Við flytjum inn alls konar útlenda siði og ósiði til að gera okkur dagamun. Á síðustu árum hef ég af og til heyrt út undan mér talað um viðburð sem uppá ensku kallast „baby shower” sem mætti hiklaust kalla bumbubað á íslensku. Um helgina var heimili mitt baðað bleikum litum, blöðrum, fánum, kökum, drykkjum og ýmsu öðru - allt í bleiku. Tilefnið: sonur og tengdadóttir eiga von á fyrsta barni í næstu mánuði. Væntanlegt barn var baðað uppúr gjöfum og heillaóskum og það ríkti, að sögn, mikil hamingja og glaðværð meðal gesta, enda full ástæða til.
Að sögn, segi ég, því mér var úthýst af eigin heimili. Bumbubað er aðeins fyrir kvenþjóðina, móður, tengdamóður, vinkonur, frænkur. Enn ein birtingarmynd jafnréttis, hugsaði ég í kaldhæðni, en viðurkenndi um leið fyrir sjálfum mér að viðburðinn var fallegur og tilefnið dásamlegt. Svo sá ég líka, áður en mér var vísað á dyr, að sonur minn spyrnti niður fæti og kvaðst fara hvergi. Vel gert!
Bumbubaðið minnti mig á allar þær breytingar sem orðið hafa í heiminum á einni mannsævi, ekki endilega í stóra samhenginu, heldur fyrst og fremst í framþróun í heilbrigðismálum. Þegar ég kom í heiminn voru aðrir tímar, enginn sónar, hvað þá þrívíddarmyndir í lit af væntanlegu barni, aðeins ljósmóðir með hlustunarpípu sem hún lagði á kvið móðurinnar til að heyra hjartslátt barnsins, ekki hjartslætti. Móðir mín vissi ekki að hún gengi með tvíbura þegar hún fór til Guðrúnar ljósmóður á Rauðarárstígnum til að fæða. Þegar systir mín var fædd hnykklaði ljósmóðirin brýrnar og sagði síðan með undrunarhreim: hér er annar kollur!
Sá kollur var ég. Boðflenna í lífinu sem enginn hafði gert ráð fyrir. Engin vagga beið mín. Heldur ekki neinar spjarir. „Hí, hí, hí, Gunnar engum buxum í,“ sönglaði systir mín síðar. Það bendir til þess að ekki hafi verið hlaupið strax út í búð að kaupa á boðflennuna föt. Miðað við gjafaflóðið í bumbubaðinu um helgina sýndist mér að fatnaður á ófætt stúlkubarnið væri að minnsta kosti fyrir fimmbura. Mæður eftirstríðsáranna hefðu ekki haft ímyndunarafl til að sjá fyrir sér bumbubað að bandarískum sið á Íslandi. Þær fengu gjafir á barnið eftir fæðingu, nánustu vinir og vandamenn heimsóttu sængurkonuna og kíktu á nýburann, í eintölu eða fleirtölu eftir atvikum. Pabbinn fékk líka að kíkja á krílið.
Á tímum ört lækkandi fæðingartíðni er hvert nýtt barn sérstakt fagnaðarefni. Fyrir hálfri öld eða meira hefði það þótt sérkennilegt, jafnvel ólánsmerki, að ófætt barn fái gjafir, óskir, nafnatillögur og sérstaka samkomu því til heiðurs. Þá var sterk hjátrú tengd fæðingum og í minningunni mátti helst ekki gleðjast of snemma yfir nýju lífi. Ungbarnadauði var algengari þá en nú og fólk hafði því lært af reynslunni að taka engu sem gefnu fyrr en eftir fæðingu. Í dag fæðast blessunarlega langflest börn heilbrigð.
Bumbubaðið hefur breiðst út frá Bandaríkjunum til fjölmargra landa á tiltölulega fáum árum. Þó eru enn mörg Evrópulönd þar sem bumbubað hefur ekki náð sömu fótfestu og á Norðurlöndum eða í enskumælandi löndum. Þar virðast eldri hefðir um að færa gjafir eftir fæðingu barnsins enn standa sterkar. Líkast til eru þau samfélög með sterkari minningar um ungbarnadauða og fæðingaráhættu en þjóðir eins og Norðurlöndin þar sem við leyfum okkur að gleðjast fyrirfram af því að yfirgnæfandi líkur eru á því að allt fari vel.
Af er sú tíð að gjafir og heillaóskir til handa ófæddu barni þóttu óviðeigandi eða jafnvel ólánsmerki. Unga kynslóðin lítur á bumbubað sem eðlilegan og skemmtilegan þátt í undirbúningi fyrir komu barns í heiminn. Kannski er það ekki aðeins nýr siður heldur líka merki um aukið öryggi, bjartsýni og trú á framtíðina.
Höfundur er fyrrverandi frétta- og dagskrárgerðarmaður
