Staða umsóknanna er sýnd á grafinu hér til hliðar og eru upplýsingarnar sóttar á upplýsingavef sambandsins. Þá fylgir með ýmis fróðleikur um umsóknarríkin og er Ísland haft til samanburðar, meðal annars til að sýna fram á launamun.
Tilefnið er að hinn 29. ágúst næstkomandi mun fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi um hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið en ef það verður samþykkt mun Ísland verða tíunda umsóknarríkið.
Svartfjallaland næst í röðinni?
Eins og rakið var í Morgunblaðinu 25. júní síðastliðinn gæti Svartfjallaland orðið næsta aðildarríki sambandsins. Jafnframt er aðildarferlið hjá Albaníu komið á skrið. Því gætu ríkin tvö hugsanlega fengið inngöngu í lok þessa áratugar sem 28. og 29. aðildarríki sambandsins.
Með inngöngu Albaníu, Bosníu og Hersegóvínu, Georgíu, Moldóvu, Norður-Makedóníu, Svartfjallalands og Serbíu myndi íbúum sambandsins fjölga um ríflega 20 milljónir. Innganga Úkraínu og Tyrklands yrði mun þyngri á metunum hvað þetta varðar, enda eru það mun fjölmennari þjóðir. En á það ber að líta að íbúum er að fækka í fjölmennum ríkjum sambandsins vegna óhagfelldrar aldurssamsetningar.
Sem áður segir hefur Evrópusambandið stækkað í sjö lotum.
Árið 1951 undirrituðu Frakkar, Vestur-Þjóðverjar, Ítalir, Belgar, Hollendingar og Lúxemborgarar Parísarsamkomulagið og stofnuðu þá um leið Kola- og stálbandalagið, forvera Evrópusambandsins.
Sáttmálar undirritaðir
Samrunaferlið í Evrópu fór á nýtt stig með Rómarsáttmálunum árið 1957, sex árum eftir að Kola- og stálbandalagið tók gildi en Belgar, Frakkar, Hollendingar, Ítalir, Vestur-Þjóðverjar og Lúxemborgarar undirrituðu þá tvo sáttmála.
Annars vegar sáttmála um stofnun Efnahagsbandalags Evrópu (EBE) og hins vegar sáttmála um stofnun Kjarnorkubandalags Evrópu (EURATOM), en kjarnorkan var þá að ryðja sér til rúms sem orkugjafi.
Fjórfrelsið fest í sessi
Með Efnahagsbandalagi Evrópu varð til innri markaður í aðildarríkjunum, jafnframt því sem svokallað fjórfrelsi öðlaðist gildi, það er frjáls för einstaklinga, vöru, fjármagns og þjónustu yfir landamæri aðildarríkja. Jafnframt er vísað til sáttmálanna tveggja og sáttmálans um Kola- og stálbandalag Evrópu sem stofnsáttmála ESB.
Með svonefndum samrunasáttmála, sem undirritaður var í Brussel 1965 og tók gildi 1967, var framkvæmdavald Evrópusamstarfsins styrkt og hefur það síðan verið tilefni deilna um valdmörk.
Árið 1960 sóttu Danir, Írar, Norðmenn og Bretar um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Umsóknin var hins vegar ekki samþykkt, meðal annars vegna tortryggni Charles de Gaulle Frakklandsforseta gagnvart aðild Breta.
Árið 1973 fengu Danmörk, Írland og Bretland inngöngu í Efnahagsbandalagið og voru aðildarríkin þá orðin níu. Norðmenn stóðu utan bandalagsins eftir að hafa greitt atkvæði gegn inngöngu í atkvæðagreiðslu árið 1972 og raunar aftur árið 1994.
Stækkar til suðurs
Grikkir gengu í Efnahagsbandalagið 1981 og Spánverjar og Portúgalar fimm árum síðar og voru aðildarríkin þá orðin 12. Árið eftir, árið 1987, sóttu Tyrkir um inngöngu en hafa enn ekki fengið inni í samstarfi Evrópuþjóða eftir öll þessi ár.
Árið 1995 fór fram fjórða stækkunarlotan þegar Austurríki, Finnland og Svíþjóð gengu í Evrópusambandið, arftaka Efnahagsbandalagsins, sem varð til með Maastricht-samningnum haustið 1993. Með því voru aðildarríkin orðin 15. Árið 2004 gengu svo tíu ný ríki í Evrópusambandið: Eistland, Kýpur, Lettland, Litáen, Malta, Pólland, Slóvakía, Slóvenía, Tékkland og Ungverjaland. Með því voru aðildarríkin orðin 25.
Króatía síðasta viðbótin
Sjötta stækkunarlotan fór svo fram í ársbyrjun 2007 þegar Búlgaría og Rúmenía gengu í sambandið og hin sjöunda í ársbyrjun 2013 þegar Króatía gekk í sambandið. Með því voru aðildarríkin orðin 28 en þeim fækkaði svo um eitt þegar Bretland gekk úr sambandinu í ársbyrjun 2020, í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem kennd er við Brexit 2016.
Stækkunarlotur ESB bera tíð og tíðaranda vitni.
Sambandið var fyrstu áratugina myndað af ríkjum í vestur- og norðurhluta álfunnar sem voru vestanmegin járntjaldsins. Það urðu svo mikil umskipti árið 2004 þegar tíu ný ríki, mörg hver fyrrverandi austantjaldsríki, gengu í sambandið en þá stórjókst vægi Austur-Evrópu og enn frekar með inngöngu Búlgaríu og Rúmeníu árið 2007.
Stækkunarþreyta
Evrópusambandið var enn að melta þessa stækkun þegar alþjóðlega fjármálakreppan skall á haustið 2008 en hún átti eftir að reyna mikið á samstöðu ríkjanna. Var þá rætt um stækkunarþreytu enda ætti ESB nóg með að melta yfirstaðna stækkun sambandsins og evrusvæðisins samhliða, þótt ekki bættust fleiri ríki við. Jafnframt reyndi kreppan mikið á myntbandalagið enda reyndist hinn sameiginlegi gjaldmiðill, evran, misjafnlega. Birtist það sennilega skýrast í deilum Grikkja og Þjóðverja en innganga Grikklands í evrusvæðið jók aðgengi að fjármagni sem var meðal annars nýtt til uppbyggingar vegna Ólympíuleikanna í Aþenu 2004. Írar stóðu frammi fyrir áþekkum skuldavanda eftir kreppuna 2008 og var svokölluð evrukrísa – skuldavandi margra þjóðríkja sem höfðu evruna – þá mikið í umræðunni.
Aftur rætt um skuldavanda
Þessi umræða fjaraði síðan út eftir sársaukafulla aðlögun og féll svo í skuggann af farsóttinni 2020-2021. Nú er skuldavandi margra evruríkja, ekki síst Frakklands, aftur í umræðunni en farsóttin og afleiðingar innrásar Rússa í Úkraínu hafa kostað aðildarríkin mikla fjármuni. Hins vegar stefna nokkur ríki að upptöku evrunnar en það var í byrjun þessa árs sem Búlgaría tók upp evruna og varð þar með 21. evruríkið.
Sem áður segir hafa flest núverandi umsóknarríki hjá ESB hlutfallslega lágar meðaltekjur á mann. Það rifjar upp áhrifin af stækkun sambandsins til austurs árin 2004 og 2007 en þá fengu inngöngu ríki sem voru með mun lægri meðallaun en þekktust í vestur- og norðurhluta álfunnar. Fylgdi því straumur verkafólks frá austri til vesturs sem leitaði betri lífskjara í ríkjum sem höfðu lengur búið við markaðshagkerfi. Munurinn er sá að umsóknarríkin sem eru fremst á biðstofunni hjá ESB nú eru mun fámennari samanlagt en ríkin sem fengu inngöngu 2004 og 2007.
