Gert er ráð fyrir að frumvarp atvinnuvegaráðherra um nýtt gjald á ferðamannastöðum í eigu þjóðarinnar, sem á að skila fimm milljörðum í ríkissjóð, verði opinberað og lagt fram í samráðsgátt í næstu viku. Það verði síðan lagt fyrir Alþingi í október.
Markmiðið með gjaldtökunni er að stuðla að jafnari dreifingu ferðamanna um landið og tryggja réttlát auðlindagjöld. Einnig eigi að stuðla að verndun náttúrunnar og sjálfbærri nýtingu.
Fram hefur komið að gjaldið eigi eingöngu að leggjast á erlenda ferðamenn.
Bílastæðagjöldum ætlað að koma í stað náttúrupassans
Samtök ferðaþjónustunnar hafa gagnrýnt þessa nýju gjaldtöku. Þau hafa meðal annars bent á að ferðamenn greiði nú gistináttaskatt og innviðagjald sem eigi að nýtast til að byggja upp innviði og til náttúruverndar. Samkvæmt upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu er gert ráð fyrir að gistináttaskattur skili fjórum milljörðum á þessu ári og innviðagjald á skemmtiferðaskip rúmlega 900 milljónum. Þá benda samtökin á að bílastæðagjöldum, sem hafa verið lögð á við opinbera ferðamannastaði, hafi verið ætlað að koma í stað náttúrupassans á sínum tíma.
Þessi bílastæðagjöld, sem leggjast jafnt á Íslendinga sem útlendinga, hafa reynst dágóður tekjustofn. Alls nema tekjur af þeim um einum milljarði á ári. Á Þingvöllum kostar þúsund krónur að leggja venjulegum bíl og á bilinu 1.200 til 1.500 krónur á hinum stöðunum. Gjaldið hækkar eftir því sem bílarnir eru stærri.
Ekki hefur komið fram hvort hætt verði að rukka fyrir bílastæðin þegar nýja gjaldið verður lagt á en það mun skýrist væntanlega eftir helgi.
Skipt sköpum í rekstri þjóðgarðsins á Þingvöllum
Einar Á. E. Sæmundssen er þjóðgarðsvörður á Þingvöllum, segir að bílastæðagjöld og aðrar sértekjur standi undir um áttatíu og fimm prósentum af útgjöldum þjóðgarðsins. Gjaldtakan hafi verið ýmsum hætti allt frá árinu 2010 en bílastæðagjöldin verið innheimt frá árinu 2016.
Tekjur þjóðgarðsins af bílastæðum voru 325 milljónir í fyrra. Veltutengd þóknun af verslun í þjóðgarðinum skilaði 130 milljónum og gjöld vegna Silfru um 120 milljónum. Annað fellur líka til og samtals voru sértekjur þjóðgarðsins um 680 milljónir. Framlag ríkisins til reksturs þjóðgarðsins var um 120 milljónir.
Einar segir að sértekjurnar hafi skipt sköpum við rekstur þjóðgarðsins, að hægt sé að manna hann vel og sinna honum með sóma. „Þetta gerir það verkum að við getum haldið úti gríðarlega öflugri starfsemi allt árið um kring. Við vitum hverjar tekjurnar eru. Þetta er nánast eins og lifandi fyrirtækjarekstur, maður sér eftir daginn hvað hefur komið inn.“
Innheimta á bílastæðagjöldunum sé afar hagkvæm og nánast allar tekjurnar renni lóðbeint í rekstur þjóðgarðsins.
Einar segir að það verði að koma í ljós hvernig nýja gjaldtakan verði útfærð. Það skipti máli hvernig deilist úr þeim sjóði til þeirra staða sem gjaldtakan hafi áhrif á.
Sértekjur standa undir 37% af útgjöldum Náttúruverndarstofnunar
Náttúruverndarstofnun innheimtir bílastæðagjöld á sex stöðum, við Jökulsárlón, Skaftafell, Dyrhólaey, í Snæfellsjökulsþjóðgarði, við fossinn Dynjanda og í Landmannalaugum.
Sigrún Ágústsdóttir, forstjóri stofnunarinnar, segir að gert sé ráð fyrir að tekjurnar af bílastæðunum á þessu ári verði um 700 milljónir og aðrar sértekjur um 400 milljónir. Alls munu sértekjur standa undir um 37% af heildarútgjöldum stofnunarinnar.
Gjöldin eru innheimt í gegnum kerfi fyrirtækisins Parka. „Við erum fyrst og fremst að innheimta fyrir kostnaði við að sjá um svæðin. Þetta eru þjónustugjöld. Þau lúta bæði að innviðum að einhverju leyti að einhverju leyti og landvörslunni.“
Mestu tekjurnar eru vegna bílastæða við Jökulsárlón eða hátt í 300 milljónir á ári. Minna kemur inn á öðrum svæðum, til dæmis koma bara 30 milljónir í kassann í Landmannalaugum en kostnaður við landvörslu og náttúrvernd þar er um tvöfalt hærri. Þá fær Ferðafélag Íslands um þriðjung af tekjunum enda sér félagið um ýmsa þjónustu þar.
Innan við 5% rennur til Parka
Gjöldin eru innheimt í gegnum kerfi Parka en Sigrún segir að innan við 5% af þeirri fjárhæð sem fólk greiðir fyrir bílastæðin renni til fyrirtækisins en annað nýtist við náttúruvernd.
Auknar sértekjur gera það að verkum að meðal annars hefur verið hægt að bæta við landvörðum og auka þjónustu. Friðlýstu svæðin í umsjón Náttúruverndarstofnunar eru auðvitað miklu fleiri en sex og þar er ekki rukkað fyrir bílastæði - þótt umsjón með þeim feli í sér ýmiskonar kostnað. Hún minnir á að náttúruvernd sé samfélagslegt verkefni og því þurfi framlag til hennar að koma frá samfélaginu.
