjármunirnir samtímis teknir út í reiðufé. Til viðbótar þessu hafi fóstursonur fyrirsvarsmanns stefnanda annast reikningsgerð og í einhverjum tilvikum skilað inn virðisaukaskattsskýrslum að öllu leyti eða að hluta fyrir tvo af þessum einstaklingum.
Héraðsdómur fellst því ekki á að fella beri úrskurði skattrannsóknarstjóra og yfirskattanefndar, um að umræddir reikningar hafi verið tilhæfulausir og geti því ekki talist grundvöllur frádráttar frá tekju- og virðisaukaskatti, úr gildi.
