188 ólögráða einstaklingar voru grunaðir í ofbeldismálum hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu í fyrra og hafa ekki verið fleiri í 18 ár, samkvæmt bráðabirgðatölum. Fjöldi sakborninga í fyrra er tvöfalt meiri en meðaltalið og aukning um 40 frá árinu 2024 og um 70 síðan 2023.
Við vekjum athygli á að í umfjölluninni sjást myndbrot þar sem ofbeldi er beitt.
57 voru skráð fyrir fleiri en einu broti í fyrra og fimmtán þeirra voru skráð með fjögur eða fleiri brot það ár.
Brotin eru því alls rúmlega 330 þar af eru rúmlega 40 alvarleg, sýnd með appelsínugulum lit. Þetta eru svipað mörg brot og árið 2023. Árið 2024 voru þau talsvert færri, rúmlega 200.
„Það sem við erum að sjá er að þetta er að færast á yngri stigin. Þetta ofbeldi á milli ungmennanna, það er það sem við heyrum frá foreldrum og skólastarfsfólki. Þau eru oft að biðja okkur um að koma og ræða við yngri krakkana,“ segir Unnar Þór Bjarnason samfélagslögreglumaður.
„Við fókusuðum fyrst á unglingastigið, 8–10 bekk og upp í menntaskóla en við höfum verið að færa okkur niður í 5. bekk og 4. bekk og fræða um ofbeldi þar,“ bætir Unnar við.
Hlutverk samfélagslögreglunnar er meðal annars að vera sýnileg, aðgengileg og ná til barna og ungmenna í viðkvæmri stöðu. Þau vinna að forvörnum með því að heimsækja félagsmiðstöðvar og fræða börn og unglinga um samfélagsmiðla og stafrænt ofbeldi.
„Við erum bæði að fræða um hvað stafrænt ofbeldi er, þannig að ef ég fæ óumbeðna mynd þá er ég að verða fyrir ofbeldi. Og ef það er verið að fara yfir mín mörk, senda mér hótanir á Snapchat, þá er verið að beita mig ofbeldi, og við erum að kenna þeim leiðir til að tilkynna það og fá aðstoð,“ segir Unnar Þór.
Tilfinning margra er að ofbeldi sé að verða sýnilegra og nær börnunum, til dæmis á samfélagsmiðlum. Á Instagram og Snapchat eru fjölmörg myndbönd af slagsmálum opin öllum. Þar er oftast hópur barna eða unglinga sem ræðst á einhvern einn.
„Ég hef séð eitt myndband á samfélagsmiðlum en ég var ekkert að leita að því,“ segir Bragi Snorrason, 9. bekk í Garðaskóla.
„Bara fullt á samfélagsmiðlum,“ segir Jaki Jónsson.
Hvernig ofbeldi?
„Bara margir á móti einum, einelti hálfgert,“ svarar Jaki.
„Þetta er áhyggjuefni þegar krakkar niður í 10 ára eru orðin svo berskjölduð fyrir þessu ofbeldi. Þau eru með þetta í símunum sínum allan daginn, flest af þeim eru því miður komin með aðgang að YouTube, TikTok, Snapchat og Instagram og ef algoritminn þinn telur þig langa að horfa á þannig efni þá sýnir hann þér þannig efni stanslaust,“ segir Unnar Þór.
„Þannig að já, því miður eru þessi ungmenni niður í níu og tíu ára sem hafa séð alls konar hluti og eru að tala um og spyrja okkur út í alls kyns ofbeldishegðun og hvort það sé í lagi,“ bætir hann við.
Foreldrar mikilvægasta forvörnin
Ofbeldi meðal ungmenna er ekki nýtt af nálinni. En hvað er til ráða? Samfélagslögreglan segir mikilvægt að foreldrar séu meðvitaðir og vakandi fyrir hættum sem fylgja samfélagsmiðlum og símanotkun.
„Vita hvað börnin eru, hvað þau eru að gera í símanum, fylgjast með þar, þekkja vini þeirra, þekkja foreldra vini þeirra. Og samvera með foreldrum er ótrúlega mikil forvörn,“ segir Dóra Kristný Gunnarsdóttir, samfélagslögreglumaður.
„Þessi yngstu, 10 ára, eru að spila leiki eins og Roblocks þar sem er mikil slæm hegðun í gangi. Þar erum við að vara þau og helst kannski foreldra þeirra við því að þar inni slæðast líka eldri einstaklingar sem eru að leita sér að yngri fórnarlömbum,“ segir Unnar Þór.
Allir hvattir til að skipta sér af
Lögregla segir að til að fá betri innsýn í þróun ofbeldis meðal ungmenna þurfi að skoða atvikaskráningar í skólum og niðurstöður í ungmennarannsóknum.
Dóra og Unnar segja að líklega hafi tilkynningum um brot fjölgað eftir að samfélagslögreglan tók til starfa fyrir sjö árum.
„Við erum að hitta börn og unglinga og hvetja þau til að tilkynna og fræða þau um ofbeldi, þannig að það getur verið að þau séu frekar að tilkynna frekar en að það sé að aukast,“ segir Dóra Kristný.
„Við erum mögulega í einhverri uppsveiflu. Mín tilfinning er að þetta fari í bylgjum, upp og niður, kannski erum við núna að upplifa uppsveiflu sem lýsir sér líka í því að fólk er að tilkynna og láta vita,“ segir Unnar.
„Við erum að hvetja alla sem við hittum til að hringja í 112, hvort sem það er áhættuhegðun ungmenna, eignaspjöll eða annars konar hegðun, við erum að hvetja alla til að láta vita og skipta sér af, það gæti útskýrt að einhverju leyti þessa hækkun eða aukningu,“ bætir hann við.
