„Fólk er að gefast upp,“ segir Annetta Ragnarsdóttir, kvikmyndagerðarkona, markþjálfi og mastersnemi, sem hóf rannsókn á fjárhagsálagi millistéttarfólks við gerð heimildarmyndarinnar Kviksyndi árið 2019.
Hún segir millistéttina sífellt sökkva lengra og lengra í kviksyndi skulda, streitu og óöryggis þrátt fyrir fulla atvinnuþátttöku og menntun, en þaðan er nafn heimildarmyndarinnar sprottið.
„Það fylgdi því einhvern tímann ákveðið öryggi að tilheyra millistéttinni. En þær forsendur eru einfaldlega brostnar hjá mörgum,“ segir Annetta. Heimildarmyndin Kviksyndi var frumsýnd á Skjaldborgarhátíðinni á Patreksfirði um liðna helgi og vakti mikla athygli.
Tvær fyrirvinnur í fjárhagskröggum
Myndin fjallar um hefðbundna fimm manna íslenska fjölskyldu á Akureyri sem þrátt fyrir menntun, fulla atvinnuþátttöku og tvær fyrirvinnur nær varla endum saman. Þar eru fjárhagsáhyggjur, skuldir, verðbólga og hátt vaxtastig meðal þeirra þátta sem mynda sívaxandi álag á heimilin. Áhorfendur fá innsýn í hversdagslíf hjóna með þrjú börn sem reyna að halda í eðlileg lífsgæði þrátt fyrir þröngan fjárhag.
„Myndin fjallar í raun um það að millistéttin í þjóðfélaginu í dag sé dálítið að sökkva í kviksyndi. Bæði fjárhagslega og álagslega. Það er mikill fjárhagskvíði sem fylgir því að vera að sökkva ofan í skuldir,“ segir Annetta og bendir á að veruleiki millistéttarinnar fari versnandi samhliða hárri verðbólgu og hækkandi vaxtaumhverfi hér á landi.
„Fjölskyldan er hjarta myndarinnar. Við fáum að vera fluga á vegg og sjá raunveruleikann. Þau eru bara að reyna að leyfa börnunum sínum að vera í tómstundum og lifa venjulegu lífi.“
Hljóð og mynd fara ekki saman
Þegar Annetta hóf rannsóknarvinnuna á umræddu viðfangsefni fór hún að taka eftir ákveðnu mynstri meðal fólks sem samkvæmt hefðbundnum skilgreiningum telst til millistéttar. Þar hafi hún áttað sig á að hljóð og mynd hafi ekki alveg farið saman.
„Þetta fór ekki alveg saman. Fólk með menntun og í fullri vinnu virtist samt eiga erfitt með að ná endum saman,“ segir hún og lýsir því hvernig fjölskylda með tvær fyrirvinnur og börn hafði sama og ekkert fjárhagslegt svigrúm.
„Þetta var alltaf rétt svo að takast. Launin dugðu fyrir grunnþörfum en ekkert umfram það,“ segir Annetta.
„Oft fer stór hluti launanna í að greiða skuldir eða yfirdrátt. Og svo koma aukagjöld sem fólk hefur einfaldlega ekki svigrúm fyrir,“ útskýrir hún og segir hjónin hafa upplifað mikla streitu í kjölfarið.
Bitnar á börnunum
Í myndinni koma einnig fram sérfræðingar á sviði félagsfræði, velferðarmála og streitu sem ræða áhrif fjárhagslegs óöryggis á fjölskyldur og samfélagið í heild. Þá segir Annetta að börn átti sig fljótt á því ef þau standi verr að vígi en jafnaldrar sínir.
„Þetta hefur áhrif á sjálfsöryggi og sjálfsmynd barna. Fjárhagskvíði foreldra getur líka smitast yfir á börnin,“ segir hún og telur brýna nauðsyn að samfélagið ræði stöðu þessa hóps á opinskáan hátt því augljóslega séu brotalamir í kerfinu eða samfélagsgerðinni sem stuðla að því að millistéttin fari hverfandi og í átt að fátækt.
„Við þurfum sem samfélag að íhuga þetta. Fólk er að gefast upp. Það er ekki hægt endalaust að lifa undir streitu og álagi án þess að hafa nokkurt svigrúm,“ segir hún.
Hún segir myndina Kviksyndi ekki ætlaða til að benda á pólitíska sökudólga heldur vekja umræðu um samfélagsþróun sem margir upplifi en fáir tali um.
„Við erum öll að feikaða. Það er alveg rétt lýsing,“ segir Annetta.
„Þetta er oft ósýnilegur partur af lífi venjulegs fólks. Þú heldur að allt sé í lagi, en á bak við tjöldin er fólk að taka aukavinnu, skera niður og reyna að halda höfðinu yfir vatni.“
Annetta var gestur Ásthildar Hannesdóttur í Dagmálum á dögunum. Smelltu á hlekkinn hér að neðan til að nálgast viðtalið í heild sinni.
