Ökukennarinn Guðbrandur Bogason hefur hjálpað rúmlega fimm þúsund einstaklingum að fá ökuréttindi og hefur auk þess sinnt ýmsum sérhæfðum verkefnum á sviði ökunáms. Þessi reynsla hefur veitt honum góða innsýn í þennan málaflokk og hefur hann veitt því eftirtekt að á undanförnum árum hefur orðið erfiðara en áður að afla sér almennra ökuréttinda. Vekur Guðbrandur athygli á þessu í grein sem birtist í Morgunblaðinu í dag.
„Á undanförnum árum hefur fallprósenta í ökuprófum hækkað verulega, bæði á svokölluðum bóklegum prófum, þar sem hún er nú komin yfir 50%, og á verklegum prófum, þar sem hún er yfir 20%. Ekki er víst að eitt atriði skýri þessa þróun, en svo virðist sem tilhneiging hafi verið um nokkurt skeið til að ýta kerfinu í þessa átt.“
Guðbrandur rekur að eftir aldamótin hafi Umferðarstofa, sem nú er Samgöngustofa, byrjað að veifa tilteknu plaggi. Plagg þetta kallast Viðmiðunarkvarði ökuprófa og þekkist hvergi í þeim löndum sem Ísland ber sig saman við. Ökukennarafélag Íslands rak upp stór augu þegar plagg þetta birtist og samþykkti aldrei upptöku þess. Plaggið endaði því ofan í skúffu þar sem það safnaði ryki til ársins 2020, en þá var það dregið aftur fram og í kjölfarið fór fall á ökuprófum að aukast jafnt og þétt. Ekki hafi staðan skánað þegar fyrirbrigði birtist svo í kjölfarið, á árunum 2022-2023, sem kallast Handbók ökuprófa.
„Þar má meðal annars finna þau dæmalausu ákvæði að ökukennurum sé óheimilt að vera með í ökutæki sínu þegar verklegt próf fer fram, en allt frá fyrstu ökuprófum á Íslandi árið 1915 hefur viðvera ökukennara verið heimil við próftöku. Hvað veldur svona ákvörðun? Hafa stjórnvöld eitthvað að fela? Eða er ástæðan mögulega sú fákeppni sem ríkir við framkvæmd ökuprófa hér á landi?“
Guðbrandur víkur svo máli sínu að erlendum ökumönnum sem taka upp búsetu hér á landi. Ef þessir ökumenn koma utan Evrópska efnahagssvæðisins þurfa þeir bæði að gangast undir skriflegt og verklegt próf á Íslandi. Þessir aðilar hafa misjafna þekkingu og þurfa oft að þreyta verklega prófið oftar en einu sinni, þrátt fyrir að hafa öðlast áður ökuréttindi í heimalandinu og hafa reynslu af akstri.
„Í því sambandi má velta því upp hvort kröfurnar séu eðlilegar.
Nefni eitt dæmi: Aðili sem undirritaður aðstoðaði hafði ekið stórum ökutækjum, gjarnan með eftirvagni, víða um heim – meðal annars um Evrópu – án tjóns eða vandræða í um 20 ár. Hann þurfti að þreyta verklegt próf til B‑réttinda þrisvar sinnum. Á sama tíma starfaði hann á mjög stórum vinnuvélum við gerð varnargarða við Grindavík. Að sögn prófdómenda var ástæðan fyrir falli hans sú að hann „gáði ekki í blinda svæðið“. Hann notaði hliðarspegla til að fylgjast með umhverfi sínu. Geta þetta talist eðlileg vinnubrögð? Er þetta vegna ríkjandi fákeppni við prófdæmingar? Er ekki kominn tími til að endurskoða kerfið í heild – og það með fulltrúum ökukennara við borðið?“
Guðbrandur er ánægður með breytingu sem innviðaráðherra hefur nú gert á reglugerð um ökuskírteini, en breytingin fól í sér ýmsar umbætur. Svo sem er ekki lengur sjálfkrafa farið fram á læknisvottorð vegna endurnýjunar ökuskírteinis fyrr en umsækjandi hefur náð 75 ára aldri. Áður tók sú krafa gildi við 65 ára aldur. Guðbrandur segist vona eftir þessa breytingu að stjórnvöld séu að vakna til lífsins og „vonandi snúa af þeirri mannfjandsamlegu stefnu sem virðist hafa verið ríkjandi um flesta þætti er varða veitingu ökuréttinda hér á okkar annars ágæta landi.“
