Af þeim 57 tillögum sem starfshópur um hagræðingu í ríkisrekstri skilaði ríkisstjórninni í mars á síðasta ári hafa aðeins fimm fengist afgreiddar. Þetta er meðal þess sem fram kemur í ítarlegri greiningu Viðskiptaráðs á stöðu boðaðra hagræðingaraðgerða ríkisstjórnarinnar.
Þar segir jafnframt að af fyrrnefndum tillögum um hagræðingu séu, auk þeirra sem hefur verið komið í framkvæmd, 20 í vinnslu og sex áformaðar. Aðgerðirnar áttu að spara ríkinu um 71 milljarð króna á tímabilinu 2026 til 2030.
„Við bindum vonir við að stjórnvöld séu enn að vinna að þessum aðgerðum, en fyrir þinginu liggja t.d. fjögur mál sem eru hluti af þessum hagræðingaraðgerðum. Þar er veigamest afnám áminningarskyldu opinberra starfsmanna, en Viðskiptaráð hefur lengi beitt sér fyrir því að jafnræði gildi milli opinbera og almenna vinnumarkaðarins og að þessi kostnaðarsama umframvernd verði afnumin. Það væri því mjög jákvætt ef það mál yrði klárað fyrir þinglok,“ segir Ragnar Sigurður Kristjánsson, hagfræðingur Viðskiptaráðs.
Komin mislangt
Aðeins tvær af þeim 20 tillögum sem tímasettar voru árið 2025 hafa verið afgreiddar, en ellefu þeirra eru ýmist til meðferðar hjá Alþingi eða í vinnslu innan stjórnkerfisins. Þá er ein tillagnanna sem ríkisstjórnin hefur kynnt áform um að hrinda í framkvæmd en bíður átekta, en ekki hefur verið tilkynnt um áform í tengslum við sex tillögur.
Þessar sex tillögur sem enn bíða átekta eru skoðun á fjármögnun Náttúruhamfaratryggingar Íslands, niðurlagning nýsköpunarsjóðsins Kríu, afnám gullhúðunar NFRD-regluverksins (sjálfbærnistilskipun Evrópusambandsins), heimild umsækjenda um opinber störf til að óska nafnleyndar, bætt regluverk um tóbak og áfengi og afnám laga um húsmæðraorlof.
Tvær þeirra 27 tillagna sem tímasettar voru á yfirstandandi ári hafa verið afgreiddar, en sjö þeirra eru í vinnslu og hafa verið kynnt áform um afgreiðslu fjögurra. Alls eru 14 tillögur sem stóð til að afgreiða á árinu sem ekki hefur verið hafin vinna við.
Fyrir tímabilið 2027–2029 var áætlað að tíu tillögur um hagræðingu yrðu afgreiddar. Þar er ríkisstjórnin komin aðeins á veg með að hafa lokið afgreiðslu einnar tillögu, en tvær eru í vinnslu og kynnt hafa verið áform um eina. Vinna við hinar sex er ekki hafin.
„Margar góðar tillögur“
Tillögurnar má rekja til janúar 2025 þegar ríkisstjórnin efndi til samráðs við almenning um hagsýni í ríkisrekstri. Óhætt er að segja að landinn hafi sýnt verkefninu áhuga því alls bárust 3.985 umsagnir sem fleiri en tíu þúsund uppástungum. Samhliða var óskað eftir tillögum frá öllum forstöðumönnum ríkisstofnana og ráðuneyta.
Var í kjölfarið skipaður hagræðingarhópur sem falið var að fara í gegnum allar þær tillögur sem bárust. Lauk hópurinn starfi sínu í mars í fyrra og var í skýrslu hans lagt til að 57 tillögum yrði hrint í framkvæmd. Björn Ingi Victorsson gegndi formennsku í starfshópnum en auk hans voru í honum þau Gylfi Ólafsson, Hildur Georgsdóttir og Oddný Árnadóttir.
Ragnar Sigurður segir tilefni þess að ráðist hafi verið í þessa greiningu sé áhersla Viðskiptaráðs á aðhald í ríkisrekstri. „Þess vegna fögnuðum við því að stjórnvöld skyldu ráðast í það að virkja almenning með sér í þessa vinnu. Upp úr því komu 57 aðgerðir sem starfshópur ríkisstjórnarinnar lagði til í mars í fyrra. Við ákváðum að skoða hver afdrif aðgerðanna hefðu orðið og hvernig gengi að vinna að þeim, enda margar góðar tillögur sem komu fram.“
Viðskiptaráð lagði vinnunni lið með því að leggja sjálft fram 60 tillögur að hagræðingu sem ráðið telur að gæti skilað 100 milljörðum króna í sparnað. Þessar tillögur fólu meðal annars í sér umfangsmikla eignasölu sem gæti lækkað vaxtakostnað ríkissjóðs, umfangsmiklar stofnanasameiningar og breytingar á verkefnum ríkisins.
„Svo stjórnvöld ættu klárlega að nýta það þessar 57 aðgerðir sem lagðar voru fram [á síðasta ári], en þó ekki takmarka sig við þær,“ segir Ragnar Sigurður.
