Umboðsmaður Alþingis hefur lokið meðferð sinni á kvörtun ónefnds einstaklings sem fór meðal annars fram á að umboðsmaður kannaði hvort reglur um skerðingu örorkulífeyris vegna fjármagnstekna væru í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu.
Kvörtunin barst í síðasta mánuði en hún laut nánar tiltekið að nýju kerfi örorkulífeyris sem tók gildi 1. september 2025. Segir í bréfi umboðsmanns til umrædds einstaklings að af kvörtuninni mætti ráða að hún sé tilkomin vegna breytinga á ýmsum lögum vegna þeirrar endurskoðunar örorkulífeyris almannatrygginga, sem tók gildi í september 2025.
Kvartandinn telur að skerðing lífeyris vegna fjármagnstekna sem og fjármagnstekjuskattur, sem greiða eigi af sömu tekjum, feli í sér brot á eignarrétti og kerfisbundna mismunun. Óskaði hann eftir því að umboðsmaður Alþingis tæki til skoðunar hvort að kerfið samræmist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og 1. grein 1. samningsviðauka Mannréttindasáttmála Evrópu, en Ísland er aðili að sáttmálanum.
Ekki Alþingi
Umboðsmaður segir hins vegar í bréfinu að samkvæmt lögum taki starfssvið umboðsmanns ekki til starfa Alþingis og stofnana þess. Það sé því almennt ekki á verksviði embættisins að taka afstöðu til þess hvernig til hafi tekist með löggjöf sem Alþingi hafi sett.
Umboðsmanni sé þó heimilt að tilkynna Alþingi, hlutaðeigandi ráðherra eða sveitarstjórn ef umboðsmaður verði var við meinbugi á gildandi lögum eða almennum stjórnvaldsfyrirmælum í störfum sínum. Ekki sé hins vegar gert ráð fyrir því að kvörtun verði borin fram við umboðsmann á þessum grundvelli, þótt öllum sé frjálst að koma ábendingum á framfæri við embættið.
Umboðsmaður vísar einnig til þess að svo hægt sé að bera fram kvörtun við embættið verði almennt að liggja fyrir ákveðin ákvörðun, athöfn eða athafnaleysi stjórnvalds sem beinist sérstaklega að þeim sem leggi fram kvörtun eða varði beinlínis hagsmuni hans eða réttindi umfram aðra. Þar sem kvörtunin snúist ekki um stjórnvaldsákvörðun sem beinist að kvartandanum sérstaklega séu ekki lagaskilyrði fyrir því að taka kvörtunina til frekari meðferðar af hálfu embættisins.
Umboðsmaður Alþingis hefur því lokið meðferð sinni á kvörtuninni og einstaklingurinn sem lagði hana fram þarf því að leita annað til að fá svör við spurningum sínum um hvort skerðing örokulífeyris vegna fjármagnstekna feli í sér brot á eignarrétti, stjórnarskránni, Mannréttindasáttmála Evrópu og kerfisbundna mismunun.
