Andstaða við aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur aukist verulega meðal félagsmanna Samtaka iðnaðarins á síðustu árum. Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri samtakanna, segir fleiri andvíga aðild en hlynnta í öllum þremur meginhópum iðnaðarins sem samtökin skoða: byggingariðnaði, framleiðsluiðnaði og tækni- og hugverkaiðnaði.
Sigurður ræddi málið í ítarlegu viðtali við Þórarinn Hjartarson, þar sem ESB-málin, samkeppnishæfni Íslands, staða krónunnar og horfur í íslensku efnahagslífi voru meðal umræðuefna.
Ummælin koma þegar aðeins tvær vikur eru til þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst, þar sem Íslendingar verða spurðir hvort hefja eigi að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið.
57 prósent andvíg aðild
Nýjasta opinbera könnun Samtaka iðnaðarins styður vel við þá mynd sem Sigurður lýsir.
Í könnun sem Outcome framkvæmdi meðal stjórnenda iðnfyrirtækja innan SI í febrúar og mars síðastliðnum sögðust 57 prósent vera andvíg aðild Íslands að ESB, þar af 43 prósent mjög andvíg og 14 prósent frekar andvíg.
Á móti voru samanlagt um 26 prósent hlynnt aðild, 10 prósent mjög hlynnt og 16 prósent frekar hlynnt. Samtök iðnaðarins tóku sérstaklega fram við birtingu niðurstaðnanna að samtökin sjálf hefðu ekki tekið afstöðu til aðildar Íslands að ESB.
Þróunin síðustu tvö ár er áberandi. Árið 2024 sögðust 22 prósent félagsmanna vera mjög andvíg aðild en það hlutfall mældist 43 prósent í ár. Á sama tíma lækkaði hlutfall þeirra sem voru mjög hlynntir úr 17 prósentum í 10 prósent.
Andstaðan í öllum þremur greinum
Þórarinn spurði Sigurð sérstaklega hvort munur væri á afstöðu eftir tegund iðnaðar, meðal annars hvort tæknifyrirtæki og fyrirtæki í hugverkaiðnaði skæru sig úr.
Sigurður sagði svo ekki vera.
„Í rauninni í öllum hópum eru fleiri andvígir heldur en hlynntir.“
Hann nefndi þar sérstaklega byggingariðnað, framleiðsluiðnað og tækni- og hugverkaiðnað og bætti við að andstaðan hefði aukist í öllum þessum hópum síðustu ár. Sigurður tók þó fram að hann hefði ekki nákvæmar hlutfallstölur einstakra greina fyrir framan sig í viðtalinu.
Sá punktur er athyglisverður í ljósi mikils vaxtar tækni- og hugverkaiðnaðar á Íslandi. Sigurður sagði fyrr í viðtalinu að útflutningsverðmæti greinarinnar hefði á síðasta ári farið fram úr sjávarútvegi í fyrsta sinn og að verðmætið hefði áttfaldast frá árinu 2008. Hann telur mögulegt að tækni- og hugverkaiðnaður verði verðmætasta útflutningsstoð Íslands fyrir lok áratugarins ef rétt verði haldið á málum.
Algjör viðsnúningur frá 2007
Afstaða félagsmanna SI til ESB hefur tekið miklum breytingum á síðustu tveimur áratugum.
Í könnun frá árinu 2007 voru 43,4 prósent félagsmanna hlynnt aðild en 39,4 prósent andvíg.
Aðeins fimm árum síðar hafði myndin snúist við. Könnun SI árið 2012 sýndi að tæplega 59 prósent félagsmanna voru andvíg aðild en aðeins 27 prósent hlynnt. Þá sögðust tæplega 69 prósent myndu greiða atkvæði gegn aðild ef hún yrði borin undir þjóðaratkvæði á þeim tíma.
Sigurður sagði í viðtalinu að staðan nú væri aftur orðin mjög svipuð þeirri sem mældist árið 2012 og að andstaðan hefði sérstaklega aukist síðustu þrjú til fjögur ár.
Nýjasta könnunin staðfestir þá meginmynd: 57 prósent eru nú andvíg aðild og um 26 prósent hlynnt.
Krónan ein af stóru breytunum
Sigurður sagði að ýmislegt gæti skýrt afstöðu félagsmanna en nefndi stöðu íslensku krónunnar sérstaklega.
Að hans sögn sé skýrt samband milli þess hvort fyrirtæki telji krónuna henta rekstri sínum og afstöðu þeirra til ESB-aðildar. Þeir sem telji krónuna henta rekstrinum vel séu frekar andvígir aðild en þeir sem telji hana óhentuga séu frekar hlynntir.
Sigurður sagði jafnframt að krónan hefði reynst stöðug á síðustu árum og því ekki verið sama áhyggjuefni fyrir fyrirtæki og áður.
Hann nefndi einnig svokallaða gullhúðun evrópsks regluverks, þegar íslensk stjórnvöld bæta við kröfum umfram þær sem leiða af evrópskum reglum. Slíkt geti skapað óánægju hjá fyrirtækjum, en Sigurður lagði áherslu á að þar væri ekki við Evrópusambandið sjálft að sakast.
„Það er bara við íslensk stjórnvöld á hverjum tíma að sak,“ sagði hann.
Sigurður sjálfur hefur ekki gert upp hug sinn
Þrátt fyrir þessa þróun meðal félagsmanna vildi Sigurður ekki gefa upp hvernig hann sjálfur hyggðist greiða atkvæði 29. ágúst.
Þegar Þórarinn spurði hann beint sagðist Sigurður ekki hafa gert upp hug sinn og ætla að vega málið og meta.
Hann sagði persónulega afstöðu sína á endanum líklega ráðast af því hversu mikla trú hann hefði á íslenskt samfélag og getu Íslendinga til að ráðast sjálfir í nauðsynlegar umbætur.
Spurningin væri í grunninn hvort Íslendingar gætu sjálfir „náð árangri og unnið í okkar málum“ eða hvort þörf væri á „utankomandi hjálp“ til þess.
Samtök iðnaðarins hafa sem fyrr segir ekki tekið opinbera afstöðu til aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Félagsmenn þeirra virðast hins vegar hafa gert það í vaxandi mæli – og nýjustu tölur sýna að andstæðingar aðildar eru nú rúmlega tvöfalt fleiri en þeir sem eru henni hlynntir.
