Enginn þingmaður úr röðum ríkisstjórnarinnar mætti á málþing um íslenskukennslu og stöðu læsis í grunnskólum, sem Íslensk málnefnd stóð fyrir í samstarfi við sérfræðinga á menntavísindasviði Háskóla Íslands.
Samt var öllum nefndarmönnum allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis boðið til þingsins.
Aðeins tveir þingmenn úr nefndinni tóku þátt í málþinginu, þeir Jón Pétur Zimsen úr Sjálfstæðisflokki og Snorri Másson úr Miðflokki.
Báðir hafa þeir talað fyrir umbótum í málaflokknum og látið sig menntamál varða í störfum sínum á þingi, en þar sitja þeir í stjórnarandstöðu. Raunar fór hlátur um þéttskipaðan salinn þegar Snorri vakti athygli á þeirri staðreynd, eins og rakið er hér neðar.
Umfjöllun sem vakið hafði athygli
Málþingið, sem haldið var í Eddu miðvikudaginn 6. maí, var helgað námsorðaforða og læsi þar sem rýna átti meðal annars í stöðu mála hér á landi og fjalla um tungumál skólans sem forsendu námsárangurs. Þá var einnig litið til gagnreyndra kennsluaðferða sem eiga að henta fjölbreyttum nemendahópum og hvernig gagnlegt sé að styðja kennara í þeirra flóknu verkefnum.
Fræðafólk flutti þar erindi byggð á þeirra eigin greinum sem birst höfðu í Málfregnum, tímariti Íslenskrar málnefndar, í vikunni áður.
Fjallað var um hluta þeirra í Morgunblaðinu 4. og 5. maí og rætt við einn höfunda, dr. Sigríði Ólafsdóttur, læsisfræðing og dósent við Háskóla Íslands. Vakti umfjöllunin nokkra athygli.
Ekki í réttum skorðum núna
Við upphaf pallborðs að erindunum loknum sagði Snorri að með greinunum hefði verið farið frekar vel yfir stöðu skólakerfisins með tilliti til læsis, þessa stóra viðfangsefnis, að hans mati.
„Læsi er risastórt hugtak og innan þess rúmast auðvitað skilningur okkar á veruleikanum,“ sagði Snorri. „Þannig að það er algjört grundvallarmál að þetta sé í réttum skorðum, sem þetta er ekki þessa dagana.“
Bætti hann við að daglegt líf barna skipti ekki síður máli í þessu samhengi og velti fyrir sér hvort menntakerfið hefði virkilega breyst svo mjög að útskýra mætti versnandi læsi barna með því.
„Það eru miklu meira aðrir þættir líka, sem hafa breyst,“ sagði hann og vísaði til aukinnar fjölmenningar sem dæmis.
Mikilvægt væri að gefa kennurum bestu mögulegu tólin til að kenna börnum að lesa. Það væri „að mörgu leyti hvetjandi að lesa um það í þessum greinum hve skýrum og svona afgerandi árangri það getur skilað að menn taki sig bara einfaldlega saman og setji saman verkfærin sem þarf og þá bara raunverulega virkar það“, sagði Snorri.
„Þannig að þetta er einhvern veginn mjög fínt að vita, að þetta er ekki óvinnandi vegur ef við leggjumst öll á eitt.“
Þótt erfitt að horfast í augu við raunveruleikann
Jón Pétur, sem áður var aðstoðarskólastjóri Réttarholtsskóla, tók næstur til máls.
„Ég hef verið skólamaður í hátt á þriðja áratug og þetta, að koma hingað, er svolítið eins og að komast inn í súrefnistjald,“ sagði hann.
„Að fá að heyra þessar umræður og þessa nálgun þessara einstaklinga. Ég er óendanlega þakklátur fyrir þetta málþing, að við séum stödd hér í dag. Þetta er auðvitað lykillinn að því að rísa upp frá botninum og spyrna sér upp og horfast í augu við raunveruleikann, sem hefur þótt ansi erfitt hjá mörgum í þessu kerfi.“
Ábyrgðarhluturinn væri mikill þegar kæmi að stöðu menntakerfisins.
„Þetta er grafalvarlegt mál, ekki bara varðandi lýðræðið heldur er þetta efnahagslegt mál að risastóru leyti,“ sagði Jón Pétur og bætti við að viðburður á borð við þennan ætti að vera reglulegur.
Nær hvert einasta sæti salarins var skipað.
„Þið sjáið allan þennan fjölda sem er hér. Og það þarf nefnilega mikla hugarfarsbreytingu hjá ansi mörgum til að átta sig á því að við höfum verið á rangri leið að mjög mörgu leyti.“
Benti á að fleiri hefðu fengið boð
Dr. Auður Pálsdóttir, dósent við menntavísindasvið, stýrði pallborðinu en hún var einnig ein höfunda áðurnefndra greina í Málfregnum.
Auður tók fram að fleirum hefði verið boðið úr menntamálanefnd Alþingis áður en hún spurði:
„Hvernig viljið þið styðja kennara í skólum?“
Tvöfalt fleiri sem ekki tala íslensku heima
Mjöll Matthíasdóttir, formaður Félags grunnskólakennara, tók fyrst til svara og nefndi þær versnandi niðurstöður Íslands í PISA-könnunum sem oft hefur verið fjallað um.
„Á síðustu tíu árum hefur nemendahópurinn, sem á ekki íslensku sem heimamál – hann hefur tvöfaldast,“ sagði hún og endurtók: „Hann hefur tvöfaldast. Kannski hefur það einhver áhrif á þetta.“
Þá benti hún á að birtar hefðu verið tölur fyrr á málþinginu, um að tæplega 20% þeirra sem starfi við kennslu í grunnskólum séu ekki lærðir kennarar, þ.e. ekki með leyfisbréf til kennslu.
„Þar höfum við verið, því miður, á ekki góðum stað, og þetta hlutfall hefur hækkað. En þetta er landsmeðaltalið. Við getum skoðað einstök landsvæði þar sem hlutfall leiðbeinenda er 35%.
Og bara aðeins hugleiðum hvernig skólastarf er við þær aðstæður og hvaða áskoranir kennararnir með leyfisbréf – hvaða áskorun mætir þeim, að draga vagninn við þessar aðstæður.“
Til háborinnar skammar
Næst vék Mjöll talinu að námsgögnum og sagðist vilja skora á þá Jón Pétur og Snorra.
„Það eru tveir menntamálaráðherrar á árunum 2024 og 2025 sem hafa lagt fram frumvarp um námsgögn fyrir Alþingi. Í fyrra skiptið var nú í kjölfarið á einum spretthópnum um námsgögn,“ sagði hún.
„Og það er bara algjörlega staðreynd að það er skortur á námsgögnum í íslensku skólakerfi og við getum tekið öll skólastigin, leik-, grunn- og framhaldsskóla, hvað það varðar. Það er alls staðar skortur. Úr honum þarf að bæta ekki seinna en strax.
Og það að þetta frumvarp hafi dagað aftur og aftur uppi í þinginu er náttúrulega bara til háborinnar skammar. Þrátt fyrir vilyrði um að fjármagna þetta frumvarp og þessar fyrirætlanir þá sér þess engan stað í fjármálaáætlun. Þetta er eitthvað sem þarf bara að komast í gott horf sem fyrst.“
Kallaði hún einnig eftir því að stjórnvöld settu stefnu um fjölgun faglærðra kennara og fylgdu henni eftir.
Vill efla námsgagnaútgáfu
Snorri var einnig spurður: „Hvernig viljið þið styðja kennara í skólum?“
Hann svaraði og sagði að sannarlega mætti nefna margt, og að líklega kæmu upp hundrað hugmyndir ef salurinn yrði spurður.
Af hálfu Miðflokksins ríki fullur stuðningur við að efla námsgagnaútgáfu og að gefa kennurum slík verkfæri í hendurnar.
„Það er bara alveg augljós þörf og ég sé ekki nákvæmlega – og ég þekki raunverulega ekki nákvæmlega hvað hefur staðið í vegi fyrir því í gegnum tíðina eða hvaða pólitík það nákvæmlega er,“ sagði Snorri.
Bætti hann við að þetta strandaði greinilega einhvers staðar og að það þyrfti að skoða vel.
Þá mun árangurinn láta á sjá
„Í víðari skilningi í menntakerfinu þá auðvitað veit maður að allir kennarar eru af vilja gerðir að sinna sínu starfi vel og taka utan um alla þá hópa sem þeir fá til sín,“ hélt Snorri áfram.
„Hins vegar verður það í mörgum tilvikum, eins og við höfum heyrt fjöldann allan af sögum um, algjörlega óraunhæft að halda uppi alveg sömu menntunarkröfum og sömu menntunarstöðlum þegar þú ert með, eins og fyrirsagnirnar segja, sautján tungumál í einum bekk, jafnmargar greiningar eða annað eins.
Þegar kennarar eru komnir í þá stöðu að geta ekki einbeitt sér almennilega að kennslunni – og þeir eru auðvitað alltaf óhjákvæmilega í margvíslegu öðru hlutverki í lífi barnanna – en þegar það annað hlutverk er orðið eins yfirgnæfandi og það verður óhjákvæmilega, þegar þróunin er svona hröð, þá er bara augljóst að árangurinn mun láta á sjá. Og hann hefur látið á sjá.“
Óásættanleg staða
Elín Þöll Þórðardóttir er prófessor í málvísindum við McGill-háskóla í Montréal í Kanada. Í grein sinni í Málfregnum í aðdraganda málþingsins fjallaði hún um stöðu barna hér á landi sem hafa íslensku sem annað mál.
Óásættanlegt væri hvernig fjöldi ungmenna gæti vaxið úr grasi á Íslandi en misst af því að ná góðum tökum á þjóðtungu landsins sem þau búa í.
„Í mörgum löndum er sterk kunnátta á a.m.k einu máli tryggð með því að framboð á þjóðtungunni er mikið og yfirsterkara öðrum tungumálum sem keppa við það um tíma
barnanna,“ hafði hún skrifað.
„Það á ekki við um Ísland og þess vegna þarf skólinn að sinna sínu hlutverki. Það tungumál sem mestar líkur á að börn nái verulega sterkum tökum á er mál samfélagsins og það mál er lykillinn að farsælu tvítyngi og fjöltyngi. Á Íslandi er það tungumál íslenska.“
Ástandið bitnar á öllum börnum
Snorri tók fram að erfitt væri í þessu sambandi að fullyrða um allar orsakir og afleiðingar.
„En það er augljóst orsakasamhengið í því, hvernig málin hafa þróast í menntakerfinu og hvernig árangurinn er, hvort sem það er hjá íslenskum börnum eða erlendum börnum. Ástandið bitnar á öllum börnum.“
Benti hann á að börnum með erlent ríkisfang hefði fjölgað um 200% í skólakerfinu frá árinu 2010. Þegar horft væri til stöðu íslenskunnar í samfélaginu öllu þá væri hún alls ekki fullnægjandi.
„En maður hefur samt bundið vonir við að menntakerfið grípi það sem gripið verður í einhverjum skilningi. Að þar verði ástandið alltaf örlítið betra, og töluvert betra, vegna þess að það er staður sem er bara helgaður kennslu og getur þá bara verið helgaður íslenskukennslu,“ sagði Snorri.
Tálsýn um farsælt fjölmenningarsamfélag
„En þegar árangurinn er, rétt eins og Elín Þöll fer mjög vel yfir í sinni grein, sem er mjög góð grein og farið í kjarna máls á mörgum sviðum, þegar árangurinn þar er fullkomlega óviðunandi, þá hringir það að mínu mati – þegar einhver spyr: „Hvað gerirðu fyrir kennara?“ – þá hringir það að mínu mati viðvörunarbjöllum gagnvart áframhaldandi innflytjendastefnu, sem ég hef nú persónulega verið alveg skýr með, að þessi þróun í samfélaginu, hvort sem það tengist öllum grunninnviðum okkar, þar á meðal menntakerfinu, er ósjálfbær og við getum ekki kannski haldið í ákveðna tálsýn sem við höfum haft um svona farsælt fjölmenningarsamfélag, ef þetta er bara ekki að virka og við náum ekki að halda íslensku sem aðalmáli,“ sagði hann og hélt áfram:
„Og við erum ekki með – eins og Elín Þöll gerir góðan greinarmun á, við erum ekki með sömu stöðu þjóðtungu og Þýskaland eða Bandaríkin eða aðrar þjóðir sem hafa kannski haft rúma innflytjendastefnu. Okkar þjóðtunga er ekki sterk þjóðtunga. Hún er þjóðtunga í verulega viðkvæmri stöðu. Og það þýðir bara að við Íslendingar þurfum að gæta mjög sérstaklega að þessu og horfast í augu við það strax ef þróunin er ósjálfbær, sem hún er.“
Staðan á Íslandi
Auður tók til máls:
„Hvað sem okkur finnst um einhverjar framtíðarstefnur. Þetta er staðan á Íslandi. Við vitum það að slakur árangur á samræmdum prófum og á PISA – það eru ekki krakkarnir af erlendum uppruna sem draga niður skorið, það er bara búið að greina það. Við vitum það, það eru bara tölur. Við eigum þetta alveg skuldlaust sjálf hérna, sem erum hér alin upp og ættuð héðan, að niðurstöður læsis í PISA, og áður þegar við höfðum samræmd próf, það er bara okkar eigin frammistaða sem hér erum fædd og alin upp.“
Snorri svaraði að bragði:
„Ég reyndar myndi ekki alveg fallast á að það sé hægt að lýsa því þannig.“
Auður skaut inn í: „Þetta er stóra myndin.“
„Já, en sko,“ svaraði Snorri, „annars vegar ertu með versnandi frammistöðu íslenskra barna í lesskilningi. Hann er staðreynd, ég er ekki að gera lítið úr því. En síðan ertu með líka nýjan hóp, sem er augljóslega verr staddur en íslensku börnin að mörgu leyti. Þannig að það hefur væntanlega einhver áhrif á meðaltalið.“
Raunsæi í innflytjendamálum
„En síðan er það heildarmyndin,“ hélt hann áfram. „Hversu mikið af framúrskarandi nemendum við fáum, þegar meðaltalið allt er orðið einfaldlega þyngra í vöfum. Það er bara risaumræða ...“
Auður greip fram í:
„En núna erum við stödd hér á Íslandi, í þessari stöðu. Og á okkur hlusta kennarar hér í sal og víða um land. Hvað ætlum við að gera fyrir kennara? Hvernig ætlum við að styðja kennara?“
„Ég nefndi þarna nokkur atriði,“ svaraði Snorri og hélt áfram:
„Eins og ég sagði – augljóst með námsgögnin, alveg hjartanlega sammála því. Tryggja að þeir geti sinnt starfinu sínu án þess að vera í hundrað öðrum hlutverkum sem fara að vega það þungt að þeir geti ekki sinnt starfinu sem skyldi. Og svo að raunsæi í innflytjendamálum er tvímælalaust aðgerð sem þjónar hagsmunum kennara.“
„Þetta heyra allir skýrt,“ svaraði Auður og þakkaði Snorra fyrir.
Menntun kennara lítil breyta
Jón Pétur tók næst til máls og lagði út af því sem Mjöll hafði sagt um hlutfall menntaðra kennara.
„Það voru færri kennarar sem voru með réttindi um aldamótin, þegar árangurinn var miklu, miklu betri,“ sagði hann.
„Ég er ekki að segja það að við eigum ekki að hafa kennara menntaða hér en það er frekar slök útskýring á því að við séum með færri kennara hér með leyfisbréf núna, að það sé partur af niðurstöðunni. Auðvitað bætir menntun alla en við skulum bara horfast í augu við raunveruleikann í þessu. Það er líklegast lítil breyta,“ sagði Jón Pétur.
„En hvað þarf að gera til að bæta stöðuna?“ bætti hann við.
„Til dæmis þarf að taka aðalnámskrá grunnskóla og taka hana algjörlega út og búa til nýja aðalnámskrá sem er þess eðlis að kennarar, foreldrar, nemendur og samfélagið skilji námskrána.“
„Vitum ekkert hvað er að gerast“
Þá vísaði hann til þess sem fram hefði komið við rannsókn Sigríðar og Auðar um mikilvægi svokallaðs 2. lags orðaforða og að gera þyrfti meira úr því í nýrri aðalnámskrá.
„Það þarf að vera ríkjandi þáttur í skyldu. Það þarf að skylda skólana þannig að við getum tryggt það að börn um allt land fái ákveðinn grunn,“ sagði Jón Pétur.
„Að það sé ekki eins og núna, að við vitum ekkert hvað er að gerast í skólanum – ekki neitt. Einhverjir geta sleppt að kenna náttúrufræði eða sögu eða hitt og þetta. Við höfum ekki hugmynd um það. Eftirfylgnin er svo gott sem engin.“
Bara til að auka upplýsingaóreiðu
Jón Pétur hélt áfram:
„Svo þurfum við að vera með samræmt námsmat þar sem öll viðmið námsskrár eru undir og hafa hugtökin á hreinu. Ekki tala hér um matsferil sem einhvers konar samræmt námsmat, eins og forstjóri Menntamálastofnunar gerði, en sem betur fer dró menntamálaráðherra það til baka. Og það er bara til að auka upplýsingaóreiðu,“ sagði hann.
„Valin hæfniviðmið – það er ekki eðlilegt að þau stýri síðan bara kennslunni hér á Íslandi. Öll viðmið þurfa að vera undir. Þess vegna þarf námskráin að vera þannig að hún þarf að vera aðgengileg og það þarf að vera hægt að kenna eftir henni. Sem er ekki í dag.“
Börn í tíu ára skyldunámi
Þá sagði hann að auka ætti hæfni allra kennara. Hver einasti kennari væri lykilbreyta í að ná árangri.
„Síðan þarf að nota réttar kennsluaðferðir. Hvað ætli fari mikill tími í skólum landsins í kennsluaðferðir sem er ekkert sýnt fram á að virki? Ekki neitt. Tugir klukkustunda. Börn í tíu ára skyldunámi. Hverjir eru skyldaðir á einhvern stað, aðrir heldur en börn og fangar?“
Bætti Jón Pétur við að hann skildi ekki hvers vegna rödd þessara góðu fræðimanna sem á undan hefðu talað hefði ekki heyrst skýrar.
Lífsgæði höfð af börnum til framtíðar
„Svo er það málumhverfi í leikskólum. Að það sé ekki bara hreint íslenskt gott málumhverfi í öllum leikskólum, það ætti að vera umræðuefni núna í þessum sveitarstjórnarkosningum að börn, sérstaklega af erlendu bergi brotin, að þau geti komið allavega inn í leikskólana þar sem matráðurinn talar íslensku, þar sem allir starfsmenn tala íslensku og séu með eins ríkan orðaforða og hægt er.
Það kemur glöggt fram í rannsóknunum að það skiptir eiginlega öllu máli. Þarna er verið að hafa lífsgæði af börnum til framtíðar, af því að við sinnum þessu ekki. Tölum bara um fjölda leikskólaplássa, því miður,“ sagði hann.
„Það sem ég er að segja hér er hægt að framkvæma. Þetta eru ekki einhverjar útópískar hugmyndir. Það er hægt að gera þetta allt og þetta hefur verið gert í nokkrum skólum með frábærum árangri en algjörlega horft fram hjá því, því miður.“
Ekki góð staða í leikskólunum
Mjöll sagðist fagna því að Jón Pétur hefði nefnt leikskólana.
„Þar er nefnilega grunnurinn lagður,“ sagði hún.
„Leikskólinn og yngsta stigið, þetta eru lykilárin í lífi barna og í leikskóla á að baða öll börn í íslensku málumhverfi. Og það er því miður ekki staðan.“
Leikskólarnir standi einnig illa hvað varðar hlutfall menntaðra kennara, þar sem þeir væru aðeins um fjórðungur starfsfólks leikskóla.
„En samkvæmt lögum eiga það að vera tveir þriðju að lágmarki. Þetta er staða sem er ekki góð og er ekki að hjálpa okkur. Þannig að þarna þarf að gera betur. Mönnunin í leikskólanum og að þar sé töluð íslenska og ekkert nema íslenska.“
Börn erlendra foreldra þurfi að fara í leikskóla
Auður varpaði þá fram annarri spurningu: „Hvers konar aðgerðir sjáið þið fyrir ykkur svo að börn með erlendan bakgrunn nái að fóta sig betur hjá okkur?“
Jón Pétur svaraði og benti á að annars vegar væru ákveðin mannréttindi fólgin í því fyrir einmitt þau börn, að fá að vera í íslensku leikskólaumhverfi.
Hvetja ætti erlenda foreldra og búa jafnvel til einhverjar ívilnanir, svo þeir setji börn sín á leikskóla hiklaust.
„Þetta getur verið kostnaðarþungt fyrir sumar fátækar fjölskyldur og þau halda þá frekar börnunum heima. En þau börn ættu alveg algjörlega heima á leikskólanum,“ sagði hann.
Enginn axlað ábyrgð á stöðunni
Hins vegar þyrfti í grunnskólum landsins að fara markvisst, með skipulegum og samræmdum hætti, að fara ofan í orðaforða, „en ekki bara hingað og þangað eins og staðan er í dag“.
„Við þyrftum að ákveðnu leyti að bera ábyrgð á þessum málaflokki. Það hefur enginn axlað ábyrgð á þessari stöðu, ekki nokkur maður.
Hver hefur rétt upp hönd og sagt: „Heyrðu, ég ber ábyrgð á því að Ísland er komið þremur og hálfu ári eftir í lesskilningi frá aldamótum“? Það eru þrjú og hálft ár, ekki bara tvö ár eins og það er nefnt hér, það gerðist bara milli 2018 og '22. Hrunið hefur verið frá aldamótum.“
Hvað er verið að gera?
Þá benti hann á að fram hefði komið í fyrirlestri Auðar að kennarar stæðu einhvern veginn ráðalausir og vissu ekki hvaða kennsluaðferðum þeir ættu að beita.
„Raunveruleikinn hér er að kennarar hafa fjölbreyttan bakgrunn. Það er bara þannig,“ hafði hún meðal annars sagt. „Við vitum að íslenska er tungumál skólans og við þurfum svolítið að minna okkur á það. Við vitum líka að það eru ekki margir kennarar með sérhæfingu í íslensku eða kennslufræði í íslensku.“
„Þá spyr ég bara,“ sagði Jón Pétur: „Hvað er verið að gera í fimm ára kennaranámi? Ef kennarar hafa ekki hugmynd um það hvaða kennsluaðferðir þeir eru að nota? Ég spyr bara: Þarf ekki eitthvað að endurskoða þetta? Ég held að þetta séu svona grunnatriði, námskrá og kennaranám.“
Auður skaut því þá að að stór hluti kennaranema tæki aðeins tveggja ára kennaranám, þ.e. meistaranámið.
Eitraður kokteill og ákall frá kennurum
Sneri hún sér svo að Snorra: „Hvað sérðu fyrir þér? Svo krakkarnir með erlendan bakgrunn nái að fóta sig í að tala, skilja og lesa íslensku.“
Snorri svaraði:
„Eins og staðan horfir mér þá erum við komin með einhvers konar blandaða stöðu, sem er að mínu mati nokkuð eitraður kokteill, þar sem íslensku börnin eru orðin ískyggilega góð í ensku og svo koma útlensku börnin og þá verður enskan millimál í sífellt margvíslegri aðstæðum þarna á milli.“
Þetta þýði að börn erlendra foreldra fái miklu takmarkaðri tækifæri en þau höfðu kannski áður fyrr, þegar þau voru færri og ákveðin undantekning frá reglunni, til þess að virkilega baða sig í íslensku málumhverfi.
„Og þetta er bara staðreynd og þetta hefur mjög neikvæðar afleiðingar á tækifæri útlensku barnanna til þess að læra íslensku. Mér finnst vera ákall frá kennurum, alla vega eins og það blasti við mér í rannsókn sem ég las frá Háskólanum á Akureyri,“ sagði hann.
Í rannsókninni voru til athugunar íslenskuverin sem skólayfirvöld í Reykjavík hafa haldið úti og fjölluðu Morgunblaðið og mbl.is ítarlega um niðurstöður hennar.
Velja þurfi tungumál og það sé íslenska
„Það eru fjögur íslenskuver eða eitthvað svoleiðis sem eru sérstök og svo eru alls konar deildir og sérúrræði í alls konar skólum. Þar verður að gera miklu meira af nákvæmlega því, að áður en börn fara inn í almennu bekkina þá verða þau að hafa náð ákveðnum tökum á íslensku.
Það er bæði betra fyrir þau og svo fyrir þá sem eru inni í bekkjunum, til þess að það þurfi ekki að hægja á meðalhraða kennslunnar ef svo má segja. Og þetta er einfaldlega gífurlega stórt hagsmunamál,“ sagði Snorri og vísaði aftur til greinar Elínar Þallar, þar sem vikið var að lífseigri mýtu um að mikilvægt væri fyrir börn að fá að halda í sitt eigið móðurmál og að það væri grunnurinn að því að þau gætu lært önnur tungumál.
„En þegar við erum í þessu ástandi, þar sem við erum með þrjú tungumál, íslensku, ensku og svo móðurmál barnanna, sem eru í samkeppni, þá gildir þetta eiginlega ekki lengur.
Þá verður einfaldlega að velja tungumál og segja: Íslenskan er aðaltungumálið. Og það þýðir að þessar hugmyndafræðilegu klisjur sem láta okkur samt líða vel, að þau fái að tjá sig á sínu eigin tungumáli og svo framvegis, þær þurfa að einhverju leyti, sama hvort það hljómar betur eða verr, að víkja fyrir köldum hagsmunum íslenskunnar í þessu samhengi.“
Íslenskuver og móttökudeildir
Skólakerfið þurfi þannig að horfast í augu við ákveðna kalda hagsmunastefnu gagnvart íslenskri tungu.
Að skipuleggja skólastarfið eftir þessum mælikvörðum myndi létta álag á kennara og einnig þjóna hagsmunum útlensku barnanna.
„Þannig að: Íslenskuverin í sem flestum skólum, móttökubekkir, móttökudeildir, þangað til börnin eru komin með fullnægjandi tök á íslenskunni. Vegna þess að annað er óraunhæft og þjónar engum.“
Ekki eigi að leita að sökudólgum
Mjöll sagði að styðja þyrfti við tungumálið okkar og skólana.
„Það er bara bundið í lög að íslenska er tungumál skólanna,“ sagði hún og benti á að mikilvægt væri að strax í leikskóla gætu börn leikið sér með tungumálið.
„Það gagnast öllum börnum, alveg sama hvaða uppruna eða bakgrunn þau hafa. Og við þurfum að styrkja það. Og lykillinn þar eru öflugir kennarar sem hafa góð verkfæri.“
Auður lokaði þá málþinginu með þeim skilaboðum að ekki ætti að leita að sökudólgum.
„Við bendum ekki á aðra, heldur leggjumst saman á árarnar. Það er þannig nefnilega sem við náum árangri,“ sagði hún og kom á framfæri þökkum til þeirra tuga kennara sem tóku þátt í rannsókn hennar og Sigríðar.
Fólkið með völdin
„Við mætum velvilja og jákvæðni. Og viðbrögð kennara eru mjög mikið þetta: Já, þið eruð að hugsa um okkur líka. Er það ekki okkar skylda, sem þykjumst vera sérfræðingar í einhverju?
Svo erum við með fólk sem hefur völd. Og nú pressum við á fólkið með völdin ...“ sagði hún og gerði hlé á tali sínu á meðan hún sneri höfði að þeim Snorra og Jóni Pétri.
„Við erum í stjórnarandstöðu,“ svaraði Snorri þá að bragði og hláturkliður fór um salinn, sem til þessa hafði verið hljóður.
„... sem er í þessum dýrmætu nefndum,“ sagði Auður þá, „að leyfa þessari rödd að heyrast með skýrum hætti.“
