Í viðtali við Eyjólf Ármannsson, innviðaráðherra, sem birtist í DV 19. apríl síðastliðinn, leggur hann til að fella niður gjöld tengd ETS-kerfinu vegna hugsanlegra strandsiglinga með það að markmiði að draga úr álagi vegna þungaflutninga á þjóðvegum. Það er jákvætt skref að færa flutninga af vegum yfir á sjó. Hins vegar er sú hugmynd ráðherrans að veikja eða afnema hugsanleg ETS-gjöld ekki ábyrg. Í viðtalinu sér ráðherrann ETS-kerfið sem hindrun sem þarf að ryðja úr vegi, sem gefur skýra vísbendingu um neikvætt viðhorf til kerfis sem er eitt helsta tæki Evrópu til að takast á við loftslagsbreytingar.
Faglegra væri að ráðherrann myndi nálgast vandamálið sem ETS-kerfið er hannað til að leysa og vinna með því, frekar en gegn því. Losun gróðurhúsalofttegunda frá flutningum, hvort sem er á sjó eða landi, er brýnt vandamál sem þarf að takast á við. Að horfa fram hjá því samræmist hvorki ábyrgð ráðherra né skuldbindingum Íslands samkvæmt Parísarsamkomulaginu.
Nálgun ráðherrans stenst auk þess illa vísindalega, efnahagslega og siðferðislega skoðun. Hún felur í sér að horft er fram hjá raunverulegum umhverfisskaða og ábyrgð gagnvart samtímanum og komandi kynslóðum.
Kjarninn í ETS-kerfinu: sá sem mengar borgar
ETS-kerfið byggir á einfaldri hugmynd: að setja hámark á losun og láta markaðinn finna hagkvæmustu leiðirnar til að ná því. Með því að setja verð á losunina er tryggt að þeir sem valda samfélagslegum kostnaði beri hann sjálfir. Gjöldin innan ETS-kerfisins endurspegla þó aðeins hluta af raunverulegum kostnaði vegna losunar. Án slíkra hvata er einfaldlega hagkvæmast fyrir fyrirtæki að halda áfram að menga. Loftslagsvandinn er klassískt dæmi um markaðsbrest sem ETS-kerfið leiðréttir með skýrum og gagnsæjum hætti.
ETS-kerfið virkar og mótrökin eru veik
Reynslan talar sínu máli. Losun frá orkuframleiðslu og iðnaði innan ETS hefur dregist saman um nærri helming frá árinu 2005 og um rúmlega 40 prósent í iðnaðinum einum og sér.
Algeng gagnrýni er að ETS-gjöld grafi undan samkeppnishæfni. Til skamms tíma getur það átt við í sumum tilvikum en til lengri tíma sýna gögn annað: fyrirtæki sem hafa fjárfest í orkuskiptum hafa styrkt stöðu sína, lækkað rekstrarkostnað og eru betur í stakk búin til að mæta breyttum kröfum markaðarins.
Evrópa er með ábyrga sýn byggða á vísindum
Evrópusambandið vinnur eftir langtímasýn sem byggir á vísindum og skýrum markmiðum um samdrátt í losun. ETS-kerfið er lykilhluti af þeirri stefnu.
Þróunin er sú að kerfið mun ná til sífellt fleiri greina þar sem þörf er á frekari samdrætti. Að stilla sér upp gegn þeirri þróun er ekki aðeins skammsýnt, heldur getur það einnig sett Ísland í veikari stöðu til framtíðar, bæði efnahagslega og pólitískt.
Staða Íslands krefst meiri festu
Ummæli ráðherrans endurspegla því miður stærri mynd. Ísland er meðal þeirra þjóða sem losa mest af gróðurhúsalofttegundum á hvern íbúa og jafnframt eitt fárra ríkja í Evrópu þar sem losun hefur aukist frá 1990, um rúm 6%.
Á sama tíma hefur t.d. Bretland dregið úr losun um helming og Danmörk stefnir á og mun líklega ná 70% samdrætti fyrir 2030. Þessi samanburður undirstrikar að við höfum ekki efni á að veikja loftslagsaðgerðir heldur þurfum þvert á móti að styrkja þær.
Skammgóður vermir að pissa í skóinn
Að fella niður ETS-gjöld væri afturför. Það myndi veikja hvata til samdráttar í losun, færa kostnað yfir á aðra og setja Ísland í verri stöðu gagnvart bæði alþjóðlegum skuldbindingum, samstarfsþjóðum og komandi kynslóðum.
Slík nálgun fellur undir það sem gjarnan er kallað „pissa í skóinn“-hagfræði þ.e. aðgerðir sem kunna að virka til skamms tíma en gera vandann verri og kostnaðarsamari til lengri tíma.
Greinarhöfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Ísland leggi sitt af mörkum til að takast á við loftslagsvandann.
