Júlíus Valsson skrifar:

Á nýafstöðnum leiðtogafundi NATO í Ankara kom skýrt fram að Evrópuríkin eru að reyna að  verða minna hernaðarlega háð Bandaríkjunum. Stóru tíðindin snerust ekki aðeins um hefðbundnar varnarskuldbindingar, heldur um stórfelld vopnakaup, ný evrópsk samstarfsverkefni og aukna þátttöku Kanada í því sem áður var nær sjálfkrafa kallað „transatlantískt“ samstarf.

Svenska Dagbladet bendir á að hugtakið „transatlantískt“ hafi áður jafngilt samstarfi Evrópu og Bandaríkjanna, en sé nú í vaxandi mæli notað um tengsl Evrópu og Kanada. Það sé hluti af nýrri þróun þar sem NATO-ríki kaupi æ meira af evrópskum vopnum og búnaði, fremur en bandarískum.

Eitt stærsta dæmið er fyrirhuguð kaup NATO á allt að tíu sænskum GlobalEye-eftirlitsflugvélum frá Saab. Hvert slíkt flugvélakerfi er talið kosta um 4 til 4,5 milljarða sænskra króna, eftir búnaði. Kaupin verða meðal annars fjármögnuð af Þýskalandi, Belgíu, Danmörku, Noregi og Hollandi. Valið á þessum vélum hefur verið túlkað sem skýr vísbending um að NATO sé að velja evrópska lausn fram yfir bandaríska valkosti, meðal annars frá Boeing.

Kanada er einnig að færa sig nær evrópskum varnariðnaði. Samkvæmt SvD hyggjast kanadísk stjórnvöld hefja viðræður við þýska fyrirtækið Thyssenkrupp Marine Systems um kaup á allt að tólf kafbátum. Þar með yrði Kanada hluti af tysk-norsku kafbátaverkefni. Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, lýsti þessu sem sterkri vísbendingu um nýtt „transatlantískt og evrópskt“ varnarsamstarf.

Á sama tíma hefur Bretland tekið forystu í nýju evrópsku verkefni um þróun langdrægra nákvæmnisflauga, svonefndu Deep Precision Strike-samstarfi. Þar taka meðal annars þátt Þýskaland, Frakkland og Holland. Bresk stjórnvöld segja að bandamenn muni verja um 50 milljörðum Bandaríkjadala, eða um 37 milljörðum punda, á næstu tíu árum til að þróa slíka getu. Vopnin eiga að ná skotmörkum í 300 til yfir 2.000 kílómetra fjarlægð og verkefnið er unnið án beinnar aðkomu Bandaríkjanna.

Þróunin er pólitískt mikilvæg. Evrópa er ekki lengur aðeins að tala um að leggja meira af mörkum til NATO. Hún er að byggja upp eigin hernaðarmátt, eigin vopnaiðnað og eigin langdræga árásargetu. En slíkt sjálfstæði er dýrt. GlobalEye-flugvélar, kafbátar, flaugakerfi, Airbus-vélar og ný evrópsk varnartækni kosta tugi og hundruð milljarða.

Evrópa kann því að verða sjálfstæðari gagnvart Bandaríkjunum. En reikningurinn verður sendur skattgreiðendum. Íslenskir skattgreiðendur verða ekki undanskildir gangi Ísland í ESB sem er þó nánast útilokað.