Breska deild Amnesty International hefur beðist opinberlega afsökunar á umdeildri skýrslu þar sem 117 bresk félög, góðgerðarsamtök og grasrótarhópar voru flokkuð sem hluti af svonefndri „andréttindahreyfingu“. Meðal þeirra voru samtök sem berjast fyrir réttindum kvenna og samkynhneigðra, auk stuðningsmiðstöðvar fyrir konur sem hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi.
Skýrslan, sem bar yfirskriftina A Growing Threat: The Anti-Rights Movement in the UK, var birt 8. júlí en fjarlægð af vef Amnesty skömmu síðar eftir hörð viðbrögð og hótanir um málsókn.
Í yfirlýsingu sem Amnesty International UK birti í dag segir að skýrslan hefði aldrei átt að koma fyrir sjónir almennings.
„Þetta skjal hefði aldrei átt að birtast og Amnesty International UK ber fulla ábyrgð á þessum mistökum,“ segir í yfirlýsingunni.
Samtökin segja skýrsluna hafa verið tekin niður innan 48 klukkustunda frá birtingu, um leið og stjórnendum var gert kunnugt um hana. Hún hafi ekki farið í gegnum hefðbundið yfirferðar- og samþykktarferli Amnesty. Innri rannsókn sé þegar hafin og jafnframt verði óháðum utanaðkomandi aðila falið að rannsaka hvernig skýrslan komst í birtingu.
Stuðningsmiðstöð fyrir þolendur sett á sama lista
Mesta athygli vakti að Beira’s Place, stuðningsmiðstöð í Edinborg fyrir konur sem hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi, var sett á lista Amnesty yfir „andréttindasamtök“.
Miðstöðin var stofnuð árið 2022 að frumkvæði rithöfundarins J.K. Rowling og býður konum í Edinborg og nágrenni aðstoð í öruggu rými sem eingöngu er ætlað konum.
Skýrsla Amnesty flokkaði Beira’s Place sem „gender critical“, eða samtök sem leggja áherslu á að líffræðilegt kyn skipti máli í lögum, stefnumótun og þjónustu. Samtökin voru síðan sett undir sameiginlegan hatt með hópum sem Amnesty sagði vinna gegn réttindum kvenna og hinsegin fólks.
Á listanum voru einnig meðal annars For Women Scotland, Sex Matters, LGB Alliance, Fair Play for Women, The Lesbian Project, Women’s Rights Network og Transgender Trend. Alls voru 51 samtök og hópar sett í flokk þeirra sem aðhyllast svonefnd kynrýnin sjónarmið.
Lesley Johnston, framkvæmdastjóri Beira’s Place, sagði áður að óskiljanlegt væri hvernig stuðningsmiðstöð fyrir þolendur kynferðisofbeldis hefði ratað á slíkan lista. Flokkunin væri afar móðgandi, bæði fyrir starfsfólkið sem aðstoðaði þolendur á hverjum degi og konurnar sem leituðu til miðstöðvarinnar.
Vildu að góðgerðarstaða samtaka yrði endurskoðuð
Skýrslan gekk lengra en að telja samtökin einfaldlega upp. Þar var því haldið fram að skipulögð „andréttindahreyfing“ færi vaxandi í Bretlandi og beindi spjótum sínum að réttindum kvenna og hinsegin fólks.
Amnesty flokkaði saman mjög ólíka hópa, þar á meðal samtök gegn þungunarrofi, kristileg samtök, bandaríska hagsmunahópa og samtök sem berjast fyrir aðgreindum rýmum og þjónustu fyrir konur.
Í skýrslunni kom fram að 37 af þeim 117 samtökum sem skoðuð voru hefðu varið samtals 144 milljónum punda á árunum 2019 til 2024. Þar var jafnframt lagt til að breska góðgerðareftirlitið endurskoðaði hvort samtök sem Amnesty taldi vinna gegn mannréttindum ættu áfram að njóta góðgerðarstöðu og skattalegra fríðinda. Styrkveitendur voru einnig hvattir til að kanna betur hvort þeir væru að fjármagna slík félög.
Gagnrýnendur sögðu þetta sérstaklega alvarlegt þar sem góðgerðarstaða, fjármögnun og orðspor lítilla grasrótarsamtaka gætu verið í húfi.
Hótuðu Amnesty málsókn
Lögmenn Beira’s Place sökuðu Amnesty um ærumeiðandi umfjöllun og kröfðust þess að skýrslan yrði fjarlægð til frambúðar, að opinber afsökunarbeiðni yrði birt og að óháð rannsókn færi fram.
J.K. Rowling bauð öðrum samtökum á listanum að sækja um fjárhagsaðstoð úr sérstökum sjóði hennar til að standa straum af lögfræðikostnaði vegna hugsanlegra málaferla.
Breska deild Amnesty tilkynnti málið sjálf til Charity Commission, eftirlitsstofnunar breskra góðgerðarsamtaka. Stofnunin hóf í kjölfarið að meta hvort og með hvaða hætti hún ætti að bregðast við málinu.
Málið rataði einnig inn á breska þingið. Þingmenn úr Verkamannaflokknum og DUP lögðu fram tillögu þar sem skýrslan var fordæmd fyrir að stimpla samtök sem verja réttindi kvenna, barna, samkynhneigðra og tvíkynhneigðra sem andstæð mannréttindum.
Í tillögunni var sérstaklega bent á að kynrýnin afstaða njóti lagaverndar í Bretlandi og að löglegt sé að reka þjónustu og rými sem byggjast á líffræðilegu kyni. Þingmennirnir kröfðust opinberrar leiðréttingar og afsökunarbeiðni frá Amnesty.
Amnesty tekur einnig niður eldri skýrslu
Í afsökunarbeiðninni segir Amnesty að flokkun samtakanna sem „andréttindasamtaka“ endurspegli ekki opinbera eða stofnanalega afstöðu samtakanna.
Amnesty biðst sérstaklega afsökunar á að hafa sett Beira’s Place og önnur kynrýnin samtök undir þennan sameiginlega hatt.
Jafnframt hefur Amnesty fjarlægt eldri skýrslu, Like a Snowball, þar sem fjallað var um útbreiðslu og áhrif kynrýninnar hreyfingar í Bretlandi og vísað til margra sömu samtaka.
Amnesty segir báðar skýrslurnar hafa verið langt undir þeim kröfum sem samtökin geri almennt til rannsókna, heimilda og ritstjórnarlegs eftirlits. Samtökin ítreka þó að þau muni áfram verja réttindi og mannlega reisn kvenna, stúlkna og transfólks.
„Fín afmælisgjöf“
J.K. Rowling brást við afsökunarbeiðninni á samfélagsmiðlinum X og sagði hana vera „fína afmælisgjöf“ frá Amnesty. Rowling á afmæli 31. júlí.
Beira’s Place hefur tekið undir að afsökunarbeiðnin sé skref í rétta átt en segir hana ekki sjálfkrafa bæta það mannorðstjón sem miðstöðin og starfsfólk hennar hafi orðið fyrir. Samtökin telja jafnframt að Amnesty þurfi að taka skýrari ábyrgð gagnvart öllum þeim félögum sem voru sett á listann.
Með afsökunarbeiðninni hefur Amnesty orðið við helstu kröfum Beira’s Place um varanlega afturköllun, opinbera afsökun og óháða rannsókn. Enn á þó eftir að koma í ljós hvort það nægir til að stöðva hugsanleg málaferli og frekari afskipti breskra eftirlitsstofnana.
