Aðsend grein: Engan afslátt - MBL.IS

Ég veit fyrir víst að Ragnar er góður læknir og gæti nýst sjúklingum spítalans vel ef hann hefði tíma til þess að sinna þeim. Það sýndi hann svo um munaði á tímum covid þegar hann lokaði stofu sinni út í bæ og var klettur í hafinu þegar farsóttaraldan dundi á okkur. Hann var hins vegar í launalausu leyfi frá þrjátíu prósent starfi við spítalann þegar hann var leystur frá störfum þótt hann hefði lengi átt þess kost að vera þar í hundrað prósent starfi. Þess vegna var ekki óeðliegt að stjórnendur spítalans efuðust um að hagsmunir spítalans vægju þungt í huga Ragnars.

Með þessum orðum er ég alls ekki að taka undir það og einhvern veginn finnst mér spítalinn hafa borið sig harkalega að því að segja Ragnari upp, sem er aldrei gott, en einstaklega ljótt í tilfelli manns sem hafði lagt mikið á sig á ögurstundu. Stóra spurningin er samt hvort það hefði þjónað hagsmunum einhvers annars en Ragnars að halda honum áfram í þrjátíu prósent starfi. Það lítur út fyrir að greininni ykkar hafi verið ætlað að svara þeirri spurningu játandi. Nú skulum við skoða það svar í tengslum við það sem ég held að sé grundvallarvandamál spítalans.

Það er hárrétt hjá ykkur að hlutastörf lækna eru ekki í sjálfum sér vandamál Landspítalans en þau eru eitt af einkennum hans og það er rangt hjá ykkur að forstjóri spítalans hafi tekið einarða afstöðu gegn læknum í hlutastarfi. Hann vekur hins vegar máls á því að hlutastörf í þeim mæli sem þau tíðkast í dag séu ekki æskileg.

Ég reikna með að við viljum öll halda því fram að Landspítalinn sé háskólasjúkrahús en til þess hann standi undir því nafni verður hann að mæta ákveðnum kröfum. Læknisfræðin sem er stunduð þar þarf að mæta ströngustu kröfum okkar tíma og nýta sér það besta af nýjungum sem eru alltaf að koma fram. Læknar við háskólasjúkrahús verða að mynda samfélag, sem hvetur til vísinda- og fræðistarfsemi, og á þeim bestu er harla lítill munur á framkvæmd þjónustunnar og vísindastarfi, vegna þess að í hverju einasta tilfelli af hverjum einasta sjúkdómi er sá möguleiki fyrir hendi að sjá eitthvað nýtt, sem gæti gagnast næsta sjúklingi. Þeirra hlutverk er einnig að vera sífellt að kenna hver öðrum og með því taka þátt í því að halda uppi sem mestum gæðum. Þannig sjúkrahús eru til beggja vegna Atlantshafsins og ekkert þeirra sættir sig við að læknar starfi þar í hlutastarfi nema í algjörum undantekningartilfellum.

Eitt af því sem á undir högg að sækja þegar hlutastörf ráða ríkjum er samhygðin (empathy) vegna þess að það hjálpar við myndun og viðhald samhygðarinnar að hafa tækifæri til þess að fylgja sjúklingnum eftir á þann máta sem hlutastarfið leyfir sjaldan. Það er merki um skort á samhygðinni að sætta sig við að geta það ekki.

Hvernig skyldi þá standa á því að stór hundraðshluti lækna sem starfa á Landspítalanum skuli vera í hlutastarfi og með því koma í veg fyrir að spítalinn gegni hlutverki sinu sem skyldi? Ástæðan er margþætt en einn þáttur hennar eru að öllum líkindum hærri laun fyrir vinnu út í bæ en á spítalanum, stundum margfalt hærri fyrir sama verkið og síðan frelsið til þess að taka ákvarðanir um að framkvæma verk án þess aðhalds sem spítalinn veitir.

Þessi launamunur á meðal annars rætur sínar í því að það hefur vantað heildarstefnu í því hvernig því fé sem ríkið eyðir í heilbrigðisþjónustu sé varið. Það hefur gert það að verkum að afstaða stjórnvalda í samningaviðræðum um kaup og kjör lækna hefur á stundum verið dálítið tilviljunarkennd og síðan í því að samtök lækna hafa verið dugleg við að hlúa að fjárhagslegum hagsmunum félagsmanna sinna, oft án sérstaks tillits til hagsmuna sjúklinga.

Með þessum orðum er ég alls ekki að halda því fram að læknar séu oflaunaðir á Íslandi, heldur einungis að því fé, sem varið er til að umbuna læknum, sé nýtt á klaufalegan hátt. Ein leið til þess að leiðrétta þetta væri að taka allan kostnað af heilbrigðisþjónustu á Íslandi fyrir árið 2025, skoða hvar hver einasta króna af honum varð til og setja síðan saman módel til að endurdreifa því sem byggist á þörfum samfélagsins og láta þarfir sjúklinga hafa mikla vigt en þarfir lækna mjög hóflega. Ef í því módeli væru lægri laun fyrir þá sem vinna á háskólasjúkrahúsi en þá sem eru í einkapraxís á stofu úti í bæ væri það í samræmi við það sem best þekkist erlendis. Það er nefnilega gert ráð fyrir því að læknar sem vinna á háskólasjúkrahúsi fái hluta af sinni umbun í heiðrinum og sómanum sem hlýst af því að vinna á stað þar sem gæði læknisfræðinnar rísa hvað hæst.

Ef menn sem vinna á háskólasjúkrahúsi fá tækifæri til þess að jafna launin með því að vinna líka í einkapraxís er búið að gengisfella heiðurinn og sómann og gæðin á starfi sjúkrahússins og þar með minnka umbun þeirra sem hafa helgað sig einvörðungu Landspítalanum.

Kári Stefánsson, fv. forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar.