Sigurður Örn Hilmarsson þingmaður Sjálfstæðisflokks var þeirra á meðal og vitnaði í Kristrúnu, sem 9. október 2023 sagði, þá í stjórnarandstöðu:
„Við höfum bent á að þegar ríkisstjórnin gerir minna til að taka á verðbólgunni þá þarf Seðlabankinn að gera meira. […] Ríkisstjórnin hefur valið hærri vexti.“
Veit hvað mér finnst en hvað segir Kristrún?
Sigurður Örn benti á að Seðlabanki Íslands hafi í morgun hækkað stýrivexti sína um 0,25 prósentur, í annað sinn í tíð þessarar ríkisstjórnar, og standa þeir nú í 7,75 prósentum.
„Segja má að bankinn hafi verið nauðbeygður til þess að hækka vextina nú enda hafa verðbólguvæntingar til skamms tíma hækkað og langtímavæntingar lítið breyst. Samhliða þessu er þó spáð minni hagvexti, atvinnuleysi hefur aukist, störfum á einkamarkaði er hætt að fjölga og horfur í ferðaþjónustu hafa versnað.“
Sigurður Örn sagði stöðuna í efnahagsmálum nú orðna mjög alvarlega og hún hefði versnað frá því núverandi ríkisstjórn komst til valda og áhrifa hagstjórnar hennar fór að gæta.
„Ég veit alveg hvað mér finnst sjálfum um frammistöðu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Þjóðin finnur fyrir þessu aðgerðarleysi á eigin skinni – á bankareikninginum – um hver mánaðamót. En ég vil nota tækifærið og spyrja hv. forsætisráðherra. Hvernig finnst þér hafa gengið? Er hv. forsætisráðherra ánægð með hagstjórnina og afrakstur hennar?“
Munum bregðast við stöðunni
Kristrún svaraði því til að vissulega hefði hún viljað sjá stöðunaöðruvísi. Þau hafi nú verið ár í þessari ríkisstjórn, þau hafi vitað tölurnar ganga niður en vegna stöðu á alþjóðavettvangi hafi róðurinn þyngst.
„Hækkanir sem hafa komið sjálfkrafa í kerfið.“
Hún sagði ríkisstjórnina vera að leggjast yfir þetta mikla launaskrið sem gert hefur verið og nefndi til dæmis að læknasamningur sem síðasta ríkisstjórn gerði hafi reynst erfiður.
„Allt eru þetta þættir sem við erfðum. En við tökum ábyrgð á stöðunni. Það er of stórt skref að taka að ætla að snúa því við á einu ári. Við höfum verið að kortleggja þett svo við getum til skemmri tíma hægt á þessari þróun. Þetta er staðan og við þurfum að hafa úthald til að bregðast við henni. Og munum gera það.“
Kristrún fær gult í einkunn frá Sigurði
Sigurður Örn taldi Kristrúnu ekki hafa svarað spurningunni sem var hvernig henni þætti til hafa tekis. Sjálfur væri hann þriggja barna faðir, hann hefði þurft að leggjast yfir moðukenndar umsagnir og þetta svar Kristrúnar væri gult: „Þarfnast þjálfunar.“
Og Sigurður Örn teygði sig yfir í umræðuna um aðildarviðræður við Evrópusambandið, en önnur umræða er á dagskrá þingsins á eftir: Að ríkisstjórnin virðist telja að þangað sé hægt að sækja lægri vexti og lægra matvælaverð?!
En lausnin verður ekki flutt inn frá meginlandi Evrópu, fyrst þurfi að taka til heima fyrir. Og hann spurði áfram:
„Seðlabankinn spáir nú að verðbólga nái ekki markmiði fyrr en í byrjun árs 2028 — það er heilt ár til viðbótar af aðhaldi. Hvað er ríkisstjórnin að gera til að flýta því að markmiðinu verði náð? Augljóst að markaðir trúa því ekki að það sem ríkisstjórnin er að bjóða upp á dugi til.“
Mótsagnir í vilja minnihlutans varðandi upplýsingar
Kristrún sagðist verða að nota tækifærið í seinna svari sín, því þrátt fyrir þá ást sem minnihlutinn hefði á upplýsingum hefði minnihlutinn óbeit á því að fá svör við því hvað geti falist í aðild?
Þar vísaði Kristrún til heitra umræðna sem fram fóru á þinginu áður en að óundirbúnum fyrirspurnum kom, í lið um fundarstjórn forseta, þar sem þingmenn stjórnarandstöðunnar fóru mikinn og sökuðu ríkisstjórnina um að halda trúnaðargögnum í leyniherbergi í þinghúsinu.
„Af því að hann vissi betur?“ Kristrún sagðist ekki vita betur og því vildi hún vita hvað væri hægt að fá út úr viðræðum við ESB.
Guðrún Hafsteinsdótti formaður Sjálfstæðisflokksi setur sig sjaldnast úr færi að spyrja Kristrúnu og á því varð engin breyting nú. Guðrún beindi spurningu sinni að Kristrúnu og var á sömu nótum og Sigurður Örn.
Hún sagði nú heilt ár liðið án árangurs, vextir komnir upp úr öllu valdi, hagvaxtahorfur hafi versnað og horfur á meira atvinnuleysi en áður var spáð.
„Þetta er staðan sem blasir við ungu fólki sem vill eignast eigið húsnæði. Þetta er staðan hjá fyrirtækjum sem vilja ráða fólk, fjárfesta og skapa verðmæti í síversnandi samkeppnisumhverfi í boði ríkisstjórnar Íslands.“
Hvað þarf að til að koma?
Guðrún sagði Kristrúnu hafa talað um aga, ábyrgð og plan. „Hún hefur talað um að gefast ekki upp þótt á móti blási. En niðurstaðan er sú að verðbólgan haggast ekki, vextir hækka, atvinnuleysi eykst og ríkisstjórnin heldur áfram að boða skattahækkanir á fólk og fyrirtæki.“
Sjálfstæðisflokkurinn hafi hins vegar bent á aðra leið sem sé að lækka skatta og gjöl, sem þýði raunverulegan sparnað í ríkisútgjöldum. „Við viljum minni opinber umsvif og betri skilyrði fyrir atvinnulífið og heimilin í landinu sem ríkisstjórnin heldur að geti alltaf borgað aðeins meira.“
Og Guðrún spurði: „Sér hún ekki að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist stórkostleg? Og hvað þarf eiginlega að gerast svo að ríkisstjórnin hverfi frá braut skattahækkana og aukinna ríkisumsvifa?“
Ríkisstjórnin erft erfitt árstand
Kristrún Frostadóttir svaraði Guðrúnu að því er virtist pollróleg. Hún sagði að þetta væri ekki ný staða í íslensku efnahagslífi. Hún taldi að fólk sæi í gegnum slíkan málflutning, vextir væru enn töluvert lægri en þeir voru í tíð síðustu ríkisstjórna sem og verðbólga. „Ég er auðvitað ekkert sátt við þessa stöðu,“ sagði Kristrún og benti meðal annars á hækkun olíuverðs.
Þá nefndi Kristrún, eins og hún gerði nokkrum sinnum í þessari umræðu, þríhliða samtal sem ríkisstjórnin hefur efnt til með verkalýðshreyfingunni og atvinnurekendum.
Kristrún sagði ríkisstjórnina hafa starfað í rúmt ár og þau hefðu erft samninga sem gerðir voru í tíð síðustu ríkisstjórnar: Launaskrið væri alltof útbrei og þar hlyti fráfarandi ríkisstjórn að líta í eigin barm. „Þetta er vegferð en það eru næg verkefni og við munum klára þau.“
Guðrúnu hitnar í hamsi
Guðrúnu var greinilega heitt í hamsi þegar hún mætti seinna sinni í pontu, í fyrirspurn sinni til Kristrúnar. Hún sagði þetta gamalkunnugt, Kristrún vildi kenna öllum öðrum en sjálfri sér en það breytti ekki þeirri einföldu staðreynd að innantómar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar gagnast ekki heimilunum. Það verður ekki meira eftir í veskinu í lok mánaðar þótt ríkisstjórnin lofi öllu fögru.
Og hvort Kristrúnu væri virkilega ekki kunnugt um að ríkisstjórnin geri ekki samninga við launafólk?
Kristrún sagði það rétt, ríkisstjórnin gerði ekki kjarasamninga en ríkið gerði hins vegar samninga við opinbera starfsmenn og það skipti máli.
