Vísir náði í skottið á Björk milli verka en hún er önnum kafin við að setja upp leiksýningu – meira um það síðar – og fékk hana til að hlaupa lauslega yfir ferilinn sem er ævintýralegur. Björk er erkihafnfirðingur eða það sem kalla má Gaflara.
„Jájá. Ég held reyndar að mamma hafi laumast inn á fæðingardeild í Reykjavík í nokkra klukkutíma, rétt nýskriðin yfir 19 ára aldurinn, til að eiga mig. Svo hef ég ekkert farið úr Hafnarfirði sem heitið getur. Einhver sagði að maður væri ekki Gaflari ef maður fæddist ekki í Hafnarfirði en sá getur bara étið það sem úti frýs. Ef einhver er Gaflari, þá er það ég!“
Og þar höfum við það. Björk er ekkert í því að velja orð sín af kostgæfni. Hún segir að þegar fólk sé komið yfir ákveðinn aldur þá segi það bara það sem því sýnist. Og ekkert múður með það. Björk er gift Gunnari Helgasyni leikara og rithöfundi og hann var umsvifalaust dreginn í Fjörðinn á sínum tíma.
„Já, ég skrapp í Leiklistarskólann, leigði kannski í tvö ár í Reykjavík, náði mér í eiginmannsefni en ég er Hafnarfjarðarmiðuð. Ég er að rækta framtíðar-Hafnfirðinga og hef dregið fólk hingað í stórum stíl sem er að leggja stund á leiklist og skapandi listir. Ætli það megi ekki fara að kalla hann Gunna minn Hafnfirðing. Hann hefur verið hér frá 1991.“
Þegar blaðamaður nefnir, eins og það sé almennt vitað, að hún hafi alltaf stefnt á leiklistina segir Björk þvert nei við því.
Nei?
„Já. Lífið kemur einhvern veginn til manns. Mig langaði alltaf til að verða annaðhvort leikari, jú eða dýralæknir, þegar ég yrði eldri. Það var eiginlega draumurinn. Svo fór ég í Leikfélag Hafnarfjarðar eins og margir gerðu. Og þar kviknaði á leiklistarbakteríunni.“
Leikkona leiklistarhátíðar á Indlandi
Þegar þetta er var mikill uppgangur í leiklistarlífinu í Hafnarfirði og Björk naut sín vel í þeim félagsskap.
„Svo fór ég til Indlands með leiksýningu á vegum Leikfélags Hafnarfjarðar og var valin leikkona hátíðarinnar.“
Ha?
„Jájá. Þetta var mjög undarleg ferð. Ég held að ofleikur minn hafi skilað sér vel á Indlandi. Indverjarnir eru mikið fyrir of mikinn leik og ég lék fyrir allan peninginn. Svo kom ég heim, fékk forsíðuviðtal í Vikunni og allt, sem ég veit ekki hvort skiptir máli í þessu samhengi, en til að gera langa sögu stutta þá voru akkúrat á þeim tíma inntökupróf í Leiklistarskólann.“
Björk er með skemmtilegri manneskjum og hún veður á súðum. Inntökupróf í Leiklistarskólann voru á þeim tíma býsna mikilvæg – eru líklega enn – og Björk taldi sig ekki hafa mikið að gera í þau. Hún sagðist hafa verið lítil í sér.
„Ég hugsaði með mér að ég kæmist hvort sem er ekkert inn. En mig minnir að það hafi verið vinur minn hann Hallur Helgason sem hringdi í mig og vildi að ég myndi sækja um. Ég lét mig hafa það og fór í prufur. Þetta er einhvern veginn allt þannig, aðstæður urðu til þess að ég dratthalaðist í prufurnar. Svo komst ég bara inn. Þannig varð ég leikkona. Auðvitað margt sem leiddi mig í þá áttina en þetta var ekki margra ára meðvituð ákvörðun; að þetta ætlaði ég að verða og ekkert annað.“
Gerist ekkert nema maður taki málin í sínar hendur
Björk lýsir því að baki dýralæknisnámi sé margra ára nám og hún hafi sennilega bara verið of löt til að fara í það.
„Svo varð maður leikari, kynntist leikara í skólanum þannig að okkar líf hefur mikið til snúist um lifandi sköpun. Við rekum saman fyrirtæki sem heitir Himnaríki.“
Himnaríki þeirra Bjarkar og Gunnars fæst við eitt og annað. Þetta er lista- og framleiðslufyrirtæki en þau gera einnig út hestaferðir!
„Já, við rekum lítið ehf. í kringum það sem við erum að gera. Við erum bæði höfundar, hann í barnabókum og ég hef gefið út tvær barnabækur en hef verið mest í leikritaskrifum; við erum að kenna, í veislustjórnum… sko, það er ekkert hægt að vera miðaldra kerling og vera bara leikkona. Á Íslandi verður maður að gera meira en bara standa á sviði. Svo er ég náttúrlega líka leikhússtjóri í Gaflaraleikhúsinu.“
Þetta segir hún í framhjáhlaupi eins og það sé ekkert mál að stýra heilu leikhúsi.
„Við höfum sem sagt verið í skrifum, leikstjórn, kennslu auk þess sem ég hef verið að fararstýra. Ef þú gerir það ekki sjálfur þá gerist ekki neitt.“
Afdrifarík innkoma Árna Tryggva
Þetta gætu vel verið einkunnarorð Bjarkar. Hún lætur verkin tala. En var það svona sem hún sá þetta fyrir sér þegar hún var að útskrifast úr leiklistarskólanum?
„Ég var ekkert búin að pæla mikið í því en eins og allir sem útskrifast þá bjóst ég við því að stóru leikhúsin myndu hringja. Og þau gerðu það reyndar. Ég fékk samning hjá Borgarleikhúsinu. Byrjaði á því að leika í The Sun shine boys.
Gísli Rúnar leikstýrði, Bessi Bjarnason og Árni Tryggvason léku aðalhlutverk. Þar lék ég heimskt bimbó sem þótti mjög fyndið á þeim tíma en hefði örugglega kallað á kanseleisjón í dag; ég var með extra löng augnhár, útstæð brjóst og hvíta hárkollu. Á sama tíma lék Gunni Kínverja í farsa. Við hefðum verið góð í kanseleisjóninu saman,“ segir Björk og skellihlær.
En það er ekki pláss fyrir alla í fastráðningu. Björk varð ólétt á þessum tíma og segir óvænt:
„Ég man að ég sagði við sjálfa mig: Ég ætla aldrei að láta stóru leikhúsin ráða framtíð minni.“
Lítill atburður varð til þess að Björk komst á þá skoðun.
„Ég sat í bimbógallanum að gefa brjóst. Eldri sonur minn var þá nýfæddur. Þá sé ég Árna, blessuð sé minning hans þess mikla ljúflings, kíkja í gættina í sminkherberginu og segja: Vitiði eitthvað um næsta vetur?
Þar og þá áttaði ég mig. Maður sem var kominn á þann stað sem sjálfur Árni Tryggva var kominn á, og hann var skíthræddur um að fá ekki hlutverk næsta haust! Árni af öllum mönnum.
Þetta sat í mér. Þetta er ekkert líf. Að vera hrædd á hverju vori um að maður fái ekki hlutverk að hausti.“
Leikarar vita aldrei hvenær þeir fá reisupassann
Björk segist ekki hafa fengið endurráðningu hjá Borgarleikhúsinu enda lítil eftirspurn eftir nýbökuðum mæðrum á fastan samning. Og fljótlega í framhaldi af þessu var Hafnarfjarðarleikhúsið stofnað.
„Það var annaðhvort að hætta og fara að gera eitthvað annað eða búa eitthvað til. Ég get sagt þér að það er fátt meira hvetjandi en gluggapóstur með reikningum sem á eftir að borga. Við vorum skítblönk. Ég fór á þessum tíma til Frakklands og sá sýningu sem gerðist á veitingastað. Í leikmyndinni var stórt ílangt op sem varð til þess að maður sá að hluta til hvað gerðist inni í eldhúsinu. Þetta varð kveikja að leikriti sem varð Himnaríki sem var leikið á tveim sviðum í einu.
Þetta byrjaði þannig að ég fór í kaffi til Sóleyjar Elíasardóttur. Við ætluðum að gera leikrit. Svo komu eiginmennirnir okkar inn í það, Gunni og Hilmar Jónsson og fleira gott fólk og til varð Hafnarfjarðarleikhúsið.“
Þá þegar myndast þrusuleikhópur að sögn Bjarkar.
„Kannski smá Vesturport síns tíma, nýtt og öðruvísi. Þetta voru góð ár. Við vorum á Norðurhöfninni og þá gerði ég Sellófon…“
Hér verður að gera stuttan stans því Sellófon veldur talsverðum straumhvörfum í lífi Bjarkar og við komum nánar inn á það síðar í þessu spjalli.
„Það var ótrúlega mikill léttir að vera sinn eigin herra og geta stjórnað sínum eigin ferli. Það getur reynst mjög kvíðavaldandi að vera alltaf háður því að fá ráðningu frá stóru leikhúsunum. Að þurfa að vera í náðinni hjá leikhússtjóranum, svo kemur nýr og hringekjan byrjar á ný. Flestum miðaldra leikkonum er svo sagt upp í leikhúsunum og það er erfitt að eiga að vera frumkvöðull og skapandi þegar maður er kominn á sextugsaldurinn; að fá reisupassann á mínum aldri. Það er átak að byrja þá. Ég segi þetta oft við yngri listamenn: Þetta er langhlaup. Samningur við stórt leikhús getur varað í eitt til tvö ár. Þú veist aldrei hvenær þér er sagt upp.“
Báðir synirnir fóru í leiklistina
Ekki að Björk sé að mála skrattann á vegginn. Hún talar um þetta á léttu nótunum og segir þetta allt dásamlegt en það hefði kannski mátt undirbúa ungt listafólk og ljá því fleiri tól til að takast á við þessa óvissu stöðu. Hún segir að bæði stóru leikhúsin séu nú farin að gera þetta í auknum mæli, að gefa ungu fólki tækifæri og nefnir dæmi um það.
„En lengi vel var erfitt fyrir ungt fólk að banka upp á. Þú þarft fjárstyrk eða samstarf til að sanna þig, en færð ekki styrk eða samstarf nema þú sért búin að sanna þig og þú ert einhvern veginn föst í hjólfari, hvorki styrkveitingaumhverfið né leikhúsin voru opin fyrir slíku á sínum tíma. Mér finnst þetta hafa lagast og ég held að við hjá Gaflaraleikhúsinu eigum sitthvað í því. Við höfum verið með ýmislegt í gangi fyrir ungt fólk.“
Báðir synir Bjarkar og Gunnars fóru út í leiklistina.
„Auðvitað talar maður ekki niður ævistarfið sitt en ég gerði mér grein fyrir því að þetta væri ekki einfaldasta hlutskipti sem þú getur valið þér. Þú þarft að hafa kæruleysissprautuna innan seilingar. Þú hoppar úr einu djobbi í annað, en þetta hefur verið gaman og ég sé ekki eftir neinu. Þetta hefur mótað mig, styrkt og ég er meiri tögga eftir að hafa staðið í þessu.“
Tögga?
„Já, þú veist. Sjóuð. Ég kann ýmislegt eftir þrjátíu ár og talsvert meira en ef ég hefði verið fastráðin í Þjóðleikhúsinu.“
Björk lætur þetta hljóma eins og lokaorð viðtalsins en við vorum að tala um Sellófon.
„Já, sko, það var eiginlega á þessum tíma þegar ég var að gera það upp við mig hvort ég ætlaði að verða leikkona til framtíðar. Það var hart í ári hjá okkur Gunna, við vorum bæði sjálfstæðir listamenn, og það var annaðhvort að hætta eða reyna að búa sér til eitthvað.“
Fyrsta leikverkið og þú bara hlærð!
Og Björk segir að þarna hafi lífið komið til hennar, eins og hún orðar það.
„Ég var í flugvél að koma frá Argentínu þar sem ég hafði verið á gömlum indjánaslóðum…“
Ók?
„Ég fékk svo undarlegar draumfarir og þegar ég vaknaði var ég svo opin. Nú veit ég ekki hvort þú vilt eitthvað svona í viðtalið? Eitthvað svona andlegt?“
Ég elska það.
„Jæja, nema ég man að þegar ég var í flugvélinni á leiðinni heim þá kom þessi hugmynd til mín. Ég var með tvö börn á þessum tíma. Í talsverðan tíma mallaði svo þessi hugmynd í hausnum á mér. Svo sagði ég Gunna að hann yrði að vera með strákana og svo skrifaði ég verkið á tveimur eða þremur dögum. Þetta var það fyrsta sem ég skrifaði.“
Ekki tók það langan tíma en Björk segist þá þegar hafa verið með verkið fullmótað í höfði sér.
„Þegar ég var búin bað ég Gunna um að lesa þetta yfir, þetta stórbrotna tímamótaverk um konur og þeirra fjölþætta og erfiða hlutskipti í nútímaheiminum. Hann les og byrjar að hlæja. Það sauð á mér að hann skuli ekki bera meiri virðingu fyrir mínu fyrsta höfundarverki en svo. Ertu að hlæja?“ sagði ég hneyksluð við hann.
En svo fattaði ég að þetta væri kannski bara svolítið fyndið. Og ég hef skrifað á þessum nótum æ síðan. Ekki bara innantómt grín og glens, heldur liggur harmur, erfiði, þetta sem við erum að vesenast með og ráðum ekki við en erum að reyna okkar besta. Ég vil gera hláturvekjandi verk en samt tala um mikilvæga hluti sem snerta okkur.“
Alvarleg málefni með húmorísku ívafi
Björk segir þetta einkenna verk sín sem öll eru samtímaverk; leikrit með húmorísku ívafi en þau fjalla um alvöru mál eins og unga móður á barmi taugaáfalls, hjónabandserfiðleika, alkóhólisma, skilnað, breytingaskeiðið, ófrjósemi og fleira slíkt.
„Allt viðfangsefni sem við erum að takast á við er sagt á þann máta að það grenjar allur salurinn úr hlátri. Í Blackout-i til dæmis þá er enginn áhorfandi í vafa, þrátt fyrir hlátrasköll, að þessi kona hefði allan tímann átt að fara í meðferð.“
Já, þetta er ágæt uppskrift.
„Mér finnst bara svo leiðinlegt að fara í leikhús og sjá strax á leikmyndinni að þar er verið að fjalla um fíkn. Grámóskuleg leiktjöld sem undirstrika erfiðleikana. Jesús minn, þetta í þrjá tíma,“ segir Björk buguð. Og bætir við hugsi:
„Það er nú kannski það góða við aldurinn, ég hef ákveðnar skoðanir, segi þær hreint út og það er bara svoleiðis.“
En varðandi fyrsta verkið, Sellófon, segir Björk að það hafi verið tilviljun að verkið rataði fljótlega eftir að hún samdi það á svið. Það hefði allt eins geta endað í skúffunni. En það vildi henni til happs að Ágústa Skúladóttir vinkona hennar var þá nýkomin heim úr leiklistarnámi og samþykkti að leikstýra.
Sellófon slær í gegn
„Sellófon var sambland af réttu andartaki og hæfileikum. Við enduðum á því að henda leikritinu upp í anddyrinu í Hafnarfjarðarleikhúsinu. Það hlaut ekki þá náð að fá að fara á stóra sviðið. Ég fékk ljós lánuð hjá Leikfélagi Hafnarfjarðar og við settum verkið upp í veitingasalnum. Ég vildi hafa þetta óhefðbundið og frjálslegt, bauð upp á sjávarréttasúpu sem ég eldaði sjálf, við vorum með „Cat Walk“ og ég mölbraut fjórða vegginn og talaði beint til áhorfenda.“
Þarna var með öðrum orðum um afar óhefðbundna sýningu að ræða og vinkonur flykktust að til að fá sér súpu, hvítt og njóta sín í afslöppuðu umhverfi.
„Einhvern tímann þegar þetta var fór ég með hugmyndina í Kvikmyndasjóðinn en þeir þar sögðu skýrt að það gengi ekki að brjóta fjórða vegginn, það væri nóg til þess að þetta myndi aldrei ganga. Mánuði síðar sýndu þeir Malcolm in the Middle. Þetta segir svolítið um Kvikmyndasjóðinn og stofnanir almennt án þess þó að ég vilji vera að tala hann niður. Guð forði mér frá því. En stofnanir eru í eðli sínu afturhaldssamar.“
Sellófon sló í gegn. Fyrirtækið Mógúllinn keypti heimsýnarrétt á leikritinu þá í Ameríku og Evrópu utan Skandinavíu. Í frétt frá því 1. nóvember 2003 segir Morgunblaðið frá þessu og að í Bandaríkjunum muni Fran Drescher, sem þekkt er fyrir hlutverk sitt í sjónvarpsþáttunum „The Nany“, fara með hlutverk Ellenar.
„Já, það hófst smá útrás. Þetta var sett upp allt frá á Sikiley til Jaroslav í Rússlandi.“
Smávaxnir en breiðir mafíósar í Rússlandi
Björk segir það hafa verið mikla ævintýrareisu þegar hún setti verkið upp í Jaroslav sem er í tvö til þrjú hundruð kílómetra fjarlægð frá Moskvu. Tösku Bjarkar var stolið í Moskvu og í henni var passinn.
„Ég komst samt með lestinni til Jaróslav án þess að sýna passann, sem átti ekki að vera hægt. Þeir voru nýhættir með sendiráðið í Pétursborg og ég hringdi til Moskvu þar sem einhver var nýtekinn við starfinu. Ég þurfti að hugga hann. Þú átt aldrei eftir að komast út,“ sagði hann hálfgrátandi. Hann hafði ægilegar áhyggjur af þessu.
Það sem varð mér til lukku var að leikhússtjórinn í Jaróslav, sem hafði tekið Sellófan sem gæluverkefni fyrir viðhaldið sitt, var mafíósi, 150 sentímetrar á hæð og tvö hundruð kíló.
Hann talaði við lögguna og sagði að ég þyrfti að komast til Pétursborgar, sem varð. Þangað komst ég skilríkjalaus. Í bruggverksmiðjunni hjá Björgólfi fékk ég svo skyndipassa og þannig komst ég heim.“
Ekki er að heyra á Björk að þarna hafi verið dauðans alvara á ferðum, hún gerir létt grín að öllu saman en það má þó ljóst vera að það er ekkert grín að vera án skilríkja í Rússlandi. Björk segir að aðeins hafi verið ein sýning á Sellófon í Jaroslava og þá hafi leikhússtjórinn mafíósinn sett viðhaldið sitt í barnasýningu.
„En ég var þarna átta vikur í íbúð við að leikstýra þessu. Maður hefur svo sem fengist við eitt og annað. Gunni var líka á þessum tíma að leikstýra á erlendum vettvangi og við hittumst stöku sinnum á flugvellinum. Þetta var lærdómsríkur tími. Menningarmunurinn milli landa er svo mikill. Hvernig þú til að mynda dílar við fólk í Svíþjóð, þar sem þú þarft helst að setja fimm broskarla við skeytin annars er hringt og spurt hvort þú sért í vondu skapi eða í Rússlandi þar sem maður brosir aldrei.“
Sellófon hugsanlega á fjalirnar á nýjan leik
Björk segir það mýtu að það sé ægilega gaman og gefandi að leikstýra í útlöndum.
„Þetta var geggjaður tími en erfiður tími að sama skapi. Þetta býður upp á einmanaleika, aumar aðstæður og frumsýningarstress. Kannski er ég bara svona heimakær. En Sellófon gerði margt fyrir mig. Ég væri örugglega ekki starfandi við leiklist í dag ef ekki væri fyrir Sellófon. Þetta setti mig á sjónarsviðið sem veislustjóra og uppistandara.
Ég öðlaðist sjálfsöryggi og vissu um að ég gæti verið fyndin. Sellófon er barn sem mér þykir afskaplega vænt um. Hver veit nema nýtt og uppdeitað Sellófon rati aftur á fjalirnar haustið 2027 en meira er ekki hægt að segja um það að svo stöddu.”
Björk segir að með leikgerðum og dramatúrgíu auk frumsaminna leikrita séu þau orðin býsna mörg verkin sem hún hefur samið og unnið að. Hún hefur einnig starfað mikið með ungu sviðslistarfólki þar sem hún hefur verið að kenna skriftir í sköpunarferlinu.
Þú nefndir að dýralæknirinn hefði ekki síður komið til greina en leikarinn. Sá draumur fór kannski ekki svo langt þegar allt kemur til alls?
„Nei. Ég hef alltaf verið mikil sveitastelpa og dýramanneskja. Ég hef alltaf átt hund og gerði Gunna grein fyrir því strax að ef við ætluðum að vera saman þá þyrfti hann að sætta sig við það. Ég vil aldrei hundlaus vera og svo er ég hestakona. Ég átti níu hross á tímabili en er með sex núna. Ég hef verið í leiðsögn í hestaferðum. Mér finnst dýr og börn ótrúlega skemmtileg. Fullorðið fólk er stundum með vesen en það er ótrúlega skemmtilegt að umgangast dýr og börn. Þar eru aldrei nein torræð skilaboð, að einhver segi eitt en meini annað. Ég hef alltaf átt gott með að skilja og tala við dýr.“
Mátti ekki þvo fjósastígvélin
Björk segist vera af þeirri kynslóð að hún hafi alltaf verið í sveit þegar hún var yngri.
„Í Vatnsdal í Húnavatnssýslu. Ég byrjaði hjá henni Sigrúnu í Saurbæ sem er dóttir „Grímur heiti ég Gíslason og tala frá Bönduósi“. Það kviknaði á sveitastelpunni í sveitinni og það mátti til að mynda aldrei þvo fjósastígvélin mín, ég þurfti að geta andað að mér fjósalyktinni. Ég hefði alveg verið til í að verða bóndi.
Og ef efnahagurinn leyfir það á efri árum væri ég til í að taka u-beygju og verða frístundabóndi. Ég er ekkert rígbundin stórborginni.
Ég væri alveg til í að vera amma, gefa hænum og snudda í dýrum. Við eigum smá skika og sumarbústað suður á landi. Mér finnst hvergi betra að vera. Þar hef ég hestana mína, ríð út og fer með fólk í ferðir. Já, veistu, ég væri alveg til í þetta. Kannski á ég eftir að verða bóndi,“ segir Björk.
En það er enginn tími í það, ekki strax. Björk er langt í frá búin að kveðja sviðið.
„Nei. Við erum að setja upp nýtt leikrit, Bíddu bara – ÞETTA REDDAST í Bæjarbíói í Hafnarfirði. Þetta er svolítið svipað og með Sellófon. Það voru margir ánægðir með Bíddu bara og það hefur blundað í okkur að gera meira. Nú eru fjögur ár liðin, ég er orðin amma, Selma á breytingaskeiði (Guð hjálpi okkur öllum) og Salka er komin með tvö börn og hefur ekki sofið út í sex ár. Þetta er alltaf sami rússíbaninn, að gera nýtt leikrit. Við erum með forsölutilboð núna til 15. júlí og það hefur verið æðislegt að sjá viðtökurnar.“
Kvíðnar stórstjörnur
Björk segir að það sé alveg sama hversu lengi fólk starfi í þessu, alltaf sé fólk lítið í sér og hrætt um að kannski vilji bara enginn kaupa miða.
„Ég er að vinna með stórstjörnum og þær eru alveg jafn kvíðnar og við hinar. Enn gaman! Það vill einhver koma og sjá okkur. Við erum búnar að selja þúsund miða á þrem dögum. Það er takmarkaður sýningarfjöldi. Sóli Hólm tekur allt yfir í nóvember,“ segir Björg og vísar til Jóla Hólm sem leggur undir sig Bæjarbíó í tvo mánuði. Monster-Hólm.
„Sem er bara geggjað. Við setjum inn einhverjar aukasýningar en byrjum á þessum haustsýningum.“
Nú er blaðamaður að missa Björk í menningarpólitíkina og þá verður hún óstöðvandi. Björk segist þakklát fyrir Gaflaraleikhúsið en þau séu heimilislaus þessa stundina.
„Vonandi kemur nýtt menningarhús í Hafnarfjörð áður en langt um líður. Í millitíðinni erum við í Nýsköpunarsetrinu við Lækinn þar sem við erum með lítinn sal, æfingaaðstöðu og rekum leiklistarskóla fyrir börn og ungmenni. Svo erum við í samstarfi við stærri leikhúsin með viðameiri sýningar. Gaflaraleikhúsið er ekkert að hætta. Ég hef tröllatrú á því að bærinn láti verða af kosningaloforðum sínum og vilji auka veg menningar í Hafnarfirði. Vonandi verðum við áður en langt um líður komin með stórglæsilegt leik- og menningarhús þar sem við sýnum fullt af skemmtilegum sýningum.“
Og með það var Björk þotin. Þetta var búið nánast áður en það byrjaði. Svona getur það verið þegar skemmtilegt fólk ræsir vélarnar.
