Jos Leijdekkers komst snemma í kast við lögin. Hann er fæddur 1991 og var strax 2011, þá tvítugur, dæmdur í sex ára fangelsi fyrir tilraun til manndráps.
Það er eini dómurinn sem Jos Leijdekkers hefur setið af sér. Frá því í febrúar 2024 og fram í maí á þessu ári fékk hann á sig alls níu fangelsisdóma í Hollandi og Belgíu, samtals næstum 100 ára fangelsi, fyrir umfangsmikið dópsmygl og aðild að nokkrum morðum sem hann á að hafa fyrirskipað. Þessir dómar voru allir kveðnir upp að Leijdekkers fjarstöddum en hann hefur að því er talið haldið sig að mestu í Tyrklandi og við vesturströnd Afríku síðan 2020.
Borgarstjóri í kókaínhöfuðborginni
En glæpaferill hans hófst mun fyrr og kókaínbaróninn Bolle Jos, eða Feiti-Jos, varð til á örstuttum tíma eftir að hann var laus úr fangelsi 2016.
Jos Leijdekkers fæddist í borginni Breda í Hollandi, mitt á milli Rotterdam í Hollandi og Antwerpen í Belgíu, sem hefur verið kölluð kókaínhöfuðborg Evrópu. Ef einhver á tilkall til borgarstjórastólsins þá er það Jos Leijdekkers.
Hann ólst upp í Prinsenbeek, smábæ eða hálfgerðu úthverfi Breda, á brotnu heimili við erfiðar aðstæður. Pabbi hans var í nánum tengslum við glæpagengin og hafði góð tengsl við hafnirnar í Rotterdam og Antwerpen. En Leijdekkers þurfti að vinna sig upp innan gengjanna eftir að hann var laus úr fangelsi og varð fljótt alræmdur leigumorðingi.
Skiptu hassinu út fyrir kókaín
Tengslin innan fangelsisveggjanna komu sér vel utan þeirra og hann gekk strax í raðir Mocro-mafíunnar. Flestir meðlima hennar voru Marokkómenn en hún var stofnuð fyrir aldamót í kringum hassinnflutning frá Norður-Afríku til Evrópu. Eftir aldamótin var hassinu skipt út fyrir kókaín og það gerðu önnur glæpagengi líka.
Í kringum fjármálahrunið 2008 höfðu eiturlyfjamafíur sett allt á annan endann í hollensku samfélagi. Morðum fjölgaði til muna og langflest tengdust átökum í undirheimunum og baráttu um yfirráðasvæði og flutningaleiðir fyrir kókaínið.
Leiðtogi Mocro-mafíunnar var Ridouan Taghi. Hann hafði komið sér vel fyrir í Hollandi, rak veitingastaði og virtist á yfirborðinu hafa byggt upp mikið viðskiptaveldi. En þegar í ljós kom hvernig uppbyggingin átti sér stað og að lögreglan væri á hælunum á honum flúði hann land.
Feiti-Jos fékk krúnudjásnið
Ridouan Taghi stýrði mafíunni frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum og hélt lengst af til í Dúbaí. Þar fjarstýrði hann einum öflugasta eiturlyfjahring Evrópu og valdi Jos Leijdekkers til að passa upp á krúnudjásnið, höfnina í Antwerpen í Belgíu.
Á örfáum árum, frá 2016 til 2019, hreinlega mokaði Leijdekkers kókaíni frá Suður-Ameríku til Evrópu. Hann og forverar hans voru með hafnarstarfsmenn í vasanum, tollinn líka og um leið og lögreglan lokaði einni flutningsleið opnuðust tvær aðrar. Þetta var og hefur alltaf verið leikur kattarins að músinni.
Á þessum árum lagði lögreglan í Antwerpen hald á um það bil 50 tonn af kókaíni á hverju ári. En yfirvöld hafa gefið það út, og líklega er það töluverð bjartsýni, að um það bil fimmtungur af því kókaíni sem flutt er um höfnina lendi í höndum lögreglu og tollvarða.
Eftirspurnin alltaf að aukast
Kókaín hefur aldrei verið vinsælla. Þar af leiðandi hefur aldrei verið meira um kókaínsmygl. Talið er að heimsframleiðslan nemi um fjögur þúsund tonnum. Það er fjórfalt meira en var fyrir áratug.
Næstum öll kókaínframleiðslan er í þremur ríkjum Suður-Ameríku: Kólumbíu, Bólivíu og Perú. Þaðan þarf að koma efnunum þangað sem eftirspurnin er mest, í Bandaríkjunum og í Evrópu.
Kókaínstraumur frá Vestur-Afríku til Evrópu
Og nú eru stóru hafnirnar ekki lengur stærsta vandamálið, heldur færist það í aukana að kókaín sé flutt í smærri einingum inn til Evrópu meðfram allri suðurströnd álfunnar.
Það flytja fáir kókaín í tonnavís milli landa heldur flytja flestir tugi kílóa í einu og því er það minna högg í hvert sinn ef efnin nást. Núna liggur stríður straumur frá Vestur-Afríku til Evrópu. Árin 2010 til 2020 var lagt hald á um það bil eitt tonn af kókaíni á ári við vesturströnd Afríku.
Algjör sprenging varð 2020 þegar lögregla náði 20 tonnum. Hún hefur síðan komist yfir um 30 tonn árlega og í fyrsta sinn í fyrra yfir 30 tonn.
Núna virðist stefna í að mikið af því kókaíni sem berst til Evrópu fari í gegnum Vestur-Afríku. Kannski er það þegar orðið þannig en flutningsleiðin hefur breyst. Núna hefur evrópskum höfnum verið skipt út fyrir gullnar strendur.
Og það er ekki skrítið að Síerra Leóne verði fyrir valinu. Fyrir örfáum árum var landið í rúst eftir rúmlega tíu ára borgarastyrjöld. Átökin kostuðu 75 þúsund manns lífið og hröktu helming íbúanna á flótta. Þegar stríðinu lauk og athygli umheimsins beindist annað varð uppbyggingin ekki sú sem flestir gerðu ráð fyrir.
Freetown er himnaríki fyrir eiturlyfjasmyglara
Stjórnmálamenn létu stjórnast af auðfengnum gróða og auk þess eru flestir enskumælandi í Síerra Leóne og því varð þetta fallega land fullkomið fyrir eiturlyfjahringina til að hefja starfsemi.
Við strendurnar voru álitlegar hafnir sem hægt var að nýta og hægt er þvo ágóðann með því að reisa glæsihótel við hliðina. Núna iða þessar strendur af lífi, eins konar himnaríki fyrir eiturlyfjasmyglara. Í Freetown eru nýrisin háhýsi um allt, það eru glæsibílar á götunum og stórir næturklúbbar í miðborginni.
Harðneita að framselja margdæmdan glæpamann
Og þetta er alls ekkert einsdæmi. Eiturlyfjasamtök hafa gjörbreytt litlum strandbæjum, til dæmis í Mexíkó og Svartfjallalandi, og reist hallir og skemmtistaði fyrir þvættaða peninga úr glæpaheiminum.
En það hefur gerst á áratugum. Okkar maður Jos Leijdekkers hefur gert þetta sama í Freetown á örfáum árum. En hvernig tókst honum að komast svona hratt inn í innsta hring stjórnmálaelítunnar í Síerra Leóne og forsetans sjálfs, Júlíasar Maada Bio, sem harðneitar að framselja margdæmdan glæpamann til Hollands, þrátt fyrir að Hollendingar hafi hætt allri fjárhagsaðstoð til Afríkuríkisins, nema þeir samþykki framsalið?
Það spyrja sig margir að því hvernig fátækt Afríkuríki sem treystir svo mjög á neyðar- og fjárhagsaðstoð annarra ríkja skuli geta neitað sér um hana til að vernda glæpamann. En skýringin er einföld. Forsetinn og stjórnmálamennirnir fá miklu hærri upphæðir frá eiturlyfjagengjunum.
Tyrkneski fjárfestirinn Omar Sheriff
Talið er að Jos Leijdekkers hafi fyrst komið til Síerra Leóne árið 2022. Árin þar á undan var hann í Tyrklandi og stýrði eiturlyfjasamtökunum og Mocro-mafíunni þaðan. Þar þóttist hann vera tyrkneskur fjárfestir að nafni Omar Sheriff.
Sá komst oft í kast við lögin og var ítrekað handtekinn en alltaf sleppt. Grunur er um að hann hafi mútað lögreglumönnum til að komast undan. Þegar það þrengdi að honum í Tyrklandi þurfti hann að færa sig, þar sem lögreglan væri viðráðanlegri og hægt væri að komast inn undir hjá yfirvöldum. Og það tókst honum.
Fógetinn og dóttir forsetans
Þessi mynd er tekin í messu í smábænum Tihun í Síerra Leóne. Hún var tekin á nýársdag í fyrra og fljótlega upp úr því var lögreglu bent á hana. Þá fyrst lá það fyrir að Bolle Jos væri í Síerra Leóne og stýrði veldi sínu þaðan. Hann hafði þá líklega gert það um árabil, algjörlega óáreittur.
En það er fleira áhugavert á myndinni. Við hlið hans stendur ung kona. Hún heitir Agnes Bio og faðir hennar er Julius Maada Bio, forseti Síerra Leóne. Það hefur ekki verið staðfest en margir fjölmiðlar hafa greint frá því að Jos Leijdekkers hafi eignast barn með dóttur forsetans. Sú staðreynd og peningaflóðið sem fylgdi virðist hafa dugað honum til að tryggja sér sæti við hlið forsetans.
Núna greina fjölmiðlar frá því að hann hafi svo gott sem eignast Afríkulandið, því hann stýri þar öllu sem hann vilji og moki peningum í kosningasjóði forsetans og tengdaföður síns, til þess að tryggja honum og sjálfum sér lengri valdatíð.
Og það er fátt sem bendir til þess að stjórnvöld í Síerra Leóne ætli að láta undan þrýstingi Evrópuríkja og framselja Bolle Jos eða veita upplýsingar um hvar hann sé niðurkominn.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins stöðvaði greiðslur til Síerra Leóne í byrjun mánaðarins, sem námu alls 18 milljónum evra, jafnvirði rúmlega 2,4 milljarða íslenskra króna. Hollendingar vonast til þess að stöðva greiðslur næsta árs líka, sem nema rúmum 22 milljónum evra.
David van Weel, dómsmálaráðherra Hollands, ferðaðist til nágrannaríkjanna Gana og Líberíu í byrjun þessa mánaðar til að afla stuðnings við kröfu Hollendinga um að fá Bolle Jos framseldan. Hann segir að það verði ekki liðið að Síerra Leóne haldi áfram hlífiskildi yfir margdæmdum glæpamanni.
Van Weel er spurður að því hvort þetta séu ekki fullharkaleg viðbrögð, því það eigi eftir að bitna á íbúunum fái stjórnin í Sierra Leone ekki þessa fjármuni. Hann segir að svo sé ekki, því vera hans þar valdi íbúum landsins mun meiri skaða.
Eitt stærsta kókaínsmygl sögunnar
En það er fátt sem bendir til þess að Bolle Jos og Mocro-mafían dragi úr starfsemi sinni. Þvert á móti. Lögregluyfirvöld á Spáni stöðvuðu í maí á þessu ári flutningaskipið Arconian suður af Kanaríeyjum.
Um borð voru rúmlega 30 tonn af kókaíni. Það er eitt stærsta kókaínsmygl sögunnar og skipverjar handteknir, sem höfðu nokkrur tengsl við Mocro-mafíuna. Og viti menn, Arconian var að koma frá Freetown í Sierra Leone. Talið er að efnin hafi átt að flytja með hraðbátum til Spánar.
Sendingar með nokkur tonn af kókaíni á þessari sömu leið hafa verið stöðvaðar síðustu misseri. Mocro-mafían og fleiri samtök hafa þurft að gjörbreyta starfsemi sinni eftir að lögregluyfirvöldum í Belgíu og Hollandi tókst að brjóta upp dulkóðað samskiptaforrit sem skipulagðir glæpahópar notuðust við og var kallað Sky. Gögn þaðan, og úr öðru forriti sem nefndist EncroChat, nýttust meðal annars í sakamálarannsóknum hér á landi.
Þau urðu líka til þess að forvígismaður Mocro-mafíunnar áður en Bolle Jos tók við, Marokkómaðurinn Ridouan Taghi, var handtekinn 2019. Hann var framseldur til Hollands og stóð í mikilli hefndaraðgerð að því er virtist úr fangaklefanum. Hann og hans menn hótuðu Mark Rutte, þáverandi forsætisráðherra Hollands, og Katrínu Amalíu, erfingja hollensku krúnunnar, lífláti.
Þeir félagar eira engu þegar kemur að ofbeldi gegn þeim sem þeir óttast eða telja að ógni sér. Það sýna gögnin úr samskiptaforritunum sem lögregla náði úr Sky og urðu til þess meðal annars að hægt var að dæma Bolle Jos í fangelsi, þó svo það væri að honum fjarstöddum.
Og það er öruggt að hann fær langan fangelsisdóm, þegar eða ef hann næst, og íbúar Freetown fá loksins frelsi undan oki eiturlyfjaherranna.
