Niðurstöður skoðanakannana í Rússlandi hafa sýnt mikinn stuðning við allsherjarinnrásina í Úkraínu síðustu ár, jafnvel yfir 70 prósenta stuðning. Útlægi rússneski hagfræðingurinn Andrei Yakovlev segir þó ekki einfalt mál að lesa út úr könnunum í Rússlandi því kúgunin sé mikil. Nýlegar kannanir benda til þess að þeim fari fækkandi sem styðji hernaðinn í Úkraínu.
Yakovlev, sem starfaði sem prófessor í Rússlandi fyrir allsherjarinnrásina, nefnir í viðtali við fréttastofu atburð úr kalda stríðinu. Árið 1983 hafi áhöfn Boeing 747 farþegaflugvélar á leið frá Alaska til Suður-Kóreu villst af leið, inn í lofthelgi Sovétríkjanna og verið skotin niður utan við Sakhalín-eyju. 269 manns voru um borð og fórust allir. Yakovlev segir að á þessum tíma hafi spenna milli Vesturveldanna og Sovétríkjanna verið í hámarki. Yuri Andropov, þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, hafi ákveðið að færa eldflaugar til nágrannaríkja Rússlands og þar með nær Vesturveldum.
„Ef einhver hefði hringt í Rússa í október 1983 og spurt þá hvort þeir styddu hernað hers Sovétríkjanna í Afganistan eða hvort þeir styddu Andropov eða KGB, hvers konar svörum hefði mátt búast við?“ spyr hann.
Yakovlev segist nefna þennan atburð því að eftir allsherjarinnrásina í Úkraínu hafi stjórnvöld hert mjög kúgun á borgurum. Hann telur kúgunina meiri núna en á tíma Leoníds Bresnevs, sem var leiðtogi Sovétríkjanna frá 1964 til 1982, og á tíma Nikita Krusjov, sem var við völd þar á undan. „Kúgunin er ekki komin á það stig sem hún var á tíma Stalíns en nálgast það. Ég verð að segja að við þær aðstæður kemur mér alls ekki á óvart að hátt í 80 prósent svari því til að þau styðji allsherjarinnrásina.“
Þá segir Yakovlev það einnig koma sér á óvart að 10 til 15 prósent svarenda í könnunum þori að segja að þau séu á móti hernaðinum.
Yfir 50% telja allsherjarinnrásina hafa slæm áhrif á sig
Í Rússlandi hafa verið gerðar kannanir þar sem fólk er ekki spurt beint hvort það styðji allsherjarinnrásina eða ekki og þar blasir önnur mynd við en í hefðbundnum könnunum. Í þeim könnunum eru spurningar eins og hvað fólk vilji ef það megi velja hvort ríkið verji fjármunum í hernað eða í félagsleg málefni.
Samkvæmt könnun í febrúar 2025 fækkaði þeim sem vilja að rússneska ríkið verji meiri fjármunum í stríðið. Í september 2024 sögðu 43 prósent svarenda að hernaðarútgjöld ættu að vera forgangsmál. Í febrúar 2025 var hlutfallið komið niður í 36 prósent. Að sama skapi fjölgaði þeim sem töldu að það ætti að vera í forgangi að verja fjármunum í félagsleg málefni, úr 38 prósentum í 48.
Yfir helmingur svarenda, 54 prósent, sagði að allsherjarinnrásin hefði haft neikvæð áhrif á líf sitt. 32 prósent sögðu að hún hefði ekki haft nein áhrif og níu prósent að hún hefði haft góð áhrif.
Samkvæmt könnuninni eru einarðir stuðningsmenn stríðsins 18 prósent svarenda og einarðir stuðningsmenn friðar 21 prósent. Hlutfall þeirra jókst þó sem vilja ekki að Rússlandsher hörfi frá Úkraínu án þess að ná markmiðum sínum. Þeir eru 46 prósent núna en voru 31 prósent í september 2024.
Yakovlev segir ljóst að rússneskt samfélag sé klofið og að vissulega sé hópur, um 20 til 25 prósent landsmanna, sem styðji stríðið. Að sama skapi sé álíka stórt hlutfall sem sé algjörlega á móti stríðinu.
Leynileg könnun sýnir þreytu Rússa í garð stríðsins
Útlægi rússneski fjölmiðillinn Vlast greindi á dögunum frá leynilegri könnun sem gerð var á vegum stjórnvalda í Rússlandi sem sýndi að þeim hefði fjölgað sem vilja að samið yrði um vopnahlé. „Allir eru þreyttir á stríðinu,“ hefur Vlast eftir embættismanni um viðhorf elítunnar. Allt virðist standa fast og hvorki gangi né reki. Drónaárásir Úkraínumanna geri meira en að vega upp á móti sókn Rússlandshers.
Yfir 60 prósent þeirra sem svöruðu leynilegu könnuninni sögðu að þeir væru orðnir þreyttir á ýmsu tengdu stríðinu, hefur Vlast eftir heimildamanni sínum innan Sameinaðs Rússlands, flokks Pútíns, og félagsfræðingi sem þekkir til könnunarinnar. Félagsfræðingurinn segir að þeim hafi fjölgað sem sætti sig við stríðslok án þess að markmið Rússlands náist. Þá hefur Vlast eftir flokksmanni Sameinaðs Rússlands að fólk hafi sagt að það þyrfti einhverja lausn til að enda stríðið.
Árásir Úkraínu taldar ein ástæða fyrir breyttu viðhorfi
Ekki er ein ríkjandi ástæða fyrir þessu viðhorfi í könnun stjórnvalda. Að því er fram kemur í umfjöllun Vlast virðist sem svo að efnahagserfiðleikar hafi áhrif á fólk. Þá hafi viðræður ekki gengið upp, stjórnvöld beiti meiri kúgun en áður og fólk óttist að efnt verði til herkvaðningar. Mestu áhrifin séu þó líklega hertar drónaárásir Úkraínumanna á borgir í Rússlandi. Úkraínumenn hafa bætt í árásir sínar síðustu mánuði. Kviknað hefur í olíuinnviðum og reyk lagt yfir Moskvu og Sankti Pétursborg, stærstu borgir Rússlands.
