Kolbeinn Rastrick skrifar:
Project Hail Mary hefur farið sigurför um heiminn og hagnaður hennar á opnunarhelginni varð sá mesti í sögu MGM-kvikmyndaversins. Myndin er byggð á samnefndri vísindaskáldsögu rithöfundarins Andy Weir sem skrifaði einnig bókina The Martian sem varð að kvikmynd árið 2021. MGM keypti réttinn að sögunni árið 2020, ári áður en bókin kom út, og var þá þegar búið að ákveða að Ryan Gosling myndi leika aðalhlutverkið. Leikstjórarnir Phil Lord og Christopher Miller sem hafa unnið ítrekað saman voru ráðnir til þess að leikstýra sama ár en þeir eru hvað þekktastir fyrir að hafa leikstýrt og skrifað teiknimyndina Skýjað með kjötbollum á köflum og Lego-myndina. Drew Goddard sem aðlagaði bókina The Martian að hvíta tjaldinu var svo fenginn til að gera það sama við Project Hail Mary.
Myndin gerist í nálægri framtíð en vísindafólk hefur komist að því að örverur eru búnar að smita að því er virðist allan geiminn og stefnir í að sólin muni á næstu 30 árum kólna allverulega. Afleiðingarnar yrðu útrýming alls lífríkis á jörðinni. Eina haldbæra vonin sem vísindafólkið hefur komið auga á er að stjarnan Tau Ceti, sem er rétt undir 12 ljósárum frá jörðinni, virðist ekki vera smituð þrátt fyrir að stjörnurnar í kringum hana séu það. Til þess að finna út úr því hvað veldur og vonandi finna lausn sem gæti komið jörðinni til bjargar er tekin ákvörðun um að senda mannað geimfar til Tau Ceti. Það gefst bara tími til þess að búa til eldsneyti sem endist aðra leið og ber verkefnið og geimfarið því nafnið Maríubæn.
Þetta heiti er fengið úr amerískum fótbolta, en það á við um örvæntingarfullt kast sem á sér stað oftast í lok leiks. Leikmaður sendir boltann eins langt yfir völlinn og hann getur til þess að kannski mögulega skora eitt lokamark sem gæti bjargað leiknum. Hail Mary eða Maríubænin á því vel við um verkefni jarðarinnar í samhengi myndarinnar sem örþrifaráð til þess að lifa af.
Einn af geimförunum sem eiga ekki aftur snúið og söguhetja myndarinnar er doktor Ryland Grace, sem Ryan Gosling leikur. Hann vaknar á Maríubæninni nálægt Tau Ceti eftir fjögur ár í svefndái og kemst að því að hann er eini eftirlifandi geimfarinn á skipinu. Það er því undir honum einum komið að bjarga jörðinni. Að því er hann best veit. Það er nefnilega annað geimskip mætt á undan honum og það hefur greinilega ekki vakið athygli einungis jarðarbúa að á Tau Ceti sé mögulega lausn að finna.
Í upphafi myndar fylgjumst við með nývöknuðum Ryland Grace átta sig smátt saman á hvar hann er staddur og hvað hann á að vera að gera. Eftir svona langan tíma í svefndái er hann búinn að gleyma þeim atburðum sem leiddu að því að hann var valinn í þetta verkefni. Til skiptis sýnir myndin atriði af honum aðlagast lífinu á geimskipinu og svo atburði fortíðar sem birtast bæði honum og áhorfendum eftir því sem líður á myndina og hann endurheimtir minningar sínar. Hann er klaufskur og hálfvitlaus en Ryan Gosling glæðir persónu hans svo miklum sjarma að strax frá fyrstu mínútu er erfitt að halda ekki með honum. Klaufaskapur hans og vanhæfni má í fyrri hlutanum afsaka með því að hann er nývaknaður og hann er því nokkuð samstíga með áhorfendum sem vita heldur ekki hvað er í vændum eða bíður hans á þessu ókunnuga geimskipi.
Það er þessi fyrsti hluti sem er hvað sterkastur vegna þess að hann vekur forvitni áhorfenda. Þetta er atburður sem flestir hafa velt fyrir sér og ótal skáldverk hafa tekið fyrir; hvernig skyldi fyrsti fundur manneskjunnar og geimverunnar æxlast. Það er hvatinn til þess að svala forvitninni sem gerir þennan atburð áhugaverðan þrátt fyrir að hann sé skáldaður. Þess lags hugaræfingar eru í raun grunnurinn að vísindaskáldskapargreininni, þar sem mögulegar framfarir í tækni og vísindum eru notaðar til þess að skoða mögulega framtíð mannkynsins.
Oft er einnig talað um harðan eða mjúkan vísindaskáldskap. Þó erfitt sé að alhæfa um þessi hugtök þá er oftast talað um harðan vísindaskáldskap í samhengi verka sem halda sig á nokkuð raunsæjum nótum og styðjast upp að vissu marki við vísindalegar staðreyndir. Hinn mjúki vísindaskáldskapur er aftur á móti verk sem líkjast meira fantasíunni eða svokölluðum geimóperum. Í hinum harða vísindaskáldskap er vísindalegur trúverðugleiki því mikilvægur hluti af verkinu og það sem vekur áhuga aðdáenda þessarar greinar. Ástæðan fyrir þessari útlistun á þessum tveimur mismunandi áherslum innan vísindaskáldskaparins, er að skýra hvernig Project Hail Mary skemmir fyrir sjálfri sér með því að gera ekki upp á milli þeirra.
Fyrst er þó best að taka fram að þetta er grínmynd með vísindaskáldskaparívafi. Það líða varla meira en fimm mínútur í senn áður en það er eitthvað grín eða gaman sem poppar upp til þess að halda tón myndarinnar rækilega á léttu nótunum. Húmorinn snýst að mestu leyti um samband Ryland við geimveruna Rocky sem skilur ekki kaldhæðni og er með svipaða skapgerð og labrador-hundur. Þar sem myndin virðist vera með bráðaofnæmi fyrir að reyna ekki að vera fyndin veltur allt álit áhorfanda á því hvort þeim finnist henni takast það. Það er nefnilega það eina sem hún hefur upp á að bjóða og vei þeim sem finnst þessi barnalegi Hollywood-húmor ekki fyndinn því þá bíða þín næstum þrjár klukkustundir af leiðindum.
Aftur að vísindaskáldskapnum, fyrri hlutinn vekur nefnilega upp framtíðarforvitnina sem heldur áhuganum þrátt fyrir óþreytandi grínstrauminn. Fyrsta manneskjan á eftir að eiga í samskiptum við fyrstu þekktu geimveruna auk þess að manneskjan á eftir að uppgötva hvað gæti mögulega stoppað geimsmitið ógurlega. Takturinn í Project Hail Mary er mjög hraður og í ofanálag er tónlist nær stanslaust í gangi yfir hverri senu. Það er því ákveðinn stiklufílingur í myndinni sem hefði kannski gengið ef það ætti bara að fleyta henni áfram að mest spennandi hluta sögunnar. Það er, fyrstu kynnunum. Þegar þangað er komið tímir myndin þó varla meira en tíu mínútum í að láta Ryland og Rocky kynnast og læra að tala saman á nothæfri ensku. Það að skoða og fara djúpt í pælingar um hvernig tvær verur sem gætu ekki verið ólíkari gætu fundið sameiginlegan grundvöll til þess að eiga í samskiptum liggur greinilega algjörlega utan áhugasviðs myndarinnar.
Hugmyndin um að Ryland sé vísindamaður og myndi ef til vill haga sér þannig virðist einnig vera fjarstæðukennd í myndinni. Sem og hugmyndin um að Rocky gæti verið á einhvern hátt ólíkur manneskjunum í hegðun eða tilfinningastarfsemi. Þeir félagar lenda ekki einu sinni í einu einasta rifrildi. Í staðinn fyrir að velta slíkum spurningum fyrir sér heldur myndin bara uppteknum takti og geysist áfram í ævintýrinu um vanhæfa vísindamanninn og geim-labradorinn hans.
Þessi hraði og áhersla á léttúð gerir það einnig að verkum þau augnablik sem eiga að virka hádramatísk eins og þegar Ryland er í lífshættu ná aldrei neinum hæðum. Það er augljóst hver lokaniðurstaðan verður um leið og atriðið byrjar og öll spenna því týnd og tröllum gefin. Á því ber Ryan Gosling einnig ákveðna ábyrgð þar sem hann virðist ófær um annað en kátínu og í mesta lagi miðlungsmiklar áhyggjur. Það verður ekki tekið af honum að hann er mjög góður gamanleikari en þegar myndin krefur hann um dramað mistekst honum hrapallega.
Þegar vísindaskáldskapurinn hefur lítið sem ekkert með vísindi að gera og dramanu tekst ekki að vera dramatískt hvað stendur þá eftir? Það er ekkert frumlegt í myndinni og þeim sniðugu hugmyndum sem hún rambar óvart á, er fljótt sópað til hliðar til þess að einblína á ósköp fyrirsjáanlegt samband Rylands og Rockys. Leikmyndin er þó flott, hún má eiga það. Grínið er svo auðvitað erfitt að dæma þar sem húmor er svo mismunandi. Lélegustu myndir geta þannig auðveldlega skemmt áhorfendum ef þeim finnst þær fyndnar. Það er þó er erfitt að mæla með Project Hail Mary eingöngu á þeim forsendum sérstaklega eftir að hafa þurft að sitja undir þessu svokallaða gríni í fleiri klukkustundir. Leikstjórarnir Phil Lord og Christopher Miller mættu bara halda sig við barnamyndirnar enda fellur það greinilega betur að hæfileikum þeirra. Eflaust eru einhver börn sem geta skemmt sér konunglega yfir Project Hail Mary en það er varla hægt að bjóða fullorðnu fólki upp á þessa þvælu.
Kolbeinn Rastrick flutti pistilinn í Lestinni á Rás 1. Kolbeinn hefur lokið meistaranámi í kvikmyndafræði við Háskóla Íslands og unnið fyrir kvikmyndahátíðirnar RIFF og Stockfish.
