Lögmaður Helga Bjarts, Oddgeir Einarsson hæstaréttarlögmaður, sendi í dag frá sér yfirlýsingu um mál skjólstæðings síns, Helga Bjarts Þorvarðarsonar. Í henni rekur hann aðstæður Helga Bjarts, fjölmiðlaumfjöllun um málið og rangfærslur sem hann segir foreldra drengsins fara með. Segir Oddgeir að honum finnist hann knúinn sem verjandi skjólstæðings síns að stíga fram og benda á nokkrar staðreyndir í málinu sem unnt er að sannreyna með því að lesa dóminn.
„Var niðurstaðan sú að skjólstæðingur minn var sýknaður af öllum alvarlegustu ákæruatriðunum og sleppt úr gæsluvarðhaldi að dómnum uppkveðnum.
Skjólstæðingur minn er fjögurra barna faðir á fimmtugsaldri sem aldrei áður hefur verið grunaður um að hafa kynferðislegan áhuga á börnum. Hverjum sem les þennan dóm má vera ljóst að þrátt fyrir sakfellingu um kynferðislega áreitni er einnig um þann möguleika að ræða að maður hafi drukkið sig í óminnisástand og endað á heimili fyrrum samstarfskonu, sem hann hafði verið í samskiptum við fyrr um nóttina, tekið í aftanverðan buxnastreng manneskju sem lá í rúmi og horfið á brott um leið og hann hafi áttað sig á að um barn var að ræða. Þrátt fyrir að öll atburðarrás kvöldsins, sem og frásögn brotaþola, geti stutt þá mögulegu atburðarrás hafa fjölmiðlar ekki greint frá þeim staðreyndum málsins.“
Helgi Bjartur Þorvarðarson var sakfelldur fyrir húsbrot og kynferðislega áreitni með dómi Héraðsdóms Reykjaness miðvikudaginn 15. apríl síðastliðinn. Var hann dæmdur í 12 mánaða fangelsi, þar af 9 mánuði skilorðsbundið. Helgi Bjartur hafði þegar afplánað þrjá mánuði í fangelsi í gæsluvarðhaldi þegar dómurinn fékk.
Sjá einnig: Vægur dómur fallinn yfir Helga Bjarti vegna kynferðisbrots gegn dreng í Hafnarfirði
Segir Oddgeir foreldra drengsins á þeim átta mánuðum sem liðu milli brots Helga Bjarts og dóms hafa margítrekað farið í viðtöl í fjölmiðlum og fjallað ítarlega um málið og meðal annars látið fjölmiðlum í té valin gögn úr málinu.
„Hefur umfjöllun sú sem birtist í fjölmiðlum verið vægast sagt villandi. Hefur skjólstæðingur minn ekki viljað tjá sig um málið á opinberum vettvangi fyrir utan eina almenna yfirlýsingu til að undirstrika að það væri fleira í málinu en komið hefði fram og að dómstólar myndu taka afstöðu til þess. Hafði skjólstæðingur minn ekki í hyggju að fjalla frekar um málið,“ segir Oddgeir sem segir rangfærslur enn hafa verið birtar í viðtali við foreldra brotaþola daginn eftir að dómurinn féll.“
Segir Oddgeir að æskilegast væri að þeir sem vilja móta sér skoðun á málinu lesi dóminn í heild sinni og bendir sérstaklega á að verkefnastýra hjá Barnaheillum sem gaf viðtal um málið í sjónvarpsfréttatíma RÚV 17. apríl hefði átt að lesa dóminn.
„Skjólstæðingur minn áttar sig fyllilega á því að frumorsökin fyrir þeirri vanlíðan sem þetta mál hefur valdið öllum sem því tengjast er hans með því að hafa farið í ölæði inn á heimili fjölskyldu fyrrum samstarfskonu sinnar sem hann áleit vera vinkonu sína. Hann veit að hann er ekki í neinni aðstöðu til að skipta sér að því hvort, hversu mikið og hvernig fólk kýs að tjá sig um málið jafnvel þó málið sé viðkvæmt og talsvert af börnum sem því tengjast óbeint. Hins vegar hefur stöðug fjölmiðlaumfjöllun valdið því að ítrekað hafa líflátshótanir borist og heimilisfang fjölskyldu hans og nöfnum á öðrum fjölskyldumeðlimum hans meðan annars verið dreift á spjallþráðum við fréttir af málinu sem iðulega hafa komið upp eftir hin ítrekuðu viðtöl við foreldra brotaþola. Í þessu ljósi telur skjólstæðingur minn illskiljanlegt það sem fram kemur í dómnum um að vitni segist hafa farið í viðtöl í fjölmiðlum vegna þess að þau hafi viljað „stjórna umræðunni“ um málið og að þau hafi farið í Kastljósþátt til þess m.a. að biðja fólk um að fara varlega gagnvart sakborningum og þau vilji ekki að skjólstæðingi mínum verði gerður skaði. Þó svo foreldrarnir beri enga ábyrgð á hótunum annarra hafa umræddar hótanir þó nær eingöngu komið fram í tengslum við ítrekuð viðtöl við þau. Af þessum sökum er mikilvægt að umfjöllun um málið byggi á staðreyndum.“
Yfirlýsingin hljóðar svo í heild sinni:
Miðvikudaginn 15. apríl sl. féll dómur í Héraðsdómi Reykjaness í máli skjólstæðings míns sem hafði verið ákærður fyrir kynferðisbrot gegn barni. Hefur dómurinn nú verið verið birtur almenningi á heimasíðu réttarins og var niðurstaðan sú að skjólstæðingur minn var sýknaður af öllum alvarlegustu ákæruatriðunum og sleppt úr gæsluvarðhaldi að dómnum uppkveðnum.
Skjólstæðingur minn er fjögurra barna faðir á fimmtugsaldri sem aldrei áður hefur verið grunaður um að hafa kynferðislegan áhuga á börnum. Hverjum sem les þennan dóm má vera ljóst að þrátt fyrir sakfellingu um kynferðislega áreitni er einnig um þann möguleika að ræða að maður hafi drukkið sig í óminnisástand og endað á heimili fyrrum samstarfskonu, sem hann hafði verið í samskiptum við fyrr um nóttina, tekið í aftanverðan buxnastreng manneskju sem lá í rúmi og horfið á brott um leið og hann hafi áttað sig á að um barn var að ræða. Þrátt fyrir að öll atburðarrás kvöldsins, sem og frásögn brotaþola, geti stutt þá mögulegu atburðarrás hafa fjölmiðlar ekki greint frá þeim staðreyndum málsins.
Á þeim átta mánuðum sem liðnir eru frá því að málið kom upp hafa foreldrar brotaþolans margítrekað farið í viðtöl í fjölmiðlum og fjallað ítarlega um málið og meðal annars látið fjölmiðlum í té valin gögn úr þessu viðkvæma sakamáli. Hefur umfjöllun sú sem birtist í fjölmiðlum verið vægast sagt villandi. Hefur skjólstæðingur minn ekki viljað tjá sig um málið á opinberum vettvangi fyrir utan eina almenna yfirlýsingu til að undirstrika að það væri fleira í málinu en komið hefði fram og að dómstólar myndu taka afstöðu til þess. Hafði skjólstæðingur minn ekki í hyggju að fjalla frekar um málið.
Hinsvegar birtust enn og aftur rangfærslur í viðtali við foreldra brotaþola í kvöldfréttatíma RÚV og á ruv.is þann 16. apríl sl. þar sem fullyrt að skjólstæðingur minn hefði gert hluti sem sérstaklega er tekið fram í dómnum að hann sé sýknaður af eins og að káfa á kynfærum barns.
Af þessum sökum finnst mér ég knúinn sem verjandi skjólstæðings míns að stíga fram og benda á nokkrar staðreyndir í málinu sem unnt er að sannreyna með því að lesa dóminn.
Í fyrsta lagi liggur fyrir að eina DNA úr skjólstæðingi mínum sem fannst á vettvangi var á aftanverðum buxnastreng brotaþola. Rétt er að taka fram að þrátt fyrir að í opinberri umfjöllun um málið hafi verið talað um lífssýni úr ákærða í buxum brotaþola að þá var ekki um sæði að ræða heldur lífssýni (DNA) sem virðist hafa komið af höndum skjólstæðings míns eftir að hann hafi gripið í buxnastrenginn. Allar fullyrðingar um að skjólstæðingur minn hafi gert eitthvað meira en að taka í buxnastrenginn og sleppa honum síðan þurfa að byggjast á öðrum sönnunargögnum. Í þessu máli er þar ekki við annað að styðjast en framburð brotaþola. Eftirfarandi eru beinar tilvitnanir úr dómi héraðsdóms sem fjalla einmitt um þann framburð:
- „Í báðum skýrslum lýsti brotaþoli því hins vegar með nokkuð líkum hætti að ákærði hafi komið við líkama brotaþola og reynt að draga náttbuxur hans niður. Brotaþoli hafi þá vaknað, ákærði séð að hann var barn og farið í kjölfarið.“
- „Hann [skjólstæðingur minn] hafi síðan sagt: ,,ó, afsakið“ verið að ,,fyrirgefa sig“ og síðan labbað út og talað eins og hann væri blindfullur eða eitthvað.“
- „Brotaþoli nefndi óljóst í fyrri skýrslu sinni að maðurinn hafi haldið að brotaþoli væri móðir brotaþola en í seinni skýrslunni tók hann það skýrt fram.“
- „Í seinni skýrslunni lýsti brotaþoli því svo að ákærði hafi ætlað að fara upp í rúm til mömmu brotaþola en farið til brotaþola og reynt að taka buxur hans niður sem hafi vaknað við það.“
- „Í fyrri skýrslu sinni sagði brotaþoli að maðurinn hefði „reynt að ríða mér“ en nánar aðspurður um hvað það fæli í sér lýsti hann því svo að maðurinn hefði verið að „setja typpið á mig og í mig og þú veist gera bara skrítna hluti við mig“. Inntur eftir því hvaða skrítnu hluti ákærði hafi gert svaraði brotaþoli „bara fullt þú veist setja typpið í munninn á mér og eitthvað“ en er hann var beðinn um nánari skýringar á því hvort typpið hefði farið í munninn neitaði hann því en sagði að „það er hægt að gera það þannig þú veist fólk gerir það.
- „Brotaþoli gaf tvær skýrslur fyrir dómi í Barnahúsi við rannsókn málsins. Í fyrri skýrslunni, skömmu eftir atvikið sem ákært er vegna, lýsti brotaþoli því m.a. að hann hafi séð eitthvað hvítt koma úr typpi mannsins, sem hafi farið á rúm brotaþola, en maðurinn hafi síðan sett það á bak og rass brotaþola. Yfirdýna og sængurver úr rúmi brotaþola var tekið til rannsóknar en á þeim hlutum fannst ekki sæði og það fannst ekki heldur á náttfötum brotaþola né á honum sjálfum. Brotaþoli lýsti þessu þrátt fyrir að hann hafi sagt að það hafi verið mjög dimmt í herberginu og að hann hafi snúið baki í ákærða.“
Æskilegast er að þeir sem vilja móta sér skoðun á þessu máli lesi einfaldlega dóminn í heild sinni. Hefði til dæmis verið bragur á því verkefnastýra hjá Barnaheillum sem gaf viðtal um málið í sjónvarpsfréttatíma RÚV 17. apríl sl. (sjá einnig ruv.is) hefði gert það áður en hún lét hafa eftir sér að það væri „ómanneskjuleg krafa að frásögn barns af kynferðisbroti sé óaðfinnanleg“. Augljóst er af framangreindum dæmum úr framburði brotaþola og raunar mörgum fleiri dæmum að þar var langt því frá að fundið að því að frásögn hans væri ekki óaðfinnanleg. Slíkar fullyrðingar í fjölmiðlum eru í besta falli til þess fallnar að villa um fyrir fólki um niðurstöðu dómsins. Óaðfinnanlegur framburður brotaþola var alls ekki sá mælikvarði sem hinn fjölskipaði dómur héraðdóms miðaði við eins og ljóst er við lestur dómsins. Tvö atriði standa hér upp úr:
1) brotaþoli hefur uppi fullyrðingar um mjög alvarleg atriðið sem síðan reynast sannanlega ósannar.
Umdeilanlegt er hvort byggja megi sakfellingu á framburði brotaþola þegar svona háttar á varðandi önnur atriði sem ekki hafa verið beinlínis afsönnuð. Rétt er að hafa í huga að ef brotaþola hefði einfaldlega „trúað“ af dómstólnum og allt lagt til grundvallar sem hann sagði að þá hefði verið hægt að ákæra og dæma fyrir háttsemi sem búið er að sanna að gerðist ekki.
2) Brotaþoli virðist sjálfur ekki telja skjólstæðing minn hafa ætlað að brjóta gegn barni heldur hafi hann einmitt farið um leið og hann hafi áttað sig á að um barn var að ræða.
Umdeilanlegt er hvort unnt sé að sakfella einstakling á þeim grundvelli að hann hafi haft ásetning til að brjóta gegn barni sem sjálft virðist einmitt telja að svo hafi ekki verið.
Skjólstæðingur minn áttar sig fyllilega á því að frumorsökin fyrir þeirri vanlíðan sem þetta mál hefur valdið öllum sem því tengjast er hans með því að hafa farið í ölæði inn á heimili fjölskyldu fyrrum samstarfskonu sinnar sem hann áleit vera vinkonu sína. Hann veit að hann er ekki í neinni aðstöðu til að skipta sér að því hvort, hversu mikið og hvernig fólk kýs að tjá sig um málið jafnvel þó málið sé viðkvæmt og talsvert af börnum sem því tengjast óbeint. Hins vegar hefur stöðug fjölmiðlaumfjöllun valdið því að ítrekað hafa líflátshótanir borist og heimilisfang fjölskyldu hans og nöfnum á öðrum fjölskyldumeðlimum hans meðan annars verið dreift á spjallþráðum við fréttir af málinu sem iðulega hafa komið upp eftir hin ítrekuðu viðtöl við foreldra brotaþola. Í þessu ljósi telur skjólstæðingur minn illskiljanlegt það sem fram kemur í dómnum um að vitni segist hafa farið í viðtöl í fjölmiðlum vegna þess að þau hafi viljað „stjórna umræðunni“ um málið og að þau hafi farið í Kastljósþátt til þess m.a. að biðja fólk um að fara varlega gagnvart sakborningum og þau vilji ekki að skjólstæðingi mínum verði gerður skaði. Þó svo foreldrarnir beri enga ábyrgð á hótunum annarra hafa umræddar hótanir þó nær eingöngu komið fram í tengslum við ítrekuð viðtöl við þau. Af þessum sökum er mikilvægt að umfjöllun um málið byggi á staðreyndum.
Oddgeir Einarsson hæstaréttarlögmaður
