Í grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær bendir Hjörtur J. Guðmundsson sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur á misræmi í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar annars vegar og málflutningi sömu aðila hins vegar, um hvort aðlögun að regluverki Evrópusambandsins yrði að fara fram samhliða aðildarviðræðum eða hvort það ætti að gera eftir samþykkt aðildarsamnings.
Ekki tekið við styrkjum
„Nefndin óskaði eftir mörgum gögnum í tengslum við málið, m.a. fundargerðum síðustu viðræðna. Þar kemur fram, t.d. í minnisblaði til ríkisstjórnarinnar sem Össur Skarphéðinsson sendi 20. desember árið 2010, að hvorki yrðu gerðar breytingar á lögum né stjórnsýslu í þeim eina tilgangi að laga íslenskt stjórnkerfi fyrir fram að ESB, né tekið við styrkjum sem beinlínis væru til að undirbúa aðild. Þetta var afstaða íslenskra stjórnvalda síðast og ég tel að okkar afstaða sé áfram sú sama, þ.a.e.s. að það verði ekki miklar og óafturkræfar breytingar gerðar, einungis í þeim tilgangi að laga Ísland að stjórnkerfi Evrópusambandsins. Auðvitað geta komið upp dæmi þar sem gerðar yrðu lagfæringar sem nýtast myndu hvort sem við færum inn eða ekki,“ segir Pawel. „Hafandi skoðað þetta finnst mér ekki fyrirsjáanlegt að við þurfum að búa til nýjar stofnanir til þess að geta gengið í Evrópusambandið. Einn stærsti munurinn verður örugglega á sviði landbúnaðarmála, en þar erum við með Matvælastofnun og erum að búa til nýja sameinaða stofnun með Matvælastofnun, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs, og ég sé ekki betur en sú stofnun eigi að geta tekið við öllum þeim hlutverkum sem hugsanleg ESB-aðild myndi krefjast af okkur,“ segir hann.
Þurfa að vera með áætlun
„Við vitum auðvitað að það eru ekki 100% líkur á að Ísland gangi í Evrópusambandið, málið er pólitískt umdeilt og niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslu getur farið á hvorn veginn sem er. Við munum þá þurfa að vera með áætlun gagnvart Evrópusambandinu, þ.e. með hvaða hætti við ætlum að aðlaga einhvern hluta af okkar regluverki, eftir að við fáum já í seinna skiptið, en breytingarnar verða ekki gerðar áður en það já fæst,“ segir Pawel.
Verða þá ekki gerðar neinar breytingar á íslensku regluverki meðan á aðlögunarviðræðum stendur til þess að laga okkar reglur að Evrópusambandinu?
„Ekki ef eina markmið þeirra er að laga Ísland að Evrópusambandinu. Það geta auðvitað verið einhverjar breytingar sem nýtast okkur t.d. vegna EES-samningsins aða annarra þátta þar sem við teljum skynsamlegt að gera einhverjar umbætur. En það verður ekki þannig að við munum koma á nýju stuðningskerfi í landbúnaði t.d. sem verður fullbúið á þeim tíma sem síðari atkvæðagreiðslan fer fram en fellur svo úr gildi ef nei verður niðurstaðan. Það verður ekki þannig. Það er ekkert vit í því. Við ráðumst ekki í þá vinnu nema vilji þjóðarinnar liggi fyrir um að hún vilji ganga í Evrópusambandið. En það þýðir og hefur þær afleiðingar að við þurfum að vera með áætlun um hvernig við ætlum að gera stærri kerfisbreytingar og það hefur þau áhrif að við þurfum lengri tíma eftir síðari atkvæðagreiðsluna en ef við værum þjóð þar sem fullkominn einhugur ríkti um ESB-aðild og við gætum nokkurn veginn treyst á já í síðari atkvæðagreiðslunni. Þá væri kannski eitthvað unnið með því að gera allar þessar breytingar áður, og þá gætum við gengið inn í Evrópusambandið á tiltölulega skömmum tíma eftir síðara já-ið,“ segir hann.
Segir ekki Evrópusambandið sjálft að upptaka og innleiðing evrópska regluverksins sé grundvöllur aðildarviðræðna?
„Þetta var uppleggið hjá okkur síðast eftir því sem ég best veit og samkvæmt upplýsingum okkar í nefndinni eru ekki gerðar athugasemdir við það upplegg þegar kemur að stórum breytingum sem lúta fyrst og fremst að landbúnaði og eftir atvikum tollaumhverfi, að nálgunin myndi verða sú að við myndum hafa áætlun um innleiðingu og henni yrði hrint í framkvæmd ef já fengist í síðari atkvæðagreiðslunni.“
En Evrópusambandið minnist ekki á neina áætlun, heldur segir að þetta eigi að gerast samhliða, eftir því sem fram kemur á vef ESB, ekki satt?
„Þetta var okkar nálgun síðast og útgangspunkturinn í okkar meirihlutaáliti. Ég er að tala um hver afstaða íslenskra stjórnvalda til þessa sambands er, því það er útgangspunkturinn í okkar meirihlutaáliti. Við nálgumst málið út frá okkar sjónarmiði, okkar hagsmunum og okkar nálgun, sem er sú sama og síðast,“ segir Pawel.
Markmið ætluð samningafólki
En samningsmarkmiðin, verða þau bara höfð til hliðsjónar?
„Þau eru birt eins og síðast. Þá var umsóknin okkar ekki háð skilyrðum. Samningsmarkmiðin eru ætluð okkar samningafólki að líta til. Persónulega er ég ekki hrifinn af þeirri nálgun að tilgreina skýrt að þetta sé ófrávíkjanlegt og gefa þá til kynna að það megi líta fram hjá öðru sem þar stendur. Við setjum mörg og ítarleg samningsmarkmið, bæði varðandi fæðuöryggi í landbúnaði, varðandi yfirráð okkar yfir fiskveiðiauðlindinni, áframhaldandi herleysi og innflutning lifandi dýra. Allt þetta eru atriði sem skipta mjög miklu máli þegar kemur að hugsanlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið,“ segir Pawel.
