„Þetta voru aðallega bara skilaboð inn á markaðinn um að núna séum við í þessu tímabili óbreyttra vaxta. Þetta var talsvert mildur tónn fannst okkur. Seðlabankinn virðist vera nokkuð sáttur við stöðuna eins og hún er núna og telja að óbreyttir vextir dugi til,“ segir Una Jónsdóttir, aðalhagfræðingur Landsbankans, um stýrivaxtaákvörðun Seðlabankans.
Hún segir að svo virðist sem allir séu að leggjast á eitt til að halda aftur af vöxtum og verðbólgu og það kunni Seðlabankinn að meta. Hún segir að það kunni þó að líða allnokkur tími áður en stýrivextir verða lækkaðir.
Una segir margt benda til þess að hagkerfið sé í ágætis stöðu.
„Við erum ekki að fara að horfa fram á neina kreppu þó að það hægi á efnahagsumsvifum og hagvöxtur verði minni.“
Hún segir að hátt vaxtastig hafi slæm áhrif á suma atvinnuvegi og að atvinnuleysi sé að aukast. Hún segir að Seðlabankinn hafi þurft að bregðast við olíukrísu með því að hækka vexti. Hún vonast þó eftir mjúkri lendingu.
Seðlabankinn og stjórnvöld ganga í takt ef þau síðarnefndu halda aftur af gjaldahækkunum en skila um leið hallalausum fjárlögum.
Hagkerfið er byrjað að kólna; hagvöxtur minnkar og atvinnuleysi eykst, og von er til þess að verðbólga fari minnkandi á næsta ári þar sem áhrif olíuverðshækkana eru að mestu gengin í gegn. Þetta segir Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri um ástæður þess að stýrivextir haldast óbreyttir.
„Ef verðbólgan lækkar þá getum við vonandi farið að lækka vextina. Það getur vonandi farið að gerast á næsta ári.“
Ásgeir rifjar upp að bankinn hafi verið byrjaður að lækka vexti áður en verðbólga fór að aukast á ný. Þá brá hann á það ráð að hækka vexti aftur. Nú kólni hagkerfið og því sé von til að verðbólga minnki.
Nærri sex prósenta verðbólga er allt of mikið og það er forgangsverkefni að ná henni niður, segir Ásgeir.
Það er alveg ljóst að heimilin bera töluverðan kostnað af verðbólgunni og háum vöxtum, sérstaklega þau heimili sem skulda. Svo eru auðvitað önnur heimili sem eiga sparifé. Þess vegna er þetta svo mikilvægt að það ætti að vera forgangsatriði fyrir aðila vinnumarkaðarins að ná verðbólgu niður og ná vöxtum niður. Þetta er það sem skiptir mestu máli fyrir lífskjör heimilanna, ekki endilega að fá fleiri krónur núna heldur að ná vöxtunum og verðbólgunni niður.“
Ásgeir fagnar samkomulagi Breiðfylkingarinnar og Samtaka atvinnulífsins um að samningar þeirra haldi gildi sínu. Hann lýsir áhyggjum af því að félög sem ekki stóðu að samkomulaginu í gærkvöld reyni að fara fram hjá því eða heimta meira.
„Ef þetta er bara það að þú frestar hækkun á verðinu þangað til eftir tvo mánuði, þá skiptir þetta kannski ekki mjög miklu máli, en ef þetta verður til þess að lenda þessu þannig að það verði ekki þessi víxlverkun, hún verði minni en ella, þá verður þetta jákvætt.“
Þetta sagði Þórarinn G. Pétursson, varaseðlabankastjóri peningastefnu, þegar hann var spurður um hvaða áhrif það hefði á verðbólguna að fyrirtæki hefðu ákveðið að fresta verðhækkunum.
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri sagði að styrking krónunnar gagnvart evru ætti að hjálpa fyrirtækjum til við að halda aftur af verðhækkunum.
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri sagði að útbreidd verðtrygging væri áhyggjuefni á Íslandi. Hann sagði að sú verðtrygging næði meðal annars til ríkisútgjalda og launa.
„Auðvitað er mjög nauðsynlegt að rjúfa þennan vítahring, að fara ekki núna aftur og heimta meiri launahækkanir sem fyrirsjáanlega munu bara leiða til meiri verðbólgu og enn hærri vaxta.“
Ásgeir sagði jákvætt að nokkur verkalýðsfélög hefðu samið um að samningar haldi og sagðist ekki hafa trú á öðru en að það sama myndi gerast á markaðinum öllum.
Þórarinn G. Pétursson varaseðlabankastjóri sagði tíðindi gærkvöldsins góð en að þau breyttu því ekki að laun væru að hækka mikið. Hann sagði ekki hægt að horfa fram hjá því að um áramót sé að vænta töluverðra launahækkana samkvæmt kjarasamningunum frá 2024.
Ásgeir var spurður út í áform stjórnvalda um að takmarka möguleika leigusala til að hækka húsaleigu. Hann sagði að allir hagfræðingar ættu að vita að það væri engin lausn að grípa til slíkra aðgerða.
„Þetta eru algjörlega röng viðbrögð sem koma leigjendum verst.“
Hann kvaðst ekki viss um að leigubremsa hefði mikil áhrif á verðbólgu til skemmri tíma.
VR, Landssamband íslenskra verslunarmanna og Fagfélögin sendu rétt í þessu frá sér tilkynningu þar sem þau segja að meirihluti félagsmanna hafi ekki fengið launahækkanir umfram kjarasamninga.
Þetta byggja samtökin á könnun sem Gallup gerði fyrir þau í september, í aðdraganda þess að ákveða þurfti hvort segja ætti upp kjarasamningum eða ekki.
Samkvæmt tilkynningu félaganna fengu 76 prósent svarenda ekki launahækkun umfram kjarasamningsbundnar hækkanir. Þetta segja félögin að sé þvert á yfirlýsingar atvinnurekenda um launaskrið á vinnumarkaði. Því nái launaskriðið aðeins til afmarkaðra hópa.
Forsvarsmenn VR, LÍV og Fagfélaganna hafa sagt að hluti félagsmanna hafi lækkað í launum að raunvirði þar sem kjarasamningsbundnar hækkanir hafi ekki haldið í við verðbólgu.
Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, segir það ábyrgðarhluta að kjarasamningsbundnar launahækkanir, sem koma eiga eftir áramót, haldi sér.
Hann segir það hafa verið mat þeirra félaga sem eru í Breiðfylkingunni að það væri ábyrgðarlaust að stefna íslenskum vinnumarkaði í átök um kjarasamninga á sama tíma og atvinnuleysi væri hátt, ásamt vöxtum og verðbólgu.
Aðkoma sveitarfélaga og stjórnvalda skiptir miklu máli, segir Vilhjálmur, auk loforða Samtaka atvinnulífsins um að beina þeim skilaboðum til atvinnulífsins að halda aftur af verðlagi.
Hann segist vona að allir taki höndum saman og er vongóður um að samningsstaðan verði orðin betri í lok næsta árs.
„Það skiptir máli að við náum hér tökum á þessum fjanda sem verðbólgan er.“
Aðgerðir stjórnvalda til að liðka fyrir því að kjarasamningar haldi voru meðal lykilforsenda fyrir því að Breiðfylkingin og Samtök atvinnulífsins komust að samkomulagi í gærkvöld um að samningum yrði ekki sagt upp.
Þær upplýsingar fengust í forsætisráðuneytinu að endanlegur aðgerðalisti ríkisstjórnarinnar og sameiginleg yfirlýsing ríkisstjórnar, Alþýðusambands Íslands, Samtaka atvinnulífsins og Sambands íslenskra sveitarfélaga væru ekki að fullu frágengin.
Samkvæmt upplýsingum úr ráðuneytinu stendur enn yfir samtal um endanlega útgáfu og verður greint frá efni aðgerðalistans og sameiginlegri yfirlýsingu þegar öllu því starfi er lokið.
Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, er ánægður með þá niðurstöðu sem náðist í gær við Breiðfylkinguna á íslenskum vinnumarkaði.
Hann segir að viðbótaraðgerðir frá ríkisstjórninni hafi opnað fyrir möguleikann á þeirri niðurstöðu.
Bjarni segir ljóst að atvinnulífið þoli ekki frekari launahækkanir.
„Við höfum of oft gerst sek um að reyna að kreista meira út en innistæða er fyrir og við borgum alltaf fyrir það með verðbólgu og of háu vaxtastigi.“
Bjarni segir þá stöðu leiða til þess að Samtök atvinnulífsins tali fyrir því að núgildandi kjarasamningar haldi.
VR og fagfélögin eiga enn í viðræðum við Samtök atvinnulífsins um framhald kjarasamninga.
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, sagði á Morgunvaktinni á Rás 1 að stýrivaxtaákvörðunin hefði verið í samræmi við spár. Þótt verðbólga hefði aukist þá hefði verið ljóst að hún hefði líklega haldist óbreytt ef ekki hefði komið til hækkunar á virðisaukaskatti eftir tímabundna lækkun í sumar og hækkunar á olíuverði vegna átaka í Miðausturlöndum. Verðbólgan sé ekki drifin áfram af eftirspurn.
„En svo er auðvitað svolítið snúin staða. Það hefur hægst á á vinnumarkaði, það er aukið atvinnuleysi, sérstaklega meðal innfluttra og ungs fólks en það er líka að aukast hjá innlendu fólki. Staðan er þessi: við erum komin með mikla verðbólgu og hátt vaxtastig en hagkerfið er í kólnunarfasa.“
Stýrivextir standa í stað eftir að hafa hækkað síðustu þrjú skipti í röð sem peningastefnunefnd Seðlabankans hefur tilkynnt um stýrivaxtaákvörðun sína.
Peningastefnunefnd Seðlabankans ákvað að stýrivextirnir verði áfram 8,00 prósent. Nefndin var einróma um þessa ákvörðun sína. Nefndin vísaði til þess að þó verðbólga hafi ekki verið meiri í tvö ár séu sterkar vísbendingar um að hún minnki hratt á næstu árum.
Breiðfylkingin á íslenskum vinnumarkaði, sem samanstendur af Starfsgreinasambandi Íslands, Eflingu, Samiðn og Byggiðn, náði í gærkvöld samkomulagi við Samtök atvinnulífsins um að kjarasamningar gildi áfram.
Meðal forsenda fyrir því er að ríki og sveitarfélög takmarki gjaldskrárhækkanir við 2,5 prósent og að Samtök atvinnulífsins hvetji aðildarfyrirtæki sín til að halda aftur af verðhækkunum. Einnig ætlar ríkisstjórnin að leggja fram tvö frumvörp um réttindi launafólks, hækka barnabætur og takmarka hækkanir á húsaleigu.
VR og fagfélögin eiga enn í viðræðum við Samtök atvinnulífsins. Þar er samkomulag ekki í höfn. Verkalýðsfélögin hafa krafist kjarabóta eða úrbóta fyrir það félagsfólk sitt sem hefur hækkað minna í launum en sem nemur verðbólgu. Samtök atvinnulífsins hafa lýst því yfir að þau samþykki ekki meiri útgjöld en þegar hafi verið samið um 2024.
Góðan dag og velkomin á fréttavakt þar sem við fylgjumst með framvindu kjarasamninga og leitum viðbragða við ákvörðun peningastefnunefndar Seðlabankans um að halda stýrivöxtum óbreyttum.
Á morgun rennur út frestur til að segja upp kjarasamningum. Breiðfylking Starfsgreinasambandsins, Eflingar, Samiðnar og Byggiðnar gekk í gærkvöld frá samkomulagi við Samtök atvinnulífsins um að samningum yrði ekki sagt upp þó að verðbólga hafi verið það mikil í september að forsendur samningsins brustu.
VR og fagfélögin eiga enn í viðræðum við Samtök atvinnulífsins og ekki er orðið ljóst hvort samkomulag næst áður en fresturinn til að segja upp samningum rennur út á morgun.
